Obiekty sportowe i rozrywkowe na terenie Izraela i w pozostałych częściach świata grecko-rzymskiego
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6034.26.06Abstrakt
Wpływy kultury klasycznej obserwujemy na terytorium starożytnego Izraela już w VI w. p.n.e., lecz dopiero w okresie hellenistycznym, kiedy to obszary te stanowiły część monarchii Ptolemeuszy, a potem Seleukidów, wpływy te są lepiej dostrzegalne. Są one wyraźne w strefie nadbrzeżnej, mniej silne – na terenach śródlądowych. Proces helenizacji najwyraźniej uzależniony był od faktorów socjoekonomicznych. W pewnych okresach władza wspierała miejski styl życia, lecz – jak wskazują dane z okresu Seleukidów i panowania Heroda Wielkiego – działania te nie były łatwe.
Natomiast w okresie II i III w. n.e. życie miejskie jest sposobem życia preferowanym przez większość obywateli. Pax Romana wprowadził prosperitę ekonomiczną, otwarte granice umożliwiły przepływ ludności. Imperium było rządzone przez kompetentną administrację, która wprowadzała zasadę jedności kulturowej. Rozmaite formy ludyczne były ważną częścią programu na polu kultury, a w Izraelu nie było chyba miasta, które nie posiadałoby chociaż jednego obiektu służącego temu celowi. W wielu miastach oprócz teatru znajdował się amfiteatr i cyrk.
Fundacja takich budowli w okresie Drugiej Świątyni, a głównie Miszny i Talmudu (III–V w. n.e.), sprawiła, że wydarzenia teatralne, wyścigi rydwanów, a także w mniejszym stopniu munera i venationes stały się powszechnie dostępne. Wystąpienia przeciwko takim rozrywkom w literaturze talmudycznej i w pismach Ojców Kościoła wskazują na to, że mieszkańcy miast byli głęboko zaangażowani w tego typu rozrywkę. Widowiska mimiczne, szczególnie pantonima, spektakle na wodzie, jak i wyścigi rydwanów były wysoce popularne wśród pogan, chrześcijan i żydów.
Te formy prostej, spontanicznej rozrywki wiernie odzwierciedlają potrzeby kulturalne głównie miejskiej ludności omawianych okresów.
Pobrania
Bibliografia
Andronicos 1979 = M. Andronicos, “ Panhellenic Games”, [in:] N. Yalouris (ed.), The Eternal Olympics, New York.
Ashkenazi 1994 = Y. Ashkenazi, “The Palestine Church and Leisure Culture in Late Antiquity”. [in:] A. Segal (ed.), Aspects of Theatre and Culture in the Graeco-Roman World, Haifa.
Auguet 1994 = R. Auguet, Cruelty and Civilization: Roman Games, London.
Italdson 1968 = J. Balsdon, Life and Leisure in Ancient Rome, New York.
Bieber 1961 = M. Bieber, The History of Greek and Roman Theater, Princeton. DOI: https://doi.org/10.2307/292377
Boëthius, Ward-Perkins 1970 = A. Boethius and J. Ward-Perkins, Etruscan and Roman Architecture, Harmondsworth.
Boutros 1981 = L. Boutros, Phoenician Sport, Amsterdam.
Browning 1982 = I. Browning, Jerash and the Decapolis, London.
Butler 1914 = H. C. Butler, P.U.A.E.S., Div. II, Ancient Architecture in Syria, Sec. A., Southern Syria, Part 4, Bosra, Leyden.
Butler 1919 = H. C. Butler, P.U.A.E.S., Div. II, Ancient Architecture in Syria, Sec. A., Southern Syria, Part 7, The Ledja (Sahr).
Cameron 1976 = A. Cameron, Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium, Oxford.
Caputo 1959 = G. Caputo, II Teatro di Sabratha, Rome.
Caputo 1987 = G. Caputo, II teatro augusteo di Leptis Magna (scavo e restauro 1937-1951), Rome.
Cornford 1970 = F. Cornford, The Origin of Attic Comedy, Manchester.
