Geopolityka w reportażach Konstantego Srokowskiego – W stolicy białego cara (1904) i Likwidacya caratu (1905) – na tle prekursorskiej myśli geopolitycznej (polskiej i rosyjskiej) (cz. II): -

Piotr Przybytek

doi:10.18778/1427-9657.14.2.04

Authors

Piotr Przybytek Jagiellonian University https://orcid.org/0000-0002-9835-8603

DOI:

https://doi.org/10.18778/1427-9657.14.2.04

Keywords:

history of Polish geopolitics, history of Russian geopolitics, Konstanty Srokowski, Likwidacya caratu, W stolicy białego cara, federation

Abstract

The excellent Polish publicist Konstanty Srokowski in his two reports – W stolicy białego cara and Likwidacya caratu – presents the image of Russia in the years 1904–1905, so during the war with Japan and the revolutionary boiling. In illustrating the political situation of that country, he notices the relationship between geographical and historical factors, and its emergence and functioning. Srokowskis observations and conclusions are sometimes convergent with the views of the creators of Russian geopolitics, not only Polish. Only partially did his political forecasts work. For example, he postulated the transformation of Russia into a federation. It was not until a dozen or so years later that the Bolsheviks did so, and even then only in name; nevertheless, federalism, as Russia’s form of government, survived the collapse of the USSR. The now-defunct Polish state was supposed to Europeanise Russia, so Srokowski believed that the Russians were wrong to abolish them. In addition, he claimed that Poles from the Russian partition should change their tactics towards the Russian Empire during the revolution that was underway at that time.

Author Biography

Piotr Przybytek, Jagiellonian University

Piotr Tomasz Przybytek – absolwent studiów magisterskich na UJ. W obszarze jego zainteresowań badawczych znajduje się historia geopolityki, prawo cywilne, doktryny polityczne i prawne, prawo międzynarodowe publiczne, historia prasy i bibliotek, procesy globalizacyjne, niemiecka filozofia życia. Członek Polskiego Towarzystwa Geopolitycznego.

References

Acton, E. 2013. Rosja. Dziedzictwo caratu i władzy radzieckiej, przeł. J. Stawiński. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Andrusiewicz, A. 2001. Carowie i cesarze Rosji. Szkice biograficzne. Warszawa: Fakty.

Baluk, W., Mac, P. 2023. The Strategic Culture of the Russian Federation during Vladimir Putin’s Rule. Eastern Review 12(2), s. 7–35. https://doi.org/10.18778/1427-9657.12.08

Bałabuch, H. 1999/2000. Próby reform rosyjskiego systemu prasowego w przede-dniu rewolucji 1905 roku. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F. Historia LIV/LV, s. 87–101.

Bartlett, R. 2010. Historia Rosji, przeł. W. Sadkowski. Warszawa: Bellona.

Baszkiewicz, J. 1998. Powszechna historia ustrojów państwowych. Gdańsk: Arche.

Bazylow, L. 1977. Polityka wewnętrzna Rosji w okresie pierwszej wojny światowej. W: L. Bazylow (red.), Rosja w okresie pierwszej wojny światowej i rewolucji lutowej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (s. 11–42).

Bernacki, W. 1997. Jednostka – Naród – Niepodległość. Myśl polityczna demoliberałów galicyjskich (1882–1905). Kraków: Aureus.

Bosiacki, A. 2012. Samodzierżawie a konstytucjonalizm. Dylematy kształtowania rosyjskiego konstytucjonalizmu w latach 1905–1917. Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem 34(1), s. 7–59.

Budziński, J.R. 1998. Polityka dalekowschodnia Rosji w opinii ugrupowań politycznych na początku XX wieku. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 61, s. 51–60. https://doi.org/10.18778/0208-6050.61.05

Czajkowski, M. 2008. Pozycja Rosji i Wspólnoty Niepodległych Państw. W: E. Cziomer (red.), Międzynarodowe stosunki polityczne. Kraków: Oficyna Wydawnicza AFM, s. 355–374.

Drabiński, M. 2018. Michaił Bakunin a sprawa polska. Społeczeństwo i Polityka 3(56), s. 25–47.

Dyoniziak, R. 2004. Koncepcja Unii Europejskiej Konstantego Srokowskiego. Zeszyty Naukowe / Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa w Katowicach 25 (Zeszyt Naukowy Katedry Socjologii i Psychologii), s. 49–54.

Dziedzic, J. 2016. Fiodor Tiutczew i jego dzieło. Człowiek – przyroda – historiozofia – estetyka. Białystok: Wydawnictwo Prymat, Katedra Badań Filologicznych „Wschód – Zachód” Uniwersytetu w Białymstoku [seria: Colloquia Orientalia Bialostocensia. Literatura/Historia XXIII].

