Idea podmiotowego sprawstwa w morfologii miast

Magdalena Deptuła

doi:10.18778/1508-1117.21.05

Autor

Magdalena Deptuła Katedra Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych Wydział Nauk Geograficznych Uniwersytet Łódzki

DOI:

https://doi.org/10.18778/1508-1117.21.05

Słowa kluczowe:

podmiotowe sprawstwo (agency), podmioty sprawcze (agents), miasto, morfologia miast

Abstrakt

Dynamiczny rozwój literatury światowej z zakresu morfologii miast skłania do refleksji nad stanem i kondycją rodzimych badań morfologicznych oraz motywuje do poszerzania spektrum problemów badawczych podejmowanych przez badaczy w Polsce. W związku z powyższym, celem artykułu jest zaprezentowanie nowej na gruncie polskim idei w morfologii miast, jaką jest podmiotowe sprawstwo (agency) oraz zwrócenie uwagi na rolę podmiotów sprawczych (agents of change) jako animatorów/ inicjatorów zmian morfologicznych w przestrzeni miejskiej.

Bibliografia

Archer M.S., 2000, Being human: the problem of agency, Cambridge University Press, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511488733

Archer M.S., 2003, Structure, agency and the internal conversation, Cambridge University Press, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139087315

Archer M.S., 2013, Człowieczeństwo. Problem sprawstwa, przekł. A. Dziuban, Zakład Wydawniczy NOMOS, Kraków.

Baker N., Holt R., 2003, Urban growth and the medieval Church: Gloucester and Worcester, Ashgate Publishing, Aldershot.

Boogaart T.A., 2004, An ethnogeography of late Medieval Bruges: evolution of the corporate milieu, 1280–1349, Edward Mellen Press, Lampeter, Wales.

Carter H., 1970, A decision-making approach to town plan analysis: a case study of Llandudno, [in:] Carter H. and Davies W.K.D. (eds.), Urban essays: Studies in the geography of Wales, Longman, London, pp. 66–78.

Cichocki R., 2003, Podmiotowość w społeczeństwie, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań.

Darin M., 2014, Haussmann: Reconsidering his role in the transformation of Paris, [in:] Larkham J.P., Conzen M.P. (eds.), Shapers of urban form. Explorations in morphological agency, Routledge, New York and London, pp. 97–113.

Domecka M., 2013, Wprowadzenie do polskiego tłumaczenia książki Margaret S. Archer: Człowieczeństwo. Problem sprawstwa, [w:] Mrozowicki A. (red.), Człowieczeństwo. Problem sprawstwa, przekł. A. Dziuban, Zakład Wydawniczy NOMOS, Kraków.

Elsheshtawy Y., 2010, Dubai: Behind an urban spectacle, Routledge, Abingdon. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203869703

Gaubatz P.R., 1996, Beyond the Great Wall: Urban form and transformation on the Chinese frontiers, Stanford University Press, Stanford, CA.

Geisler W., 1924, Die deutsche Stadt: ein Beitrag zur Morphologie der Kulturlandschaft, Engelhorn, Stuttgart.

Graham B.J., Proudfoot L., 1992, Landlords, planning, and urban growth in eighteenth- and early nineteenth-century Ireland, „Journal of Urban History”, 18, pp. 308–29. DOI: https://doi.org/10.1177/009614429201800303

Gu K., 2014, Morphological processes, planning, and market realities: Reshaping the urban waterfront in Auckland and Wellington, [in:] Larkham J.P., Conzen M.P. (eds.), Shapers of urban form. Explorations in morphological agency, Routledge, New York and London, pp. 267–284.

Hassinger H., 1927, Basel: ein geographisches Städtebild, [w:] Metz F. (red.), Beitrage zur Oberrheinischen Landeskunde, Karlsruher Geographentag, Breslau, s. 103–130.

Hooper A., 1985, The role of landed property in the production of the built environment, Bartlett International Summer School, Paper 6, Bartlett School, University College London, London.

Koter M., 1974, Fizjonomia, morfologia i morfogeneza miasta. Przegląd rozwoju oraz próba uściślenia pojęć, „Zeszyty Naukowe UŁ”, Nauki Matematyczno-Przyrodnicze, seria II, 55, s. 3–16.

Koter M., Kulesza M., 2007, Morfologia miast. Stan i tendencje rozwoju, [w:] Jażdżewska I. (red.), Polska geografia osadnictwa. Dotychczasowy dorobek. Program badań, XX Konwersatorium Wiedzy o Mieście, Łódź, s. 303–314.

Koter M., Kulesza M., 2014, Shaping the housing of industrialists and workers: The textile settlements of Księży Młyn (Łódź) and Żyrardów in Poland, [in:] Larkham J.P., Conzen M.P. (eds.), Shapers of urban form. Explorations in morphological agency, Routledge, New York and London, pp. 152–172.

Koter M., 2015, Morfologia miast – stan i tendencje rozwoju, [w:] Barwiński M. (red.), Geografia historyczna i polityczna w badaniach Marka Kotera – wybór prac, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 133–145.

Kropf K., 2014, Agents and agency, learning, and emergence in the built environment. A theoretical excursion, [in:] Larkham J.P., Conzen M.P. (eds.), Shapers of urban form. Explorations in morphological agency, Routledge, New York and London, pp. 303–322.

Larkham P.J., 1986, The agents of urban change, University of Birmingham.

Larkham P.J., 1988a, Aesthetic control, architectural styles and townscape change, Birmingham.