Crowfoot, Kenyon, Sukenik 1942 = J. Crowfoot, K. Kenyon, E. Sukenik, The Buildings at Samaria, London.
Dvorjetski 1994 = E. Dvorjetski, “The Theatre in Rabbinic Literature", [in:] A. Segal (ed.), Aspects of Theatre and Culture in the Graeco-Roman World, Haifa.
Erim 1992 = K. Erim, Aphrodisias, Istanbul.
Ferguson 1972 = J. Ferguson, A Companion to Greek Tragedy, Austin. DOI: https://doi.org/10.7560/710009
Finley, Picket 1976 = M. Finley, H. Pleket, The Olympic Games: The First Thousand Years, London.
Frezouls 1952 = E. Frezouls, “Les Theatres de Syrie” , Les Annates Archeologiques de Syrie, II.
Frezouls 1959 = E. Frezouls, “Recherches sur les Théâtres de ľOrient Syrin”, Syria, 36. DOI: https://doi.org/10.3406/syria.1959.5397
Friedlander 1968 = R. Friedlander, Roman Life and Manners under the Early Empire, New York.
Frova 1966 = A. Frova, Scavi di Caesarea Maritima, Rome.
Gabucci 2001 = A. Gabucci (ed.), The Colosseum, Los Angeles.
Gerkan 1961 = A. von Gerkan, Das Theater von Epidauros, Stuttgart.
Gilula 1994 = D. Gilula, “Ancient Aquatic Theatre”, [in:] A. Segal (ed.), Aspects of Theatre and Culture in the Graeco-Roman World, Haifa.
Golvin 1988 = J.-С. Golvin, L‘amphithéâtre romain: Essai sur la théorization de sa forme et de ses functions, Paris.
Golvin, Landes 1990 = J.-C. Golvin and Ch. Landes, Amphithéâtres et gladiateurs, Paris.
Golvin, Redde 1990 = J.-C. Golvin and M. Redde, “Naumachies jeux nautiques et amphitheaters”, [in:] C. Domergue (ed.), Spectacula I: Gladiateurs et amphitheaters, Lattes.
Grant 1967 = M. Grant, Gladiators, London. DOI: https://doi.org/10.2307/1442200
Hammond 1965 = Ph. Hammond, The Excavations of the Main Theater at Petra 1961-1962, Final Report, London.
Hanson 1959 = J. A. Hanson, Roman Theater – Temples, Princeton.
Harris 1972 = H. Harris, Sport in Greece and Rome, New York.
Hartmoll 1972 = Ph. Hartmoll, The Concise Oxford Companion to the Theatre, Oxford.
Honle, Henze 1981 = A. Honle and A. Henze, Romische Amphitheater und Stadien: Gladiatorienkampf und Circusspielle, Zurich.
Huizinga 1970 = J. Huizinga, Homo Ludens, London.
Humphrey 1986 = J. Humphrey, Roman Circuses: Arenas for Chariot Racing, London.
Izenour 1977 = G. Izenour, Theatre Design, New York.
Jennison 1937 = G. Jennison, Animals fo r Show and Pleasure in Ancient Rome, Manchester.
Kenyon 1935 = K. Kenyon, “The Roman Theatre at Verulamium” , Archaeologia LXXXIV.
Kitto 1970 = H. Kitto, Greek Tragedy, London.
Kloner 1988 = A. Kloner, “The Roman Amphitheatre at Beth-Guvrin: Preliminary Report” , IEJ 38.
Kloner, Hübsch 1996 = A. Kloner and A. Hübsch, “The Roman Amphitheatre of Bet-Guvrin: A Preliminary Report on the 1992, 1993, and 1994 Seasons”, Atiqot, XXX.
Kraeling 1938 = C. H. Kraeling, Gerasa: City of Decapolis, New Haven.
Leacroft 1984 = R. and H. Leacroft, Theatre and Playhouse, London.
Levine 1975 = L. I. Levine, Roman Caesarea: An Archaeological-Topographical Study, Jerusalem.
