Pomiędzy historią a pamięcią: archeologia rodziny

Dawid Kobiałka

doi:10.18778/0208-6034.38.01

Autor

Dawid Kobiałka University of Lodz, Faculty of Philosophy and History, Institute of Archaeology https://orcid.org/0000-0003-3806-4408

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.38.01

Słowa kluczowe:

archeologia, historia, pamięć, kultura materialna

Abstrakt

Artykuł omawia archeologiczną wartość dziedzictwa niedawnej przeszłości, biorąc za studium przypadku pewien złoty pierścionek. Artefakt stanowi kontekst do analizy dwóch zagadnień dotyczących archeologicznych badań nad niedawną przeszłością. Pierwsza kwestia dotyczy postrzegania współczesnej archeologii jako praktyki pamięci niż historii minionych społeczności. Drugi problem stanowi omówienie tzw. archeologii rodziny (family archaeology) jako perspektywy badawczej, gdzie archeolodzy badają własną przeszłość i korzenie rodzinne. Celem pracy jest prezentacja archeologii jako wartościowej metody odkrywania, analizowania i przywracania społecznych i materialnych wspomnień z bliskiej przeszłości.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Appadurai A. (1986), The Social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective, Cambridge University Press, Cambridge, https://doi.org/10.1017/CBO9780511819582 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511819582

Archeologia frontu wschodniego Wielkiej Wojny jako wyzwanie (2021), A. Zalewska (ed.), Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Warszawa–Lublin.

Archeologia totalitaryzmu. Ślady represji 1939–1956 (2015), O. Ławrynowicz, J. Żelazko (ed.), Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego; Instytut Pamięci Narodowej; Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Łodzi, Łódź.

Archeologia współczesności (2016), A. Zalewska (ed.), Wydawnictwo Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich, Warszawa.

Archaeologies of Europe. History, Methods and Theories (2002), P. Biehl, A. Gramsch, A. Marciniak (ed.), Waxman, Münster.

Bjerck H.B. (2014), My Father’s Things, [in:] B. Olsen, Þ. Pétursdóttir (ed.), Ruin Memories. Materialities, Aesthetics and the Archaeology of the Recent Past, Routledge, Abingdon–New York, p. 109–127.

Blomberg M.M. (2016), Archeologowie a Zbrodnia Katyńska, [in:] A. Zalewska (ed.), Archeologia współczesności, Wydawnictwo Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich, Warszawa, p. 43–54.

Buchli V., Lucas G. (2001), The Absent Present. Archaeologies of the Contemporary Past, [in:] V. Buchli, G. Lucas (ed.), Archaeologies of the Contemporary Past, Routledge, London–New York, p. 3–18, https://doi.org/10.4324/9780203185100 DOI: https://doi.org/10.4324/9780203185100

Campbell F., Ulin J. (2004), Borderline Archaeology: a Practice of Contemporary Archaeology. Exploring Aspects of Creative Narratives and Performative Cultural Production, University of Göteborg, Göteborg.

Contemporary Archaeologies – Excavating Now (2009), C. Holtorf, A. Piccini (ed.), Peter Lang, Frankfurt am Main.

Crossland Z. (2000), Buried Lives. Forensic Archaeology and the Disappeared in Argentina, “Archaeological Dialogues”, 7.2, p. 146–159, https://doi.org/10.1017/S1380203800001707 DOI: https://doi.org/10.1017/S1380203800001707

Domańska E., Olsen B. (2008), Wszyscy jesteśmy konstruktywistami. Odpowiedź na artykuł Jacka Kowalewskiego i Wojciecha Piaska ‘W poszukiwaniu utraconej rzeczywistości. Uwagi na marginesie projektu ‘zwrotu ku rzeczom’ w historiografii i archeologii, [in:] J. Kowalewski, W. Piasek (ed.), Rzeczy i ludzie. Humanistyka wobec materialności, Wydawnictwo Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn, p. 83–100.

Głosek M. (2013), Udział profesora Andrzeja Nadolskiego w badaniach cmentarzy polskich oficerów na wschodzie, “Acta Archaeologica Lodziensia”, 59, p. 75–80.

González-Ruibal A. (2014), Od pola bitewnego do obozu pracy: archeologia wojny domowej i dyktatury w Hiszpanii, “Przegląd Archeologiczny”, 62, p. 165–182.

Harrison R. (2013), Heritage. Critical Approaches, Routledge, Abingdon–New York.

Harrison R., Schofield J. (2010), After Modernity. Archaeological Approaches to the Contemporary Past, Oxford University Press, New York, https://doi.org/10.1093/oso/9780199548071.001.0001 DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780199548071.001.0001

Hodder I. (1995), Czytanie przeszłości. Współczesne podejścia do interpretacji w archeologii, Wydawnictwo Obserwator, Poznań.

