Eastern Review https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern <p><strong><span data-contrast="auto">Cel i zakres tematyczny czasopisma</span></strong><span data-ccp-props="{&quot;201341983&quot;:2,&quot;335559738&quot;:600,&quot;335559739&quot;:300,&quot;335559740&quot;:300}"> </span></p> <p><span data-contrast="auto">Zagadnienia podejmowane w czasopiśmie dotyczą </span><span data-contrast="auto">współczesnych tendencji i procesów</span><span data-contrast="auto"> politycznych, społeczno-kulturowych i gospodarczych</span><span data-contrast="auto"> mających miejsce w </span><span data-contrast="auto">państw</span><span data-contrast="auto">ach</span><span data-contrast="auto"> regionu Europy </span><span data-contrast="auto">Środkowej i </span><span data-contrast="auto">Wschodniej</span><span data-contrast="auto">,</span><span data-contrast="auto"> </span><span data-contrast="auto">definiowane</span><span data-contrast="auto">go</span><span data-contrast="auto"> </span><span data-contrast="auto">w kategoriach geopolitycznych i społeczno-kulturowych, nie zaś wąsko geograficzn</span><span data-contrast="auto">ych</span><span data-contrast="auto">. W związku z tym w polu badawczym periodyku znajdują się państwa </span><span data-contrast="auto">byłego Bloku Wschodniego i </span><span data-contrast="auto">obszaru poradzieckiego.</span><span data-ccp-props="{&quot;201341983&quot;:2,&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6,&quot;335559738&quot;:300,&quot;335559739&quot;:300,&quot;335559740&quot;:375}"> </span></p> <p><span data-contrast="auto">W </span><span data-contrast="auto">czasopiśmie publikowane są artykuły mieszczące się w dyscyplinie nauk społecznych i humanistyki i dotyczą</span><span data-contrast="auto">ce: nauk politycznych, stosunków międzynarodowych, psychologii, ekonomii, socjologii i antropologii kulturowej.</span><span data-ccp-props="{&quot;201341983&quot;:2,&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6,&quot;335559738&quot;:300,&quot;335559739&quot;:300,&quot;335559740&quot;:375}"> </span></p> <p><strong><span data-contrast="auto">Rys historyczny</span></strong><span data-ccp-props="{&quot;201341983&quot;:2,&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6,&quot;335559738&quot;:300,&quot;335559739&quot;:300,&quot;335559740&quot;:375}"> </span></p> <p><em><span data-contrast="auto">Eastern</span></em><em><span data-contrast="auto"> </span></em><em><span data-contrast="auto">Review</span></em><span data-contrast="auto"> jest czasopismem naukowym redagowanym przez Międzynarodowe Centrum Badań Wschodnioeuropejskich Uniwersytetu Łódzkiego we współpracy z Komisją Badań nad Integracją Europy Polskiej Akademii Nauk Oddział w Łodzi. </span><span data-ccp-props="{&quot;201341983&quot;:2,&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6,&quot;335559738&quot;:300,&quot;335559739&quot;:300,&quot;335559740&quot;:375}"> </span></p> <p><span data-contrast="auto">Czasopismo stanowi bezpośrednią kontynuację periodyku o tej samej nazwie ukazującego się w latach 1997–2001, którego założycielem i wieloletnim redaktorem był prof. dr hab. Jerzy </span><span data-contrast="auto">Kmieciński</span><span data-contrast="auto">. Ukazujące się w latach 90. czasopismo powstawało w ramach prac Ośrodka Badań i Studiów Wschodu Uniwersytetu Łódzkiego.</span><span data-ccp-props="{&quot;201341983&quot;:2,&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6,&quot;335559738&quot;:300,&quot;335559739&quot;:300,&quot;335559740&quot;:375}"> </span></p> <p><span data-contrast="auto">Międzynarodowy charakter czasopisma, w prace nad którym zaangażowane są Białoruski Uniwersytet Państwowy w Mińsku (Białoruś), Chmielnicki Uniwersytet Państwowy (Ukraina), </span><span data-contrast="auto">Czerniowiecki Uniwersytet Państwowy im. Jurija </span><span data-contrast="auto">Fedkowycza</span><span data-contrast="auto"> (Ukraina), Moskiewski Uniwersytet Państwowy im. Michaiła Łomonosowa (Rosja), Państwowy Uniwersytet w Tule (Rosja), Uniwersytet Ekonomiczno-Administracyjny w Pradze (Czechy), Uniwersytet </span><span data-contrast="auto">Lineusza</span><span data-contrast="auto"> w </span><span data-contrast="auto">Växjö</span><span data-contrast="auto"> (Szwecja), Centrum Badań Wschodnioeuropejskich w Giessen (Niemcy), Otto-von-Guericke-</span><span data-contrast="auto">Universität</span><span data-contrast="auto"> Magdeburg (Niemcy) umożliwia czytelnikom dostęp do unikalnych i najwyższej jakości informacji, danych, opinii i komentarzy autorów z państw regionu będących przedmiotem zainteresowania periodyku.