Wybrane aspekty gospodarki wodnej Polski na rzekach transgranicznych na przykładzie Odry

Joanna Sołtuniak

doi:10.18778/2082-4440.48.02

Autor

Joanna Sołtuniak Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Katedra Ekonomii Rozwoju https://orcid.org/0009-0005-8322-8848

DOI:

https://doi.org/10.18778/2082-4440.48.02

Słowa kluczowe:

gospodarka wodna, wody transgraniczne, powodzie, susze

Abstrakt

W artykule przedstawiono wybrane aspekty gospodarki wodnej na wodach transgranicznych w dorzeczu Odry. Opisana została współpraca międzynarodowa pomiędzy Polską, Niemcami i Czechami oraz podstawy prawne tej współpracy, w tym m.in. prawodawstwo unijne, umowy dwustronne i umowa trójstronna. Celem pracy jest ukazanie trudności w zarządzaniu rzeką transgraniczną przy niskich i wysokich przepływach wód oraz w warunkach zanieczyszczeń.

Realizację tak sformułowanego celu oparto na analizie danych IMGW-PIB obejmujących codzienne pomiary przepływów Odry w Słubicach w latach hydrologicznych 1951–2022. Wyniki wykazały znaczną zmienność sezonową i roczną przepływów, która zwiększa ryzyko wystąpienia zarówno powodzi, jak i suszy. Zjawiska te wskazują na konieczność pogłębionej współpracy międzynarodowej w zakresie zarządzania wodami transgranicznymi, szczególnie w okresach letnich, w celu minimalizacji zagrożeń i poprawy bezpieczeństwa ludności oraz gospodarki w regionach przygranicznych.

Bibliografia

Banasiak R. (2019), Verification of the Peak Flow Rates of the July 1997 Flood in the Upper and Middle Odra River, „Acta Scientiarium Polonorum Formatio Circumiectus”, 18(1): 3–14. https://doi.org/10.15576/ASP.FC/2018.17.4.5
Google Scholar

Banasiak R. (2023), ODRA 2D – Two-Dimensional Cascade Flood Modelling for the Odra River – Development and Applications, „Acta Scientiarium Polonorum Formatio Circumiectus”, 22(3): 97–108. https://doi.org/10.15576/ASP.FC/2023.22.3.14
Google Scholar

Bartnik A., Jokiel P. (2011), Geografia wezbrań i powodzi rzecznych, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/7525-716-8
Google Scholar

Bartnik A., Jokiel P. (2014), Maximum Discharges and Maximum Runoffs in Poland, [w:] E. Kobojek, T. Marszal (red.), Natural Environment of Poland, and its Protection in Łódź Geographical Research, Lodz: Lodz University Press.
Google Scholar

Baza danych dotyczących dobowych przepływów wodnych IMGW-PIB, https://dane.imgw.pl/data/dane_pomiarowo_obserwacyjne/dane_hydrologiczne/dobowe/ (dostęp: 30.08.2024).
Google Scholar

Bogdanowicz E., Karamus E., Markiewicz I., Kochanek K. (2022), The Dynamics of Low Flows Characteristics and Exposure to Hydrological Drought along the River Vistula and in its Basin, Publications of the Institute of Geophysics, Polish Academy of Sciences Geophysical Data Bases, Processing and Instrumentation, 443 (E-13): 41–46. https://doi.org/10.25171/InstGeoph_PAS_Publs-2022-041, International Symposium on Drought and Climate Change, 24–25 November 2022.
Google Scholar

Bo-Kyung Kim, Dong Hyeon Kim, Jin Hwan Hwang (2025), Impact of Water Residence Time and Stratification on Water Quality Improvement of an Artificial Brackish Waterway, „Journal of Hydrology: Regional Studies”, 57, 102091. https://doi.org/10.1016/j.ejrh.2024.102091
Google Scholar

Byczkowski A. (1996), Hydrologia. Tom 1, Warszawa: SGGW.
Google Scholar

Chenkai Cai, Caijie Yang, Xuan Lu, Yan Chen, Jinhua Wen, Jing Wang, Ruotong Wang, Zupeng Zhang, Xinyi Shen (2024), Industrial Water Consumption Index: A New Bridge between Water Consumption and Socioeconomic Development, „Water Resources and Industry”, 32, 100270. https://doi.org/10.1016/j.wri.2024.100270
Google Scholar

Dobrowolski A., Czarnecka H., Ostrowski J., Zaniewska M. (2004), Floods in Poland from 1946 to 2001 – Origin, Territorial Extent and Frequency, Polish Geological Institute Special Papers, 15: 69–76 (Proceedings of the Conference: „Risks caused by the geodynamic phenomena in Europe”).
Google Scholar