Larkham P.J., 1988b, Agents and types of change in the conserved townscape, Transactions of the Institute of British Geographers, NS 13, pp. 148–64. DOI: https://doi.org/10.2307/622503

Larkham P.J., 2004, Agents of change in the post-war reconstruction: The interaction of architects, planners, politicians and the public, University of Central England.

Larkham P.J., 2014a, The role of municipal authorities and planners in replanning Britain after Second World War, [in:] Larkham J.P., Conzen M.P. (eds.), Shapers of urban form. Explorations in morphological agency, Routledge, New York and London, pp. 230–250.

Larkham P.J., Conzen M.P., 2014b, Agents, agency, and the urban form: „The making of the Urban Landscape”, [in:] Larkham J.P., Conzen M.P. (eds.), Shapers of urban form. Explorations in morphological agency, Routledge, New York and London, pp. 3–23. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315817064

Lilley K.D., 2001, Urban planning and the design of towns in the Middle Ages: the Earls of Devon and their new towns, „Planning Perspectives”, 16, pp. 1–24. DOI: https://doi.org/10.1080/02665430010000751

Marzot N., 2014, Modernism against history: understanding building typology and urban morphology among Italian architects in the twentieth century, [in:] Larkham J.P., Conzen M.P. (eds.), Shapers of urban form. Explorations in morphological agency, Routledge, New York and London, pp. 219–229.

Nasser N., 2003, The challenge of ethnoscapes, „Urban Morphology”, 7, pp. 45–48.

Pacione M., 2014, Residential differentiations in nineteenth-century Glasgow: morphogenetic study of Pollokshields garden suburb, [in:] Larkham J.P., Conzen M.P. (eds.), Shapers of urban form. Explorations in morphological agency, Routledge, New York and London, pp. 173–192.

Roger R.G., 1981, Sources and methods of urban studies: the contribution of building records, „Area”, 13, pp. 315–321.

Schlüter O., 1899, Bemerkungen zur Siedlungsgeographie, „Geographische Zeitschrift”, 5, s. 65–84.

Sewell W.H. (Jr.), 2006, Teoria struktury: dwoistość, podmiotowość sprawcza a transformacja, [w:] Jasińska-Kania A., Nijakowski L.M., Szacki J., Ziółkowski M. (red.), Współczesne teorie socjologiczne, przeł. Anna Zawadzka i Włodzimierz Derczyński, Wydawnictwo Naukowe Scholar, t. 2, Warszawa, s. 700–722.

Slater T.R., 1987, Ideal and reality in English Episcopal medieval town planning, Transactions of the Institute of British Geographers, NS 12, pp. 191–203. DOI: https://doi.org/10.2307/622527

Slater T.R., 2014, Ecclesiastical authorities and the form of medieval towns, [in:] Larkham J.P., Conzen M.P. (eds.), Shapers of urban form. Explorations in morphological agency, Routledge, New York and London, pp. 46–62.

Slater T.R., Rosser G., 1998, The Church in medieval town, Ashgate, Aldershot.

Springett J., 1982, Landowners and urban development: the Ramsden Estate and nineteenth-century Huddersfield, „Journal of Historical Geography”, 8, pp. 129–44. DOI: https://doi.org/10.1016/0305-7488(82)90003-2

Sztompka P., 1989, Socjologiczna teoria podmiotowości, [w:] Buczkowski P., Cichocki R. (red.), Podmiotowość: możliwość, rzeczywistość, konieczność, Wydawnictwo Nakom, Poznań, s. 11–13.

Trowell F., 1985, Speculative housing development in Leeds and the involvement of local architects in the design process, 1866–1914, „Construction History”, 1, pp. 13–24.

Thomas K.A., 2014, Absolute decisions: Towns fit for a king, [in:] Larkham J.P., Conzen M.P. (eds.), Shapers of urban form. Explorations in morphological agency, Routledge, New York and London, pp. 83–96.

Whitehand J.W.R., 1977, The basis for an historic-geographical theory of urban form, Transactions of the Institute of British Geographers, NS 2, pp. 400–416. DOI: https://doi.org/10.2307/621839

Whitehand J.W.R., 1983, Land-use structure, built form and agents of change, Institute of British Geographers Special Publication, 1, pp. 41–59.

Whitehand J.W.R., 1984, Rebuilding town centres: Developers, architects and styles, Occasional Publication, 19, Department of Geography, University of Birmingham, Birmingham.

Whitehand J.W.R., 1992, The makers of British towns: architects, builders and property owners, c. 1850–1939, „Journal of Historical Geography”, 18, pp. 417–438. DOI: https://doi.org/10.1016/0305-7488(92)90238-5

Whitehand J.W.R., 2001, The creators of England’s inter-war suburbs, „Urban History”, 28, pp. 218–234. DOI: https://doi.org/10.1017/S0963926801002048

Whitehand J.W.R., Whitehand S.M., 1984, The physical fabric of town centres: the agents of change, Transactions of the Institute of British Geographers, NS 9, pp. 231–247. DOI: https://doi.org/10.2307/622170

Wnuk-Lipiński E., 2008, Socjologia życia publicznego, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Wojciszke B., 2010, Sprawczość i wspólnotowość. Podstawowe wymiary spostrzegania społecznego, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Zwolak S., 2013, Ewolucja instytucji nadzoru budowlanego w Polsce, [w:] Sagan S. (red.), „Ius et Administratio”, 4, s. 66–85.