Kultura strategiczna Litwy
DOI:
https://doi.org/10.18778/1427-9657.14.2.05Słowa kluczowe:
Litwa, kultura strategiczna, wojna rosyjsko-ukraińska, Unia Europejska, relacje polsko-litewskieAbstrakt
Głównym celem niniejszego artykułu jest przedstawienie i przeanalizowanie aspektów kształtujących kulturę strategiczną Litwy, determinującą kierunki prowadzenia polityki bezpieczeństwa. II Republika Litewska, od początku swego istnienia kontynuująca w pełni dziedzictwo historyczne międzywojennej Litwy, dystansując się od Polski i szerszej współpracy regionalnej, musiała stawić czoła czynnikom nieaktualnym od 2014 r. Równolegle przy zmieniającym się krajobrazie politycznym w Europie po wybuchu wojny na wschodzie Ukrainy dokonuje się zwrot w relacjach z Polską oraz przewartościowanie realizowanych działań na arenie międzynarodowej.
Bibliografia
Baluk, W., Mac, P. 2024. Kultura strategiczna Federacji Rosyjskiej podczas rządów Władimira Putina. Eastern Review 12(2), s. 7–35. https://doi.org/10.18778/1427-9657.12.08
Bartoszewski, B. 2023. Porównanie stanu relacji polsko-litewskich przed rosyjską agresją na Ukrainę w 2014 roku i po niej. W: A. Kisztelińska-Węgrzyńska, N. Matiaszczyk (red.), Granice i obszary wpływów w polityce wewnętrznej i relacjach międzynarodowych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 155–173. https://doi.org/10.18778/8331-316-0.08
Batūra, R. 2009. Į Laisvę Baltijos keliu 1988–2009. Vilnius.
Biblioteka Sejmowa. 1992. Akt konstytucyjny Republiki Litewskiej O nieprzystępowaniu Republiki Litewskiej do postradzieckich Związków Wschodnich, https://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/konst/litwa-d.html (dostęp: 26.11.2025).
Biersztańska, K. 2022. Dalia Grybauskaitė. „Baltic Iron Lady”, która zmieniła narrację o „państwie małym” w polityce zagranicznej Republiki Litewskiej. Sprawy Międzynarodowe 75(1), s. 107–131. https://doi.org/10.35757/SM.2022.75.1.01
Buchowski, K. 2013. Polityka zagraniczna Litwy 1990–2012. Białystok: Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana.
Buchowski, K. 2024. Historia polityczna Litwy 1987–2004. Od sowieckiej republiki związkowej do integracji ze światem Zachodu. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku. https://doi.org/10.33918/25386549-202402011
Budrytė, D. 2023. ‘A Decolonising Moment of Sorts’: The Baltic States’ Vicarious Identification with Ukraine and Related Domestic and Foreign Policy Developments. Central European Journal of International and Security Studies 17(4), s. 82–105. https://doi.org/10.51870/YPIJ8030
Chmielewski, B. 2022. Litwa: krok w kierunku zapisu nazwisk w formie oryginalnej. Ośrodek Studiów Wschodnich, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2022-01-21/litwa-krok-w-kierunku-zapisu-nazwisk-w-formie-oryginalnej (dostęp: 28.03.2026).
Chojnacki, I. 2015. Linią LitPol Link popłynął pierwszy prąd. WNP, https://www.wnp.pl/energia/linia-litpol-link-poplynal-pierwszy-prad,261747.html (dostęp: 21.11.2025).
Dzieje.pl. 2020. W Wilnie zapłonęły ogniska pamięci ofiar 13 stycznia 1991 r. Dzieje, https://dzieje.pl/aktualnosci/w-wilnie-zaplonely-ogniska-pamieci-ofiar-13-stycznia-1991-r (dostęp: 14.12.2025).
Eidintas, A., Juodis, D., Surgailis, G. 2020. Partizanų generolas Jonas Žemaitis–Vytautas. Vilnius.