</span><span data-ccp-props="{&quot;201341983&quot;:2,&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6,&quot;335559738&quot;:300,&quot;335559739&quot;:300,&quot;335559740&quot;:375}"> </span></p> <p><span data-ccp-props="{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:259}"> </span></p> Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego pl-PL Eastern Review 1427-9657 Słowo od Redakcji https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17173 Marek Olędzki Michał M. Klonowski Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 7 7 Wstęp https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17174 Marek Olędzki Michał M. Klonowski Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 11 12 10.18778/1427-9657.11.01 Badania archeologiczne Polaków na Ukrainie w XIX i początku XX wieku https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17175 <p>Na Ukrainie, jak i w innych stronach świata żyli i pracowali – w wielu dziedzinach gospodarczych i oczywiście naukowych – Polacy. Wielu też poświęciło swoją uwagę, czas i fundusze na poszukiwanie i badanie śladów odległej przeszłości zachowanych w ziemi.</p> <p>O badaczach i badaniach na terytoriach Ukrainy, Galicji Zachodniej, w Małopolsce pisali: Stefan Nosek, <em>Zarys historii badań archeologicznych w Małopolsce</em> (1967); Andrzej Abramowicz, <em>Wiek archeologii</em> (1967); są też starsze publikacje: Bohdan Janusz, <em>Zabytki przedhistoryczne Galicji Wschodniej</em> (1918); Marcyan Śmiszko, <em>Kultury wczesnego okresu epoki cesarstwa rzymskiego w Małopolsce Wschodniej</em> (1932). O badaniach archeologicznych prowadzonych przez polskich miłośników starożytności na terenach wschodnich Ukrainy, podlegających carskiej Rosji, polskich publikacji nie ma zbyt dużo (Abramowicz, 1970; Blombergowa, 1993). W moim artykule podejmuję próbę wypełnienia tej luki w dziejach historii polskiej archeologii.</p> Maria Magdalena Blombergowa Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 13 31 10.18778/1427-9657.11.02 Historia i prahistoria nieistniejącej już dziś wsi Kuców https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17177 <p>Treść artykułu stanowi historia i&nbsp;prahistoria nieistniejącej już wsi Kuców, znajdującej się dawniej w&nbsp;gminie Kleszczów, nieopodal miasta Bełchatowa. Właśnie to sąsiedztwo z&nbsp;wielką kopalnią odkrywkową węgla brunatnego „Bełchatów” przyniosło jej zagładę. Rozrastający się areał kopalniany doprowadził bowiem do tego, że jeszcze przed&nbsp;1991 r. trzeba było wywłaszczyć i&nbsp;ewakuować tamtejszych mieszkańców, a&nbsp;w&nbsp;1993 r. wszelkie ślady materialne ich egzystencji bezpowrotnie zniknęły. Tym niemniej opisywana wieś kucowska mogła się pochwalić bogatą, sięgającą średniowiecza historią, a&nbsp;także wydobytą przez łopaty archeologów, nie mniej imponującą prahistorią. Wszakże miejsce to, z&nbsp;pewnymi, dłuższymi i&nbsp;krótszymi przerwami, eksploatowano rolniczo już od epoki neolitu, kontynuując tę działalność przez epokę brązu i&nbsp;okres rzymski. Tak też było do lat 90. XX&nbsp;w. Przesłanki badawcze, które o&nbsp;powyższym zaświadczają są niżej przez obojga autorów skrupulatnie analizowane.</p> Anna Nierychlewska Marek Olędzki Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 33 53 10.18778/1427-9657.11.03 O zapomnianym pałacu Sapiehów w Dubnie na Podlasiu https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17178 <p>Sapiehowie to jeden z najpotężniejszych rodów magnackich Wielkiego Księstwa Litewskiego, wywodzący się z ziem dzisiejszej Białorusi i Rosji. Jeden z nich Iwan Sapieha był pierwszym wojewodą podlaskim. W 1512 r. został właścicielem wsi Dubno, gdzie od przełomu XVI i XVII w. funkcjonował zespół dworski, który na przełomie XIX i XX w. został zrujnowany i zapomniany.