Dwudzieste dziewiąte posiedzenie polsko-niemieckiej komisji ds. wód granicznych, 13–14.09.2022, Drezno.
Google Scholar

Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, 32000L0060, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32000L0060 RDW
Google Scholar

Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ten00001/default/table?lang=en&category=t_env.t_env_wat (dostęp: 1.09.2024).
Google Scholar

Fiedor B., Graczyk A., Jakubczyk Z., Czaja S. (2002), Podstawy ekonomii środowiska i zasobów naturalnych, Warszawa: C.H. Beck.
Google Scholar

Floods in Poland from 1946 to 2001 – Origin, Territorial Extent and Frequency (2004), Polish Geological Institute Special Papers, 15: 69–76 (Proceedings of the Conference: „Risks caused by the geodynamic phenomena in Europe”).
Google Scholar

Haoran Hao, Ningpeng Dong, Mingxiang Yang, Xin Huang, Hejia Wang, Hao Wang (2025), Drought Characteristics and Propagation under Anthropogenic Impacts: A Regional-Scale Modelling Analysis in Four Large Basins of China, „Journal of Hydrology: Regional Studies”, 57, 102093. https://doi.org/10.1016/j.ejrh.2024.102093
Google Scholar

Ignacy D. (2025), The Hydrological Hazard in Artificially-Drained Mining and Post-Mining areas – A Significant Environmental Aspect Requiring Systemic Management, „Water Resourses and Industry”, 33. https://doi.org/10.1016/j.wri.2024.100275
Google Scholar

Jokiel P. (2016), Przepływy i odpływy maksymalne w środkowej Polsce, „Geography and Tourism”, 4(2): 7–21. https://doi.org/10.5281/zenodo.223899
Google Scholar

Jones B.T. (2008), Legislation and Policies relating to Protected Areas, Wildlife Conservation, and Community. Rights to Natural Resources in countries being partner in the Kavango Zambezi Transfrontier Conservation Area, 12.2008, http://www.tbpa.net/docs/publications/18_KAZA%20Policy%20Review_Dec08.pdf (dostęp: 30.03.2024).
Google Scholar

Kałuski S. (2007), Atrakcyjność turystyczna rzek granicznych a kształtowanie się więzi międzyregionalnych, „Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego PTG”, VII: Przyroda – Krajobraz – Człowiek: 411–417.
Google Scholar

Klimat Polski 2022, https://archiwum.imgw.pl/sites/default/files/2023-09/klimat-polski-2022_raport-koncowy-3.pdf (dostęp: 23.01.2024).
Google Scholar

Konwencja o ochronie i użytkowaniu cieków transgranicznych i jezior międzynarodowych, Helsinki, 1992.03.17. Dz.U. 2003.78.702.
Google Scholar

Magnuszewski A. (2024), Gospodarka wodna w Polsce, Monografie Komitetu Gospodarki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa, https://www.gov.pl/web/wody-polskie/podstawowe-informacje (dostęp: 12.02.2025).
Google Scholar

Międzynarodowa Komisja do Spraw Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem (2015), Plan zarządzania ryzykiem powodziowym na międzynarodowym obszarze dorzecza Odry, Wrocław.
Google Scholar

Miłaszewski R. (2016), Wykorzystanie zasobów wodnych w Polsce, [w:] S. Czaja, A. Graczyk (red.), Ekonomia i środowisko. Księga jubileuszowa Profesora Bogusława Fiedora, Wrocław.
Google Scholar

Ministerstwo Klimatu i Środowiska (2023), Konkrety dla Odry. Systemowe działania w ramach ochrony przed zakwitami „złotej algi”.
Google Scholar

Mumme S. (2022), Managing Transboundary Groundwater Along the Border: Is Progress Possible?, Baker Institute, August 24.
Google Scholar

Nachlik E., Zaleski J. (1997), Działania rządu i parlamentu po 1997 r. w sferze ochrony przeciwpowodziowej, Kancelaria Senatu, Biuro Analiz i Dokumentacji, Dział Analiz i Opracowań Tematycznych, opinie i ekspertyzy, OE 132.
Google Scholar

O’Connor J.E., Costa J.E. (2004), The Worldʼs Largest Floods, Past and Present: Their Causes and Magnitudes, U.S. Department of the Interior U.S. Geological Survey.
Google Scholar