Holtorf C. (2002), Notes on the Life History of a Pot Sherd, “Journal of Material Culture”, 7.1, p. 49–71, https://doi.org/10.1177/1359183502007001305 DOI: https://doi.org/10.1177/1359183502007001305

Holtorf C. (2014), Time for Archaeology! A Personal Portfolio of Fieldwork, [in:] H. Alexandersson, A. Andreeff, A. Bünz (ed.), Med Hjärtaochhjärna. Envänbook till Professor Elisabeth Arwill-Nordbladh, University of Göteborg, Göteborg, p. 51–64.

Johanson K. (2006), The Contribution of Stray Finds for Studying Everyday Practices: the Example of Stone Axes, “Estonian Journal of Archaeology”, 10.2, p. 99–131, https://doi.org/10.3176/arch.2006.2.01 DOI: https://doi.org/10.3176/arch.2006.2.01

Joy J. (2002), Biography of a Medal: People and the Things they Value, [in:] J. Schofield, W.G. Johnson, C.M. Beck (ed.), Materiel Culture: the Archaeology of Twentieth-Century Conflict, Routledge, London, p. 132–142, https://doi.org/10.4324/9780203165744_chapter_12 DOI: https://doi.org/10.4324/9780203165744_chapter_12

Kajda K. (2013), Muzeum w pamięci czy niepamięci? (Muzeum Martyrologii Wielkopolan Fort VII), [in:] M. Fabiszak, M. Owsiński (ed.), Obóz – muzeum. Trauma we współczesnym muzealnictwie, Universitas, Kraków, p. 97–114.

Kajda K., Kostyrko K. (2016), Contemporary Dimension of Heritage Promotion – Towards Socially Engaged Archaeology, “Sprawozdania Archeologiczne”, 68, p. 9–23, https://doi.org/10.23858/SA68.2016.001 DOI: https://doi.org/10.23858/SA68.2016.001

Kiarszys G. (2019), Atomowi żołnierze wolności. Archeologia magazynów atomowych w Polsce, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin.

Kobiałka D. (2008), Z życia dwóch naszyjników: Problemy biograficznego podejścia do rzeczy, “Kultura Współczesna”, 57.3, p. 201–216.

Kobiałka D. (2014), Let Heritage Die! The Ruins of Trams at Depot no. 5 in Wrocław, Poland, “Journal of Contemporary Archaeology”, 1.2, p. 351–368, https://doi.org/10.1558/jca.v1i2.18438 DOI: https://doi.org/10.1558/jca.v1i2.18438

Kobiałka D., Kajda K., Frąckowiak M. (2015), Archaeologies of the Resent Past and the Soviet Remains of the Cold War in Poland: A Case Study of Brzeźnica-Kolonia, Kłomino and Borne Sulinowo, “Sprawozdania Archeologiczne”, 67, p. 9–22.

Kobiałka D., Kostyrko M., Kajda K. (2017), The Great War and its Landscapes Between Memory and Oblivion: The Case of Prisoners of War Camps in Tuchola and Czersk, Poland, “International Journal of Historical Archaeology”, 21.1, p. 134–151, https://doi.org/10.1007/s10761-016-0348-3 DOI: https://doi.org/10.1007/s10761-016-0348-3

Kobyliński Z. (2014), Krajobraz i pamięć, [in:] J. Wysocki (ed.), Archaeologica hereditas. Konserwacja zapobiegawcza środowiska, vol. II, Krajobraz kulturowy, Wydawnictwo Fundacji Archeologicznej, Warszawa–Zielona Góra, p. 13–22.

Kola A. (2000), Hitlerowski obóz zagłady Żydów w Bełżcu w świetle źródeł archeologicznych. Badania 1997–1999, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa; United States Holocaust Memorial Muzeum, Warszawa–Washington.

Kola A. (2005), Archeologia zbrodni. Oficerowie polscy na cmentarzu ofiar NKWD w Charkowie, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Konczewski P. (2015), Groby ofiar stalinizmu na cmentarzu osobowickim we Wrocławiu w świetle badań archeologicznych z lat 2011–2012, [in:] O. Ławrynowicz, J. Żelazko (ed.), Archeologia totalitaryzmu. Ślady represji 1939–1956, Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego; Instytut Pamięci Narodowej; Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Łodzi, Łódź, p. 349–382.

Kopytoff I. (2005), Kulturowa biografia rzeczy: utowarowienie jako proces, [in:] M. Kempny, E. Nowickia (ed.), Badanie Kultury. Elementy teorii antropologicznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, p. 249–274.

Kurkowska M. (1998), Archiwa pamięci – oral history, “Historyka”, 28, p. 67–76.