</p> <p>W latach 2006–2010 i 2013 przeprowadzono wykopaliskowe badania archeologiczne, m.in. dzięki dotacjom z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Sąsiedztwa Polska-Białoruś-Ukraina INTERREG IIIA/TACIS CBC 2004-2006 oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Prace archeologiczne uzupełniono badaniami nieinwazyjnymi, geomorfologicznymi, przyrodniczymi, fotografią lotniczą oraz stosownymi kwerendami źródłowymi.</p> <p>Prace te przyniosły niezwykle interesujące rezultaty. Okazało się bowiem, że odkryto ukryte pod powierzchnią ziemi relikty tej rezydencji. W efekcie przeprowadzonych prac archeologiczno-architektonicznych można było zrekonstruować w znacznej mierze ten zespół rezydencjonalny składający się z pałacu, kaplicy, innych budynków pomocniczych, jak: karczma, oranżeria, lamus. Jednak najbardziej spektakularnym wynikiem było odkrycie pałacu, nazywanego Kamienicą Wielką. W trakcie badań rozpoznany został rzut kamienicy na poziomie parteru oraz zlokalizowany w piwniczce skarbczyk.</p> <p>Opisana Kamienica Wielka jest typowym dla XVII w. zespołem budynków dworskich. Jednak jest jednym z pierwszych na Podlasiu obiektów, które zostały odkryte w miejscu, gdzie na powierzchni ziemi śladami dawnej świetności były tylko ułamki ceramiki naczyniowej i gruz ceglany. Tak więc badania archeologiczne przywróciły do świadomości społecznej i wprowadziły do „obiegu naukowego” zapomnianą rezydencję Sapiehów, jednego z najznakomitszych rodów Rzeczpospolitej Szlacheckiej.</p> Aldona Andrzejewska Halina Karwowska Aleksander Andrzejewski Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 55 76 10.18778/1427-9657.11.04 Celtycki miecz z Małej Wsi nad Wartą https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17179 <p>Na wielkim cmentarzysku w Małej Wsi niedaleko Sieradza autor odkrył w 1980 r. bogato wyposażony grób wojownika z celtyckim mieczem. Grób otrzymał nr 27, a po weryfikacji nr 508.</p> <p>Miecz był w żelaznej pochwie z okuciami na krawędziach i ze wzmacniającymi wąsami, a zakończonej trzewikiem z guzikowatą końcówką. Długość całkowita wynosi 106 cm. Sztych ostrołukowy, głownia w przekroju soczewkowata ma długość 84 cm, szerokość 6–6,5 cm. Trzpień do rękojeści o długości 16 cm był zakończony zgrubieniem. Rękojeść od miecza oddzielał ruchomy dzwonowaty jelec.</p> <p>Oprócz miecza w skład wyposażenia wchodziły: grot włóczni, tok, umbo, fibula, nóż, pochewka, nity, gwoździe, pierścień, pęseta i inne – wszystko z żelaza. Znaleziono także ok. 660 fragmentów ręcznie lepionych naczyń glinianych. Długie przedmioty metalowe były zorientowane wzdłuż linii W–E. Taki zestaw zabytków wskazuje na celtyckie pochodzenie zmarłego lub silne kontakty z celtyckim środowiskiem wojskowym.</p> <p>Miecz można zaklasyfikować do typu I/1 P. Łuczkiewicza, a trzpień do typu B. Pochwa należy do typu V Tomasza Bochnaka. Taki zestaw T. Bochnak i L. Tyszler określają jako broń celtycką, datowana na fazę A2 lub A2/A3. Okaz miecza z Małej Wsi można traktować jako kolejny dowód na pobyt celtyckich Bojów w centralnej Polsce.</p> Marek Urbański Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 77 83 10.18778/1427-9657.11.05 Muzeum skansenowskie i kierunki jego działalności w czasie pandemii COVID-19 (na wybranym przykładzie Łęczyckiej Zagrody Chłopskiej w Kwiatkówku) https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17180 <p>Niniejsze opracowanie jest próbą prezentacji wpływu pandemii koronawirusa SARS-CoV-2 i wynikających z jej rozwoju ograniczeń na działalność Łęczyckiej Zagrody Chłopskiej w Kwiatkówku. Placówka ta stanowi muzeum na wolnym powietrzu typu parkowego i jest częścią Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Została ona udostępniona dla zwiedzających w 2013 r. W ramach opracowania starano się zaprezentować nowe kierunki działalności placówki podejmowane w przestrzeni wirtualnej, jak również te, które stanowiły kontynuację dotychczasowych działań związanych z organizacją tradycyjnych wystaw czasowych, wydarzeń plenerowych i promocyjnych. Niniejszej prezentacji dokonano na podstawie działań podjętych w latach 2020–2021. Prezentując nowe kierunki działalności Łęczyckiej Zagrody Chłopskiej wskazano na wirtualne wystawy czasowe i publikowane on-line materiały o charakterze etnograficznym dotyczące np. świąt, obrzędów czy problematyki regionalnej. W ramach opracowania starano się również zaprezentować fluktuację frekwencji osób zwiedzających skansen w omawianym przedziale czasu w porównaniu z latami 2013–2019.