Linder 1982 = M. Linder (ed.) “An Architectural Survey of the Theatre Mount at Sabra, South of Petra, 1980” , ADAJ, 26.
Magen 1994 = Y. Magen, “Neapolis, the Amphitheatre” , [in:] E. Stern (ed.), The New Encyclopedia of Archaeological Excavations in the Holy Land, vol. 4, Jerusalem.
Mallwitz 1972 = A. Mallwitz, Olympia und seine Bauten, Munich.
Meyers, Netzer, Meyers 1992 = E. Meyers, E. Netzer, С. Meyers, Sepphoris, Winona Lake, Indiana.
Miller 1992 = St. Miller, Arete: Greek Sport from Ancient Sources, 2-nd ed., Berkeley.
Miller 2004 = S. Miller, Ancient Greek Athletics, New Haven and London.
Mougdad, Blanc, Dentzer 1990 = R. Mougdad, P. Blanc, J. Dentzer, “ Un amphithéâtre à Bostra”, Syria, 67.
Mussche 1963 = H. Mussche (ed.), Monumenta Graeca et Romana, Leiden.
Nash 1968 = J. Nash, Pictorial Dictionary of Ancient Rome, London.
Negev 1981 = A. Negev, “Excavations at Elusa, 1980”, Qadmoniot, 55-56.
Netzer 1980 = E. Netzer, “The Hippodrome that Herod Built at Jericho”, Qadmoniot, 51-52.
Olivova 1984 = V. Olivova, Sport and Games in the Ancient World, London.
Ostrasz 1989 = A. Ostrasz, “The Hippodrome”, [in:] D. Homes-Fredericq and J. B. Hennessy (eds.), Archaeology of Jordan: Field Reports II, 2, Peeter Leuven.
Palacologos 1976 = K. L. Palaeologos, “Equestrian Events”, [in:] N. Yaluris (ed.), Athletics in Ancient Greece, Athens.
Pearson 1973 = J. Pearson, Arena: The Story of the Colosseum, New York.
Pickard-Cambridge 1946 = A. Pickard-Cambridge, The Theatre of Dionysos in Athens, Oxford.
Pickard-Cambridge 1968 = A. Pickard-Cambridge, The Dramatic Festivals of Athens, Oxford.
Plass 1995 = P. Plass, The Game of Death in Ancient Rome, Madison.
Porath 2003 = J. Porath, “Herod’s Circus at Caesarea: A Response to J. Patrich (JRA 14 269-283)”, JRA, 16. DOI: https://doi.org/10.1017/S1047759400013271
Porath 2004 = J. Porath, “Why Did Josephus Name the Chariot-Racing Facility at Caesarea ‘Amphitheatre”?”, Scripta Classica Israelica, XXIII.
Rasche 1988 = W. Rasche (ed.), The Archaeology of the Olympics, Madison.
Rawson 1981 = E. Rawson, “Chariot Racing in the Roman Republic” , Papers of the British School at Rome, XLIX. DOI: https://doi.org/10.1017/S0068246200008448
Reifenberg 1951 = A. Reifenberg, “Caesarea: A Study in the Decline of the Town”, IEJ, 1 (1).
Robert 1940 = L. Robert, Les Gladiateurs dans l’Orient Grec, Paris (reprinted: Amsterdam 1971).
Robertson 1974 = D. Robertson, Greek and Roman Architecture, 2-nd ed., Cambridge.
Rostovtzeff et al. 1936 = M. Rostovtzeff et al., The Excavations at Dura Europos, Preliminary Report of the 6-th Season of Work, October 1933 – March 1933, New Haven.
Sandback 1977 = F. H. Sandback, The Comic Theatre of Greece and Rome, New York.
Sansone 1988 = D. Sansone, Greek Athletics and the Genesis of Sport, Berkeley.
Shede 1964 = M. Schede, Die Ruinen von Priene, Berlin. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111517506
Schobel 1966 = H. Schobel, The Ancient Olympic Games, London.
Schumacher 1908 = G. Schumacher, Tell El-Mutesellim, Leipzig.