Lucas G. (2004), Modern Disturbances: on the Ambiguities of Archaeology, “Modernism/Modernity”, 11.1, p. 109–120, https://doi.org/10.1353/mod.2004.0015 DOI: https://doi.org/10.1353/mod.2004.0015

Ławrynowicz O. (2013), Archeologiczne weryfikacje miejsc pamięci w Lasach Zgierskich w latach 2011–2012, “Prace i Materiały Muzeum Miasta Zgierza”, 8, p. 281–313.

Miejsca pamięci i miejsca zapomnienia. Interdyscyplinarne badania na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Raport z badań, vol. II, Gmina Mostów (2019), A. Krupa-Ławrynowicz, O. Ławrynowicz (ed.), Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Modern Material Culture: the Archaeology of Us (1981), R. Gould, M. Schiffer (ed.), Academic Press, New York.

Nekropolia z terenu byłego poligonu wojskowego na Brusie w Łodzi. Mogiła ekshumowana w 2008 roku (2010), M. Głosek (ed.), Uniwersytet Łódzki, Łódź.

Olivier L. (2011), The Dark Abyss of Time. Archaeology and Memory, Altamira Press, Walnut Creek, Lahman.

Olivier L. (2013), The Business of Archaeology is in the Present, [in:] A. González-Ruibal (ed.), Reclaiming Archaeology. Beyond the Tropes of Modernity, Routledge, London, p. 117–129, https://doi.org/10.4324/9780203068632.ch9 DOI: https://doi.org/10.4324/9780203068632.ch9

Olsen B. (2013), W obronie rzeczy. Archeologia i ontologia przedmiotów, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Warszawa.

Olsen B., Shanks M., Webmoor T., Witmore C. (2012), Archaeology. The Discipline of Things, University of California Press, Berkeley–Los Angeles–London, https://doi.org/10.1525/9780520954007 DOI: https://doi.org/10.1525/9780520954007

The Oxford Handbook of the Archaeology of the Contemporary World (2013), P. Graves-Brown, R. Harrison, A. Piccini (ed.), Oxford University Press, Oxford.

Pétursdóttir Þ., Olsen B. (2014), An Archaeology of Ruins, [in:] B. Olsen, Þ. Pétursdóttir (ed.), Ruin Memories. Materialities, Aesthetics and the Archaeology of the Recent Past, Routledge, Abingdon–New York, p. 3–29.

Renshaw L. (2011), Exhuming Loss. Memory, Materiality and Mass Graves of the Spanish Civil War, Left Coast Press, Walnut Creek, CA.

Rola J., Stasiak M., Kwiatkowska M. (2015), Badania sondażowe na terenie obozu jenieckiego z I wojny światowej w Pile, “Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne”, 16, p. 253–258.

Ruin Memories: Materialities, Aesthetics and the Archaeology of the Recent Past (2014), B. Olsen, Þ. Pétursdóttir (ed.), Routledge, Abingdon–New York.

Rzeczy i ludzie. Humanistyka wobec materialności (2008), J. Kowalewski, W. Piasek (ed.), Wydawnictwo Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn.

Schnapp A. (1996), The Discovery of the Past. The Origins of Archaeology, British Museum Press, London.

Shanks M. (2012), The Archaeological Imagination, Left Coast Press, Walnut Creek.

Solli B., Burström M., Domanska E., Edgeworth M., González-Ruibal A., Holtorf C., Lucas G., Oestigaard T., Smith L. (2011), Some Reflections on Heritage and Archaeology in the Anthropocene, “Norwegian Archaeological Review”, 44.1, p. 40–88, https://doi.org/10.1080/00293652.2011.572677 DOI: https://doi.org/10.1080/00293652.2011.572677

Stępniewska D. (2015), Borowiec – biografia miejsca, biografia człowieka, “Biografia Archeologii”, 1.2, p. 23–26.

Thomas J. (2004), Archaeology and Modernity, Routledge, New York, https://doi.org/10.4324/9780203491119 DOI: https://doi.org/10.4324/9780203491119

Trigger B. (2006), A History of Archaeological Thought, Cambridge University Press, Cambridge, https://doi.org/10.1017/CBO9780511813016 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511813016

Ulin J. (2009), Into the Space of the Past: A Family Archaeology, [in:] C. Holtorf, A. Piccini (ed.), Contemporary Archaeology – Excavating Now, Peter Lang, Frankfurt am Main, p. 145–160.

Współczesne oblicza przeszłości (2011), A. Marciniak, D. Minta-Tworzowska, M. Pawleta (ed.), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.

Zalewska A. (2013), Relevant and Applied Archaeology. The Material Remains of the First World War: Between ‘Foundational’ and ‘Biographical’ Memory, Between ‘Black Archaeology’ and ‘Conflict Archaeology’, “Sprawozdania Archeologiczne”, 65, p. 9–49.

Zalewska A. (2016), Archeologia czasów współczesnych w Polsce. Tu i teraz, [in:] A. Zalewska (ed.), Archeologia współczesności, Wydawnictwo Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich, Warszawa, p. 21–39.