Znaczenie zimnych okresów późnego vistulianu w rozwoju rzeźby regionu łódzkiego

Danuta Dzieduszyńska

doi:10.18778/1427-9711.15.02

Autor

Danuta Dzieduszyńska Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych, Katedra Geomorfologii i Paleogeografii

DOI:

https://doi.org/10.18778/1427-9711.15.02

Słowa kluczowe:

procesy morfogenetyczne, geoarchiwa, przełom plejstocen-holocen, region łódzki

Abstrakt

Celem artykułu jest wykazanie znaczenia rzeźbotwórczej roli okresów cyklicznych powrotów zimna w późnym vistulianie w ewolucji regionu łódzkiego w świetle najnowszych interpretacji stratygraficznych i środowiskowych. Procesy rzeźbotwórcze późnego vistulianu były uruchamiane w środowiskach: stokowym, rzecznym i eolicznym działały w specyficznych warunkach niestabilności klimatycznej. Przejściowość tego okresu powodowała, że zazębiały się procesy charakterystyczne dla środowiska peryglacjalnego, przy udziale zmarzliny oraz dla środowiska umiarkowanego. Zimne fazy potencjalnie sprzyjały aktywności morfogenetycznej, chociaż ich świadectwa nie są w regionie łódzkim tak powszechne jak efekty procesów, które miały miejsce podczas wcześniejszych okresów vistuliańskich.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Cohen, K.M., Gibbard, P.L., 2015. Quaternary correlation charts: the last 270 Ka. Quaternary Geology and Modern Questions, INQUA Peribaltic Working Group meeting and international field symposium, Utrecht–Assen–Utrecht, Netherlands, 2–8 November 2015.

Dylikowa, A., 1967. Wydmy środkowopolskie i ich znaczenie dla stratygrafii schyłkowego plejstocenu, [w:] Galon R., Dylik J. (red.), Czwartorzęd Polski. PWN, Warszawa, 353–371.

Dylikowa, A., 1970. Cechy podłoża wydm w Katarzynowie koło Łodzi. Acta Geographica Lodziensia 24, 135–154.

Dzieduszyńska, D., 2011. Ochłodzenie młodszego dryasu i jego efekty morfogenetyczne w regionie łódzkim. Acta Geographica Lodziensia 98, 1–104.

Dzieduszyńska, D., 2013. Stan wiedzy o późnym vistulianie w regionie łódzkim. Acta Geographica Lodziensia 101, 25–36.

Dzieduszyńska, D., Forysiak, J., 2015. The Late Glacial organic sediments in palaeogeographical reconstructions (cases of the Łódź region). Bulletin of Geography, Physical Geography Series 8, 47–57.

Dzieduszyńska, D., Trzeciak, P., 2015. Weichselian decline reflected in frequency distribution of 14C dates (Łódź region, Central Poland). Quaternary Geology and Modern Questions, INQUA Peribaltic Working Group meeting and international field symposium, Utrecht–Assen–Utrecht, Netherlands, 2–8 November 2015.

Dzieduszyńska, D.A., Kittel, P., Petera-Zganiacz, J., Brooks, S.J., Korzeń, K., Krąpiec, M., Pawłowski, D., Płaza, D.K., Płóciennik, M., Stachowicz-Rybka, R., Twardy, J., 2014. Environmental influence on forest development and decline in the Warta River valley (Central Poland) during the Late Weichselian. Quaternary International 324, 99–114.

Forysiak, J., 2012. Zapis zmian środowiska przyrodniczego późnego vistulianu i holocenu w osadach torfowisk regionu łódzkiego. Acta Geographica Lodziensia 99, 1–164.

Forysiak, J., Twardy, J., 2010. Budowa geologiczna i paleogeografia torfowiska Żabieniec i jego otoczenia, [w:] Twardy J., Żurek S., Forysiak J. (red.), Torfowisko Żabieniec: warunki naturalne, rozwój i zapis zmian paleoekologicznych w jego osadach. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, 179–188.

Forysiak, J., Borówka, R.K., Pawłowski, D., Płóciennik, M., Twardy, J., Żelazna-Wieczorek, J., Kloss, M., Żurek, S., 2010. Rozwój zbiornika Żabieniec w późnym glacjale i jego znaczenie dla paleoekologii i paleogeografii, [w:] Twardy J., Żurek S., Forysiak J. (red.), Torfowisko Żabieniec: warunki naturalne, rozwój i zapis zmian paleoekologicznych w jego osadach. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, 191–202.

Goździk, J., 1995. A permafrost evolution and its impact on some depositional conditions between 20 and 10 ka in Poland. Biuletyn Peryglacjalny 34, 53–72.

Goździk, J., 2007. The Vistulian aeolian succession in central Poland. Sedimentary Geology 193, 211–220.

van der Hammen, T., Maarleveld, G.C., Vogel, J.C., Zagwijn, W.H., 1967. Stratigraphy, climatic succession and radiocarbon dating of the last glacial in the Netherlands. Geologie en Mijnbouw 46, 79–95.

Iversen, J., 1954. The Late-glacial flora of Denmark and its relation to climate and soil. Danmarks Geologiske Undersøgelse II, Raekke 80, 87–119.

Klatkowa, H., 1965. Niecki i doliny denudacyjne w okolicach Łodzi. Acta Geographica Lodziensia 19, 1–142.

Klatkowa, H., 1984. Osady depozycji naśnieżnej późnego vistulianu. Acta Geographica Lodziensia 50, 51–72.

Kobojek, E., 2000. Morfogeneza doliny Rawki. Acta Geographica Lodziensia 77, 1–157.