Segal 1988 = A. Segal, Town Planning and Architecture in Provincia Arabia, Oxford.
Segal 1989 = A. Segal, “Theatres in Ancient Palestine During the Roman-Byzantine Period (an Historical-Archaeological Survey)”, Scripta Classica Israelica, VIII-IX.
Segal 1992 = A. Segal, “Vitruvius, Augustus and Roman Architecture in the 1st Century BCE”, [in:] M. Heizer, A. Segal, D. Kaufman (eds.), Studies in Honour of Moshe Dothan, Haifa.
Segal 1995 = A. Segal, Theatres in Roman Palestine and Provincia Arabia, Leiden. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004329454
Shenhav 1990 = E. Shenhav, “Shuni/Miamas”, Qadmoniot, 89-90.
Sinn 2000 = U. Sinn, Olympia: Cult, Sport and Ancient Festivals, Princeton.
Small 1983 = D. Small, “Studies in Roman Theater Design”, AJA, 87. DOI: https://doi.org/10.2307/504664
Smith, Erim 1991 = R. Smith and K. Erim, Aphrodisias Papers 2 [Journal of Roman Archaelogy Series Number Two], Ann Arbor.
Sukenik 1935 = E. L. Sukenik, The Ancient Synagogue of El-Hammeh, Jerusalem.
Taplin 1978 = O. Taplin, Greek Tragedy in Action, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203324301
Toynbee 1973 = J. M. Toynbee, Animals in Roman Life and Art, London.
Iraversari 1960 = G. Traversari, Gli Spettacoli in Aquanel Teatro Tardo-Antico, Rome.
Travlos 1968 = J. Travlos, Pictorial Dictionary of Ancient Rome, London.
Travlos 1971 = J. Travlos, Pictorial Dictionary of Ancient Athens, London.
Tsafrir, Foerster 1997 = Y. Tsafrir and G. Foerster, “Urbanism at Scythopolis/Beth Shean in the Fourth to Seventh Centuries”, Dumbarton Oaks Papers, 51. DOI: https://doi.org/10.2307/1291763
Tsafrir, Foerster 1990 = Y. Tsafrir and G. Foerster, “The Beth Shean Excavation Project: 1987-1988”, Excavations and Surveys in Israel, 6.
Tsafrir, Foerster 1993 = Y. Tsafrir and G. Foerster, ‘The Beth Shean Excavation Project: 1989-1991”, Excavations and Surveys in Israel, 11.
Wagner-Lux et al. 1978 = V. Wagner-Lux et al., “Bericht über die Oberflachenforschung in Gadara (Umm-Qes) in Jordanien im Jahre 1974”, ZDPV, 94.
Wagner-Lux, Vriezen 1980 = V. Wagner-Lux and К. Vriezen, “A Preliminary Report on the Excavations at Gadara in Jordan from 1976 to 1979”, ADAJ, XXIV.
Ward-Perkins 1981 = J. B. Ward-Perkins, Roman Imperial Architecture, Harmonsworth.
Waterman 1937 = L. Waterman, Preliminary Report of the University of Michigan Excavations at Sepphoris in Palestine, 1931, Ann Arbor.
Weber 1989 = Th. Weber, “Umm-Qeis/Gadara”, [in:] D. Homes-Fredericq and J. B. Hennessy (eds.), Archaeology of Jordan: Field Reports II, 2 (Akkadica Supplementum VIII), Peeter Leuven.
Weiss 1995 = Z. Weiss, “Roman Leisure Culture and Its Influence upon the Jewish Population in the Land of Israel” , Qadmoniot, 109.
Yalouris 1979a = N. Yalouris (ed.), The Eternal Olympics, New York.
Yalouris 1979b = N. Yalouris, “The Sanctuary of Olympia”, [in:] N. Yalouris (ed.), The Eternal Olimpics, New York.
Yalavanis 2004 = P. Yalavanis, Games and Sanctuaries in Ancient Greece: Olympia, Delphi, Isthmia, Nemea, Athens, Athens.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