</p> Piotr Czepas Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 85 92 10.18778/1427-9657.11.06 Reformy w Rosji w XIX i na początku XX wieku: próba analizy https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17181 <p>Autorka charakteryzuje reformy XIX w., w tym szczególnie podkreśla reformatorskie działania M. Sperańskiego, jak również tzw. wielkie reformy lat 60. i 70., ze szczególną rolą reformy wolnościowej i uwłaszczeniowej (1861). Ważny okres reformowania systemu gospodarczego i politycznego Rosji przypadł na okres reform przeprowadzanych przez S. Wittego i P. Stołypina. Jednakże, jak wykazuje autorka, działania reformatorskie w omawianym okresie były zasadniczo spóźnione i nie przyczyniły się do stabilizacji systemu państwa, a do jego destabilizacji.</p> Alicja Stępień-Kuczyńska Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 93 105 10.18778/1427-9657.11.07 Polacy-katolicy w Harbinie. W trosce o zachowanie tożsamości narodowej https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17182 <p>Podstawowym celem artykułu jest uzupełnienie wiedzy o działalności kolonii polskiej w Harbinie (Mandżuria) poprzez analizę niepublikowanych dokumentów archiwalnych dotyczących tego tematu. Dokumenty uzupełniają już istniejące publikacje, dotyczące roli Polaków w procesie planowania i budowy Kolei Wschodniochińskiej (KWŻD) oraz eksploatacji tej drogi handlowej z wykorzystaniem najważniejszego węzła kolejowego, którego architektami byli Polacy, Harbinu. Okres, którego dotyczy analiza, to koniec XIX – połowa XX w. Szczególna uwaga została zwrócona na dbałość Polonii harbińskiej o zachowanie tożsamości narodowej. Dużą rolę odgrywał przy tym Kościół katolicki oraz szkoły polskie założone w Mandżurii. Wartości, które towarzyszyły funkcjonowaniu instytucji edukacyjnych oraz religijnych oparte na zasadach tolerancji i akceptacji różnorodności oraz zaangażowanie Polaków w rozwój gospodarczy Mandżurii, mogą być ważnym elementem polskiego <em>soft power</em> wobec Chin i budowania wizerunku Polski.</p> Małgorzata Pietrasiak Ksenia Rodionova Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 107 124 10.18778/1427-9657.11.08 Atrakcyjność studiów International Marketing na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego dla studentów z krajów byłego ZSRR https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17183 <p>Celem artykułu jest ukazanie atrakcyjności biznesowych studiów anglojęzycznych <em>International Marketing</em> dla studentów z krajów byłego ZSRR. Studia te zostały stworzone na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego (WSMiP UŁ) jako innowacyjny produkt edukacyjny adresowany do studentów polskich oraz zagranicznych. Studenci z krajów byłego ZSRR – głównie z Ukrainy, Rosji, Białorusi, Kazachstanu, Azerbejdżanu, Kirgistanu, Turkmenistanu – bardzo wysoko oceniają poziom kształcenia, pracę w grupie wielokulturowej, możliwości wymiany zagranicznej Erasmus, relacje z wykładowcami, metody pracy zespołowej nad projektami marketingowymi oraz konkurencyjny poziom cen za studia. Artykuł jest prezentacją wyników badań empirycznych przeprowadzonych przez autora metodą wywiadów pogłębionych on-line z uczestnikami programu <em>International Marketing</em>, pochodzącymi z krajów byłego ZSRR. Ważnym atutem programu jest indywidualizacja podejścia do studenta i otwarty, przyjazny studentom zagranicznym model kształcenia wypracowany w Katedrze Marketingu Międzynarodowego i Dystrybucji (KMMiD) na WSMiP UŁ.