Eismontas, R., Pukszto, A. 2024. Lithuania and the Three Seas Initiative: From Skepticism to Leadership. W: A. Orzelska-Stączek (red.), The Three Seas Initiative. An Original Concept of Regional Cooperation in Different Approaches. Warsaw: Institute of Political Studies of the Polish Academy of Sciences, s. 109–132.
ENTSO-E (2025, 9 lutego). ENTSO-E confirms successful synchronization of the Continental European electricity system with the systems of the Baltic countries, https://www.entsoe.eu/news/2025/02/09/entso-e-confirms-successful-synchronization-of-the-continental-european-electricity-system-with-the-systems-of-the-baltic-countries/ (dostęp: 22.11.2025).
European Commission. 2009. Five Years of Enlarged EU. Economic Achievements and Challenges, European Economy, 1.
European Council. 2020. Remarks by President Charles Michel after the EU-China leaders’ meeting via video conference, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/09/14/remarks-by-president-charles-michel-after-the-eu-china-leaders-meeting-via-video-conference/ (dostęp: 30.03.2026).
Ferenczy, Z.A. 2022. Lithuania’s Values-Based Foreign Policy Toward a Rebalance in EU-China Relations?, Taiwan Strategists 13, s. 1–20.
Firewicz, A. 2001. Litwa po raz drugi. Toruń: Adam Marszałek.
Gieszczyński, W. 2008. Refleksje z Muzeum Ofiar Ludobójstwa w Wilnie. Echa Przeszłości IX, s. 409–413.
Gostomski, E. 2015. Droga Litwy do strefy euro. Ekonomia Międzynarodowa 11, s. 95–105. https://doi.org/10.18778/2082-4440.11.01
Gray, C.S. 1986. Nuclear Strategy and National Style. Hamilton Press: Abt Books.
Grigas, A. 2013. The Baltic States in the EU: Yesterday, Today and Tomorrow. Notre Europe: Jacques Delors Institute.
Grynia, A. 2015. Klimat inwestycyjny na Litwie a przejęcie Rafinerii w Możejkach. Optimum. Studia ekonomiczne 73(1), s. 152–165. https://doi.org/10.15290/ose.2015.01.73.13
Hebda, W. 2024. Gas from the South, Not from Russia: The Possibility of Distributing Natural Gas from the Eastern Mediterranean to Poland and Central Europe. Energies 17(6), 1469. https://doi.org/10.3390/en17061469
Hud, B. 2024. Od unii lubelskiej do rzezi wołyńskich. Cztery eseje o historii polsko-ukraińskiej. Warszawa: Pracownia.
Janeliūnas, T. 2019. D. Grybauskaitės doktrina: Lietuvos užsienio politikos kaita 2009–2019 m. Vilnius.
Jasiulevičienė, R. 2010. Peculiarities of Human Rights Process in Lithuania (1993–2006). Europa Orientalis. Studia z dziejów Europy Wschodniej i państw bałtyckich 2, s. 329–336. https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2010.017
Jundo-Kaliszewska, B. 2019. Zakładnicy historii. Mniejszość polska w postradzieckiej Litwie. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/8142-196-6
Jundo-Kaliszewska, B., Urbanovič, J. 2024. Inicjatywa Trójmorza a priorytety Litwy w polityce bezpieczeństwa. Analiza szczytów w Wilnie i Warszawie. Eastern Review 13(1), s. 49–65. https://doi.org/10.18778/1427-9657.13.07
Kancelaria Prezydenta RP. 2018. Rozmowy Prezydentów Polski i Litwy, https://t.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/andrzej-duda/aktualnosci/wizyty-zagraniczne/rozmowy-prezydentow-polski-i-litwy-plen,3027 (dostęp: 25.02.2026).
Kancelaria Sejmu RP. 1994. Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Litewską o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy, sporządzony w Wilnie dnia 26 kwietnia 1994 r., https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19950150071 (dostęp: 18.12.2025).