Krajewski, K., 1977. Późnoplejstoceńskie i holoceńskie procesy wydmotwórcze w pradolinie warszawsko-berlińskiej w widłach Warty i Neru. Acta Geographica Lodziensia 39, 1–87.

Litt, T., Brauer, A., Goslar, T., Merkt, J., Bałaga, K., Müller, H., Ralska-Jasiewiczowa, M., Stebich, M., Nagendank, J.F.W., 2001. Correlation and synchronisation of Lateglacial continental sequences in northern central Europe based on annually laminated lacustrine sediments. Quaternary Science Review 20, 1233–1249.

Lotter, A.F., Eicher, U., Siegenthaler, U., Birks, H.J.B., 1992. Late-Glacial climatic oscillations as recorded in Swiss lake-sediments. Journal of Quaternary Science 7 (3), 187–204.

Lowe, J.J., Rasmussen, S.O., Björck, S., Hoek, W.Z., Steffensen, J.P., Walker, M.J.C., Yu, Z.C., the INTIMATE group, 2008. Synchronization of palaeoenvironmental events in the North Atlantic region during the Last Termination: a revised protocol recommended by the INTIMATE group Quaternary Science Review 27, 6–17.

Mangerud, J., Andersen, S.T., Berglund, B.E., Dinner, J.J., 1974. Quaternary stratigraphy of Norden, a proposal for terminology and classification. Boreas 4, 109–128.

Manikowska, B., 1985. O glebach kopalnych, stratygrafii i litologii wydm Polski środkowej. Acta Geographica Lodziensia 52, 1–137.

Manikowska, B., 1995. Aeolian differentiation in the area of Poland during the period 20-8 BP. Biuletyn Peryglacjalny 34, 125–164.

Petera-Zganiacz, J., Dzieduszyńska, D., 2015. Younger Dryas periglacial structures. Quaternary Geology and Modern Questions, INQUA Peribaltic Working Group meeting and international field symposium, Utrecht–Assen–Utrecht, Netherlands, 2–8 November 2015.

Petera-Zganiacz, J., Dzieduszyńska, D.A., Twardy, J., Pawłowski, D., Płóciennik, M., Lutyńska, M., Kittel, P., 2015. Younger Dryas flood events: A case study from the middle Warta River valley (Central Poland). Quaternary International 386, 55–69.

Płóciennik, M., Self, A., Birks, H.J.B., Brooks, S.J., 2011. Chironomidae (Insecta: Diptera) succession in Żabieniec bog and its palaeo-lake (Central Poland) through the Late Weichselian and Holocene. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 307, 150–167.

Ralska-Jasiewiczowa, M., Goslar, T., Madeyska, T., Starkel, L. (red.), 1998. Lake Gościaż, Central Poland. A Monographic Study, Part 1, Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Science, Kraków, 1–340.

Rinterknecht, V.R., Clark, P.U., Raisbeck, G.M., Yiou, F., Bitinas, A., Brook, E.J., Marks, L., Zelcs, V., Lunka, J.P., Pavlowskaya, I.E., Piotrowski, J.A., Raukas, A., 2006. The Last Deglaciation of the Southern Sector of the Scandinavian Ice Sheet. Science 311, 1449–1452.

Roman, M., Dzieduszyńska, D., Petera-Zganiacz, J., 2014. Łódź Region and its northern vicinity under Vistulian Glaciation conditions. Quaestiones Geographicae 54, 55–68.

Turkowska, K., 1975. Rzeczne procesy peryglacjalne na tle morfogenezy doliny Mrogi. Acta Geographica Lodziensia 36, 1–122.

Turkowska, K., 1988. Rozwój dolin rzecznych na Wyżynie Łódzkiej w późnym czwartorzędzie. Acta Geographica Lodziensia 57, 1–157.

Turkowska, K., 1995. Recognition of valley evolution during the Pleistocene-Holocene transition in non-glaciated regions of the Polish Lowland. Biuletyn Peryglacjalny 34, 209–227.

Turkowska, K., 2006. Geomorfologia regionu łódzkiego. Wydawnictwo UŁ, Łódź, 1–238.

Turkowska, K., Forysiak, J., Petera, J., Miotk-Szpiganowicz, G., 2000. Morfogeneza powierzchni Kotliny Kolskiej w okolicach Koźmina. Acta Geographica Lodziensia 78, 98–134.

Turkowska, K., Forysiak, J., Petera, J., Miotk-Szpiganowicz, G., 2004. A Warta River system during the Younger Dryas in the Koło Basin (Middle Poland). Quaestiones Geographicae 23, 83–107.

Walanus, A., Nalepka, D., 2010. Calibration of Mangerud’s boundaries. Radiocarbon 52 (4), 1639–1644.

Walker, M.J.C., Björck, S., Lowe, J.J., Cwynar, L.C., Johnsen, S., Knudsen, K.-L., Wohlfarth, B., INTIMATE group, 1999. Isotopic ‘events’ in the GRIP ice core: a stratotype for the late Pleistocene. Quaternary Science Review 18, 1143–1150.

Wasylikowa, K., 1964. Roślinność i klimat późnego glacjału w środkowej Polsce na podstawie badań w Witowie koło Łęczycy. Biuletyn Peryglacjalny 13, 261–417.

Wasylikowa, K., 1999. Przemiany roślinności jako odbicie procesów wydmotwórczych i osadniczych w młodszym dryasie i holocenie na stanowisku archeologicznym w Witowie koło Łęczycy. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Seria Archeologia 41, 43–80.