</p> Tomasz Domański Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 125 143 10.18778/1427-9657.11.09 Drogi handlowe i szlaki pielgrzymie jako czynnik integracji w XXI wieku https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17184 <p>Projekt <em>Trade Routes and Pilgrimage Trails as a&nbsp;Factor of Integration</em> był jednym z ważniejszych projektów zarówno w karierze profesora Jerzego Kmiecińskiego, jak i w historii Compostela Grupo de Universidades. Teraz, po niemal dwudziestu latach od jego zakończenia warto ponownie przyjrzeć się jego założeniom i dokonaniom, aby zweryfikować jego aktualność i adekwatność do współczesnego świata. Autor analizuje poszczególne elementy programu, zajmuje się więc nowymi „wcieleniami” dróg handlowych, oddzielnie dróg pielgrzymich w XXI w., a oddzielnie samą integracją. Następnie zastanawia się, czy duże zmiany, jakie zaszły w tych kategoriach pojęciowych wpłynęły jakoś na ogólne wnioski oryginalnego projektu. Dochodząc na końcu do kluczowego pytania – czy bardziej zmienił się świat, czy człowiek?</p> Michał M. Klonowski Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 145 155 10.18778/1427-9657.11.10 Sport jako zjawisko polityczno-tożsamościowe na Litwie w XX wieku. Działalność Michała Sienkiewicza na Wileńszczyźnie https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17185 <p>Artykuł traktuje o&nbsp;roli sportu w&nbsp;budowaniu i&nbsp;podtrzymywaniu tożsamości narodowej w&nbsp;skomplikowanych warunkach etniczno-politycznych. Rzecz dotyczy historii Litwy w&nbsp;XX wieku, gdzie relacje między zamieszkującymi ten obszar Litwinami i&nbsp;Polakami w&nbsp;dużej mierze określał polsko-litewski spór o&nbsp;przynależność Wileńszczyzny z&nbsp;okresu międzywojennego. Odmienne tradycje sportowe przyczyniły się do zachowania odrębności narodowej obu nacji w&nbsp;okresie sowieckiego zniewolenia, jednocześnie sukcesy sportowe Litwinów w&nbsp;latach 1947–1988, zwłaszcza koszykarzy w&nbsp;ramach ekip reprezentujących Związek Sowiecki, stanowiły element ich emancypacji politycznej. Doprowadził on wraz z&nbsp;innymi czynnikami do odzyskania niepodległości przez Litwę i&nbsp;jednocześnie warunkował potrzebę zdefiniowania na nowo stosunków między Litwinami i&nbsp;Polakami na Litwie. Sport odgrywał w&nbsp;tym procesie zazwyczaj rolę łączącą obie społeczności. Zaświadcza o&nbsp;tym postać Michała Sienkiewicza, sportowca, później niezwykle aktywnego działacza na rzecz sportu Polaków na Wileńszczyźnie, uczestnika życia sportowego w&nbsp;czasach sowieckich, między innymi sędziego lekkoatletycznego podczas legendarnego dla Polaków konkursu skoku o&nbsp;tyczce z&nbsp;udziałem Władysława Kozakiewicza, odbywającego się w&nbsp;ramach Igrzysk XXII Olimpiady w&nbsp;Moskwie w&nbsp;1980&nbsp;r. W&nbsp;okresie zaś wznoszenia fundamentów litewskiej niepodległości –&nbsp;inicjatora i&nbsp;uczestnika odbudowy Litewskiego Narodowego Komitetu Olimpijskiego i&nbsp;polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na Litwie.</p> Rafał Jung Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 157 180 10.18778/1427-9657.11.11 Skuteczność instytucji referendum lokalnego w sprawie referendów tematycznych w kadencji 2014–2018 https://czasopisma.uni.lodz.pl/eastern/article/view/17186 <p>Celem artykułu jest analiza procesu lokalnego referendum tematycznego pod względem: skuteczności, frekwencji oraz popularności. W&nbsp;artykule wykorzystaliśmy metody: analizy treści artykułów prawnych i&nbsp;ustaw oraz analizę statystyczną danych uzyskanych z&nbsp;banku Głównego Urzędu Statystycznego oraz Państwowej Komisji Wyborczej. Zgodnie z&nbsp;przeprowadzanymi badaniami udało nam się uzyskać następujące wnioski: referenda tematyczne charakteryzują się niższą popularnością, wyższą skutecznością wobec lokalnych referendów odwoławczych oraz wysoką frekwencją względem wszystkich przeprowadzonych referendów w&nbsp;kadencji 2014–2018. Zasugerowaliśmy potencjalne zmiany, które mogłyby pozytywnie wpłynąć na jakość procesu i&nbsp;rozwiązać wskazane problemy.</p> Aleksandra Rosińska Paweł Kozłowski Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-08-30 2022-08-30 11 1 181 197 10.18778/1427-9657.11.12