Kancelaria Sejmu RP. 2001. Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Litewskiej dotycząca współpracy w dziedzinie obronności, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20020060117/O/M20020117.pdf (dostęp: 21.12.2025).
Kancelaria Sejmu RP. 2021. Święto Narodowe Trzeciego Maja w 230. rocznicę uchwalenia Konstytucji. Uroczystości z udziałem Marszałek Sejmu, https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/komunikat.xsp?documentId=35CAD3218423750EC12586CA0048B461&symbol=M_WYDARZENIA_KOMUNIKAT (dostęp: 28.03.2026).
Kardaś, S., Kędzierski, M., Łoskot-Strachota, A. (2022, 7 kwietnia). Gazowa zimna wojna? Przejęcie przez Niemcy kontroli nad Gazprom Germania GmbH. Ośrodek Studiów Wschodnich, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2022-04-07/gazowa-zimna-wojna-przejecie-przez-niemcy-kontroli-nad-gazprom (dostęp: 21.11.2025).
Kuczyńska-Zonik, A. 2017. Państwa bałtyckie: trzy modele rozwoju. Wschodni Rocznik Humanistyczny 14(3), s. 107–125.
Kuczyńska-Zonik, A. 2024. Strategie bezpieczeństwa i obrony państw Europy Środkowej: Litwa, Łotwa i Estonia. Lublin: Instytut Europy Środkowej.
Lašas, A. 2012. When History Matters: Baltic and Polish Reactions to the Russo-Georgian War. Europe-Asia Studies 64(6), 1061–1075. https://doi.org/10.1080/09668136.2012.691724
Lietuvos Respublikos Seimas. 2009. Dėl Jono Žemaičio pripažinimo Lietuvos valstybės vadovu, https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.339103 (dostęp: 12.12.2025).
LRT (2023, 5 września). Prezydencki doradca Jaroslav Neverovič zmienił zapis swojego imienia i nazwiska na Jarek Niewierowicz, https://www.lrt.lt/pl/wiadomosci/1261/2069944/prezydencki-doradca-jaroslav-neverovic-zmienil-zapis-swojego-imienia-i-nazwiska-na-jarek-niewierowicz (dostęp: 23.05.2026).
Łoskot-Strachota, A. (2025, 19 marca). Polityka energetyczna w czasie wojny i transformacji. Priorytety państw Europy Środkowo-Wschodniej i Niemiec. Ośrodek Studiów Wschodnich, https://www.osw.waw.pl/sites/default/files/Raport-OSW_Polityka%20energetyczna%20w%20czasie%20wojny%20i%20transformacji-www_1.pdf (dostęp: 5.06.2026).
Malużinas, M. 2022a. Ewolucja systemu politycznego Pierwszej i Drugiej Republiki. Poznań: FNCE.
Malużinas, M. 2022b. Polityka zagraniczna prezydenta Litwy – Ginatasa Nausėdy w latach 2019–2022. Kontynuacja czy zmiana? Środkowoeuropejskie Studia Polityczne i Medioznawcze 4, s. 65–96. https://doi.org/10.14746/ssp.2022.4.4
Malużinas, M. 2023. The Role of Small States in Promoting International Security: Lithuania Strategy. Przegląd Strategiczny 16, s. 155–166. https://doi.org/10.14746/ps.2023.1.11
Nekrašas, E., Stefanowicz, M. 2011. Refleksje nad litewską polityką zagraniczną. Politeja 16, s. 79–94.
Pawłowski K. 2020. Bukareszteńska Dziewiątka: współpraca państw wschodniej flanki NATO. IEŚ Policy Papers 4.
Pieszko, A. 2017. Umowa pomiędzy Orlenem a kolejami litewskimi zakończyła spór o taryfy. Kurier Wileński, https://kurierwilenski.lt/2017/06/28/umowa-pomiedzy-orlenem-a-kolejami-litewskimi-zakonczyla-spor-o-taryfy/ (dostęp: 23.02.2026).