Eberhardt, P. 2006. Twórcy polskiej geopolityki. Kraków: Arcana.

Eberhardt, P. 2010. Rosyjski panslawizm jako idea geopolityczna. Przegląd Geopolityczny 2, s. 43–64.

Eberhardt, P. 2016. Skład narodowościowy ludności Federacji Rosyjskiej na przełomie XX i XXI wieku. Studia z Geografii Politycznej i Historycznej 5, s. 209–236. https://doi.org/10.18778/2300-0562.05.10

Gołąbek, B. 2012. Lew Gumilow i Aleksander Dugin. O dwóch obliczach eurazjatyzmu w Rosji po 1991 roku. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego [seria: Barwy Rusi].

Grabski, M. 2015. Tygodnik „Kraj” wobec rewolucji 1905–1907 w guberniach litewskich i nadbałtyckich. Zeszyty Naukowe. Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe im. Adama Chętnika 29, s. 323–336.

Grodziski, S. 2008. Porównawcza historia ustrojów państwowych. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.

Gumilow, L. 2004. Od Rusi do Rosji, przeł. E. Rojewska-Olejarczuk. Warszawa: Erica.

Janowski, M. 1996. Inteligencja wobec wyzwań nowoczesności. Dylematy ideowe polskiej demokracji liberalnej w Galicji w latach 1889–1914. Warszawa: Instytut Historii PAN.

Kajtoch, W. 1993. Bracia Strugaccy (zarys twórczości). Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas,

Kamińska, K. 2011. Rosja w XIX i XX wieku. W: K. Kamińska, A. Gaca, Historia powszechna ustrojów państwowych. Toruń: Dom Organizatora, s. 563–594.

Klementowski, M. 2012. Powszechna historia ustroju. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kowalska, M. 2019. Rozważania o wolności wewnętrznej (inspirowane dramaturgią Marii Abratowej). W: L. Mięsowska, P. Charko-Klekot, A. Tyka (red.), Maski wolności w dramacie i teatrze XX i XXI wieku. Katowice: Śląsk (s. 175–190) [seria: Biblioteka Przeglądu Rusycystycznego nr 31].

Kropotkin, G.M. 2006. Pravâŝaâ bûrokratiâ i «novyj stroj» rossijskoj gosudarstvennosti posle manifesta 17 oktâbrâ 1905 god. Otečestvennaâ istoriâ 1, s. 24–42 [Кропоткин, Г.М. 2006. Правящая бюрократия и «новый строй» российской государственности после манифеста 17 октября 1905 года. Отечественная история, 1, с. 24–42].

Luksemburg, R. 2008. O Rewolucji. Rosja 1905, 1917. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.

Łossowski, P. 1967. Rewolucja 1905 r. w guberniach nadbałtyckich. Studia z Dziejów ZSRR i Europy Środkowej 2, s. 58–80.

Marciniak, W. 2005. System polityczny Federacji Rosyjskiej. W: P. Kaczorowski (red.), Nauka o państwie. Warszawa: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, s. 272–285.

Marszałek, A. 2008. Polskie projekty federacji Europy Środkowo-Wschodniej w latach 1890–1950. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Matlak-Piwowarska, D. 1978. „Kraj” 1882–1909. W: B. Galster, J. Kamionka-Straszakowska, K. Sierocka (red.), Zwierciadło prasy. Czasopisma polskie XIX wieku o literaturze rosyjskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN (s. 315–319).

Mobilizacya Armii. 1911. Gazeta Polska w Chicago. Pismo Ludowe dla Polonii w Ameryce 11(39), 16 III, [s. 1].

Nowak, A. 1999. Jak rozbić rosyjskie imperium? Idee polskiej polityki wschodniej (1733–1921). Kraków: Arcana.

Pietkiewicz, K. 2013. Historia państwa rosyjskiego. W: W. Paruch, A. Mironowicz, T. Wicha (kom. red.), Wprowadzenie do studiów wschodnioeuropejskich, t. 3: A. Mironowicz (red.), Rosja. Lublin: Wydawnictwo UMCS (s. 14–57).

Pipes, R. 1990. Rosja carów, tłum. J. Bratkiewicz, przejrzał, poprawił i uzupełnił P.P. Wieczorkiewicz. Warszawa: Wydawnictwo Krąg.