Oświadczenie rządowe z dnia 8 lipca 2002 r. w sprawie mocy obowiązującej Konwencji o ochronie i użytkowaniu cieków transgranicznych i jezior międzynarodowych, sporządzonej w Helsinkach dnia 17 marca 1992 r., Dz.U. 2003.78.703.
Google Scholar

Pierwszy duży zakwit złotej algi w 2025 powstrzymany, glon nie dostał się do Odry (2025), https://www.gov.pl/web/klimat/pierwszy-duzy-zakwit-zlotej-algi-w-2025-powstrzymany-glon-nie-dostal-sie-do-odry (dostęp: 12.07.2025).
Google Scholar

Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry (2011), Warszawa: Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej.
Google Scholar

Plan zarządzania ryzykiem powodziowym na międzynarodowym obszarze dorzecza Odry (2015), Wrocław.
Google Scholar

Poniatowicz M. (2000), Współpraca transgraniczna jako czynnik rozwoju regionalnego, [w:] H. Podedworny, J. Grabowiecki, H. Wnorowski (red.), Współpraca gospodarcza Polska – Wschód: uwarunkowania i perspektywy rozwoju, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Google Scholar

Protokół z 3 posiedzenia komisji polsko-czeskiej do spraw wód granicznych, Wrocław 15–18 listopada 2018, 9_PROTOKÓŁ_PL-CZ_2018(1).pdf (dostęp: 16.03.2025).
Google Scholar

Protokół z 4 posiedzenia komisji polsko-czeskiej do spraw wód granicznych, Republika Czeska, 22–23.10.2019, 11_PROTOKÓŁ_PL-CZ_2019.pdf (dostęp: 16.03.2025).
Google Scholar

Przegląd meldunków zgłoszonych zgodnie z Międzynarodowym Planem Ostrzegawczo Alarmowym dla Odry (MPOA) w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2024 roku, Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem, Wrocław 2025, https://www.mkoo.pl/show.php?fid=8563&lang=PL (dostęp: 16.03.2025).
Google Scholar

Przełom w walce ze złotą algą. Neutralizacja złotej algi. To może być przełom (2024), TVP INFO, https://www.tvp.info/82138745/neutralizacja-zlotej-algi-to-moze-byc-przelom (dostęp: 5.09.2024).
Google Scholar

Radczuk L. (2008), Modelowanie procesów hydrologicznych w dorzeczu górnej i środkowej Odry, Wrocław: Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu.
Google Scholar

Radelyuk I., Zhang L., Assanov D., Maratova G., Tussupova K. (2022), A State-of-the-art and Future Perspectives of Transboundary Rivers in the Cold Climate – A Systematic Review of Irtysh River, „Journal of Hydrology: Regional Studies”, 42, 101173. https://doi.org/10.1016/j.ejrh.2022.101173
Google Scholar

Raport NIK (2023), Działania podmiotów publicznych w związku z kryzysem ekologicznym na rzece Odrze, https://www.nik.gov.pl/plik/id,28435,vp,31265.pdf (dostęp: 30.03.2024).
Google Scholar

Renewable freshwater resources – long-term annual average, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=File:Renewable_freshwater_resources_-_long-term_annual_average.png (dostęp: 11.02.2025).
Google Scholar

Retencja, http://www.gov.pl/web/retencja/czym-jest-retencja, http://www.gov.pl/web/retencja/zasoby-wodne-i-retencja (dostęp: 10.07.2025).
Google Scholar

Rosińska W., Jurasz J., Przestrzelska K., Wartalska K., Kaźmierczak B. (2024), Climate Changeʼs Ripple Effect on Water Supply Systems and the Water-Energy Nexus – A Review, „Water Resources and Industry”, 32, 100266. https://doi.org/10.1016/j.wri.2024.100266
Google Scholar

Sanchez R., Kikoyo D., Yang L. (2024), Effective Transboundary Aquifer Areas between Mexico and the United States: A Border-Wide Approach, „Journal of Hydrology: Regional Studies”, 56, 102003. https://doi.org/10.1016/j.ejrh.2024.102003
Google Scholar

Shuaibu A., Kalin R.M., Vernon Phoenix V., Lawal I.M. (2025), Geochemical Evolution and Mechanisms Controlling Groundwater Chemistry in the Transboundary Komadugu–Yobe Basin, Lake Chad Region: An Integrated Approach of Chemometric Analysis and Geochemical Modeling, „Journal of Hydrology: Regional Studies”, 57, 102098. https://doi.org/10.1016/j.ejrh.2024.102098
Google Scholar

Statistics, Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/product/page/ten00001?lang=en (dostęp: 30.04.2024).
Google Scholar