Radczenko, A. 2011. Reforma polskiego szkolnictwa na Litwie. W Polityce, https://wpolityce.pl/polityka/117996-radczenko-reforma-polskiego-szkolnictwa-na-litwie (dostęp: 4.06.2026).
Reginia-Zacharski, J. 2020. Obszary bezpieczeństwa Inicjatywy Trójmorza. Sprawy Międzynarodowe 73(2), s. 45–63. https://doi.org/10.35757/SM.2020.73.2.11
Šešelgytė, M. 2010. Security Culture of Lithuania. Lithuanian Foreign Policy Review 24, s. 23–40.
Sidorkiewicz, K. 2014. Polityczne zaangażowanie mniejszości polskiej na Litwie po wyborach parlamentarnych 2012 roku. Polityka i Społeczeństwo 12(1), s. 39–56.
Sidorkiewicz, K. 2015. Polska i Litwa w latach 2009–2013: dobre czy trudne sąsiedztwo? Przegląd Wschodnioeuropejski 6(2), s. 69–84.
Simonsen, S.G. 2001. Compatriot Games: Explaining the ‘Diaspora Linkage’ in Russia’s Military Withdrawal from the Baltic States. Europe-Asia Studies 53(5), s. 771–791. https://doi.org/10.1080/09668130120060260
Smalec, Ł. 2012. Kultura strategiczna a paradygmat realistyczny. Krytyka, rywalizacja i perspektywy współpracy. e-Politykon 2, s. 29–48.
Snyder, J.L. 1977. The Soviet Strategic Culture: Implications for Limited Nuclear Operations. Santa-Monica, CA: RAND Corporation, https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/reports/2005/R2154.pdf (dostęp: 24.11.2025).
Starkauskas, J. 2005. Struktury wykonawcze stalinowskiego terroru na Litwie w latach 1944–1956. W: P. Niwiński (red.). Aparat represji a opór społeczeństwa wobec systemu komunistycznego w Polsce i na Litwie w latach 1944–1956. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej (s. 69–76).
Steć, M. 2022. Jastrzębia polityka jako odpowiedź na zagrożenia. Litwa „oblężoną twierdzą” wschodniej flanki NATO. Klub Jagielloński, https://klubjagiellonski.pl/2022/08/13/jastrzebia-polityka-jako-odpowiedz-na-zagrozenia-litwa-oblezona-twierdza-wschodniej-flanki-nato/ (dostęp: 31.03.2026).
Surmacz, B. 2022. Wstęp. W: B. Surmacz (red.). Strategie bezpieczeństwa i obrony państw Europy Środkowej: Bułgaria, Rumunia, Serbia, Ukraina. Lublin: Instytut Europy Środkowej (s. 9–11).
Szymajda, M. 2019. Linia kolejowa z rafinerii w Możejkach do Renge odbudowana. PKN Orlen zadowolony. Rynek Kolejowy, https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/linia-kolejowa-z-rafinerii-w-mozejkach-do-renge-odbudowana-pkn-orlen-zadowolony-94961.html (dostęp: 28.03.2026).
Szymański, P. 2018. Polityka obronna Litwy w latach 2014–2018. Gdańskie Studia Międzynarodowe 16(1–2), s. 65–89. https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/gsm/article/view/2934
United Nations. 1991. Admission of Lithuania to membership in the United Nations, https://unscr.com/en/resolutions/711/ (dostęp: 29.03.2026).
Wilnoteka. 2024. 20 lat w Unii Europejskiej Litwy, Łotwy i Estonii, https://wilnoteka.lt/artykul/20-lat-w-unii-europejskiej-litwy-lotwy-i-estonii (dostęp: 30.03.2026).
Wołkonowski, J. 2018. Kraje bałtyckie w strefie euro. W: M. Götz, M. Markiewicz, B. Nowak, W.M. Orłowski (red.), Jak żyć z Euro? Doświadczenia krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Warszawa: Polska Fundacja im. Roberta Schumana (s. 33–42).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Aleksander Zalech
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