Piskała, K. 2012. Notatki z (nie)przegranej rewolucji. Uwagi na marginesie pism Róży Luksemburg z lat 1905–1906. Praktyka Teoretyczna 6, s. 129–154. https://doi.org/10.14746/prt.2012.6.10

Polegkyi, O. 2019. Rosyjska i ukraińska walka „narracji historycznych”: perspektywa postimperialna versus perspektywa postkolonialna. W: K. Brzechczyn (red.), Nowe perspektywy badawcze w transnarodowej historii komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej. Poznań–Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej (s. 293–303) [seria: Studia i Materiały Poznańskiego IPN, t. XLVII. Oddziałowe Biuro Badań Historycznych w Poznaniu].

Riker, W.H. 2002. Federalizm, przeł. C. Cieśliński. W: R.E. Goodin, F. Pettit (red.), Przewodnik po współczesnej filozofii politycznej, przeł. C. Cieśliński, M. Poręba. Warszawa: Książka i Wiedza (s. 652–659).

Rohoziński, J. 2014. Bawełna, samowary i Sartowie. Muzułmańskie okrainy carskiej Rosji 1795–1916. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog.

Rojek, W. 2010. Historia nowoczesnych stosunków międzynarodowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Roskin, G.R., Cord, R.L., Medeiros, J.A., Jones, W.S. 2001. Wprowadzenie do nauk politycznych, przeł. H. Jankowska. Poznań: Zysk i S-ka.

Sagan, S., Serzhanova, V. 2013. Nauka o państwie współczesnym. Warszawa: Wolters Kluwer Polska.

Smyk, G. 2013. Instrumentalizacja procesu legislacyjnego w carskiej Rosji i jej wpływ na specyfikę rosyjskiego systemu źródeł prawa. Czasopismo Prawno--Historyczne LXV(2), s. 145–164. https://doi.org/10.14746/cph.2013.65.2.06

Sobczak, J. 2006. Narodziny parlamentaryzmu rosyjskiego w latach 1905–1906 w oczach Polaków. Acta Polono-Ruthenica XI, s. 67–83.

Srokowski, K. 1904. W stolicy białego cara. Lwów.

Srokowski, K. 1905. Likwidacya caratu. Lwów.

Stankiewicz, W. 2006. Konsekwencje zmian polityczno-ekonomicznych w Rosji po upadku komunizmu. Środkowoeuropejskie Studia Polityczne 2, s. 95–118. https://doi.org/10.14746/ssp.2006.2.05

Stępień-Kuczyńska, A. 2022. Reformy w Rosji w XIX i na początku XX wieku: próba analizy. Eastern Review 11(1), s. 93–105. https://doi.org/10.18778/1427-9657.11.07

Stępnik, K. 1992, Metafory rewolucji w literaturze polskiej lat 1905–1914. Pamiętnik Literacki. Czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 83(2), s. 59–82.

Sykulski, L. 2009. Geopolityka. Słownik terminologiczny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Świder, K. 2018. Ekonomiczne przyczyny i mechanizmy rozpadu Związku Radzieckiego. Roczniki Nauk Społecznych 10(46), 3, s. 77–90. https://doi.org/10.18290/rns.2018.46.3-6

Świętek, R. 1998. Lodowa ściana. Sekrety polityki Józefa Piłsudskiego 1904–1918. Kraków: Platan.

Tarnawski, M. 2010. Euroatlantycka polityka bezpieczeństwa Rosji w latach 2000–2008. Kraków: Stowarzyszenie Twórcze Artystyczno-Literackie.

Telegramy z Ameryki 1911. Gazeta Polska w Chicago. Pismo Ludowe dla Polonii w Ameryce 11(39), 16 III, [s. 3].

Wierzbicki, A. 2001. Groźni i wielcy. Polska myśl historyczna XIX i XX wieku wobec rosyjskiej despotii. Warszawa: „Sic!”.

Wiśniewski, E. 1996. Ewolucja ustroju politycznego w Rosji na początku XX wieku. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 55, s. 69–79.

Wiśniewski, E. 1998. Walka o „głasnost” i „pierestrojkę” w Rosji przed I wojną światową. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 61, s. 61–72. https://doi.org/10.18778/0208-6050.61.06

Zimiński, W. 1989. Konstanty Srokowski. Kwartalnik Historii Prasy Polskiej 3(XXVIII), s. 97–105.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. https://pl.wikipedia.org/wiki/Zwi%C4%85zek_Socjalistycznych_Republik_Radzieckich (dostęp: 25.02.2019).

Żukowska, H., Żukowski, M. 2011. 150 lat Banku Rosji – historia i współczesność. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu 171: Finanse – nowe wyzwania teorii i praktyki: Bankowość, s. 45–54.