Teo C.J., Poinapen J., Hofman J.A.M.H., Wintgens T. (2025), Assessing Water Dependencies and Risks in Dutch Industries: Distribution, Consumption and Future Challenges, „Water Resources and Industry”, 33. https://doi.org/10.1016/j.wri.2025.100279
Google Scholar

Thier A. (2020), Ocena stanu zasobów wodnych i analiza nakładów gospodarczych na zaopatrzenie w wodę w Polsce, na tle krajów europejskich, [w:]T. Walczykiewicz (red.), Współczesne problemy gospodarki wodnej w kontekście zagospodarowania przestrzennego, Warszawa: IMGW
Google Scholar

Trzydzieste posiedzenie Polsko-Niemieckiej Komisji do spraw Wód Granicznych, Szczecin, 6–7 czerwca 2023 r., https://www.gov.pl/web/infrastruktura/podsumowanie-wspolpracy-polsko-niemieck-iej-w-roku-2023 (dostęp: 12.01.2025)
Google Scholar

Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Czeskiej o współpracy na wodach granicznych (2015), sporządzona w Pradze dn. 20 kwietnia 2015 r.
Google Scholar

Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o współpracy w dziedzinie gospodarki wodnej na wodach granicznych, Warszawa dn. 19 maja 1992 r., Dz.U. z 1997 r., nr 11, poz. 56
Google Scholar

Umowa w sprawie Międzynarodowej Komisji Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem z dnia 11 kwietnia 1996 roku, Dz.U. z 1999 r., nr 79, poz. 886
Google Scholar

Unijna analiza katastrofy ekologicznej na Odrze w 2022 r., JRC Technical Report, Luksemburg, 2023, ISBN 978-92-68-03256-5
Google Scholar

Wang J., Wei J., Shan W., Zhao J. (2023), Modeling the Water-Energy-Food-Environment Nexus and Transboundary Cooperation Opportunity in the Brahmaputra River Basin, „Journal of Hydrology: Regional Studies”, 49, 101497. https://doi.org/10.1016/j.ejrh.2023.101497
Google Scholar

Water statistics, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Water_statistics#Wastewater_treatment_and_disposal (dostęp: 30.04.2024)
Google Scholar

Wawrzonek K., Wątor K., Topolewski M., Kasprzak A., Kmiecik E. (2024), Groundwater Potential in Mining Regions for Drinking Water Supply, „Water Resources and Industry”, 32, 100272. https://doi.org/10.1016/j.wri.2024.100272
Google Scholar

Współpraca międzynarodowa w gospodarce wodnej, https://www.gov.pl/web/infrastruktura/wspolpraca-miedzynarodowa-w-gospodarce-wodnej (dostęp: 28.08.2024)
Google Scholar

Współpraca polsko-czeska – Ministerstwo Infrastruktury – Portal Gov.pl, https://www.gov.pl/web/infrastruktura/wspolpraca-polsko--czeska (dostęp: 16.03.2025)
Google Scholar

Współpraca polsko-niemiecka – Ministerstwo Infrastruktury – Portal Gov.pl, https://www.gov.pl/web/infrastruktura/wspolpraca-polsko---niemiecka (dostęp: 30.05.2024)
Google Scholar

Zasoby wodne w Polsce, https://przyjaznykraj.pl/wp-content/uploads/2021/06/Fundacja_Przyjazny_Kraj_Raport_Zasoby-wodne-w-Polsce_29062021.pdf (dostęp: 30.03.2024)
Google Scholar

Zawahri N. (2018), The Governance of Transboundary Rivers Across the World, https://www.europenowjournal.org/2018/12/10/the-governance-of-trans-boundary-rivers-across-the-world (dostęp: 30.03.2024)
Google Scholar

Zawahri N., Mitchel D. (2018), Assessing the Indus Waters Treaty from a Comparative Perspective, „Water International”, 43(2): 1–17. https://doi.org/10.1080/02508060.2018.1498994
Google Scholar

Zeitoun M., Warner J. (2006), Hydro-Hegemony – A Framework for Analysis of Trans-Boundary Water Conflicts, „Water Policy”, 8(5). https://doi.org/10.2166/wp.2006.054
Google Scholar

http://atlas2022.uw.edu.pl/mapa-tygodnia-nowe-granice-polski (dostęp: 30.12.2024)
Google Scholar

https://www.gov.pl/web/odra/ekspert-wyjasnia-dlaczego-w-2023-roku-nie-wystapil-toksyczny-zakwit-zlotej-algi-w-nurcie-odry-podsumowanie (dostęp: 30.12.2024)
Google Scholar