Nie chcą czy nie mogą? Nauczyciele o swojej roli w redukowaniu społecznych nierówności edukacyjnych

Abstrakt

Socjologowie edukacji dzielą się na ogół na tych, których interesują zagadnienia i teorie na poziomie „makro”, i tych zainteresowanych poziomem „mikro”. Ten tekst pokazuje, jak trudno jest wyjaśnić, co dzieje się w szkole, jedynie koncentrując się na poziomie „mikro”. Wyjaśnień często trzeba szukać w systemie szkolnym, polityce itp. W opracowaniu przedstawiono wstępne wyniki badań prowadzonych nad problemem nierówności edukacyjnych w szkołach podstawowych i gimnazjach w kilku miastach i wioskach w Polsce. Nie jest to artykuł, w którym wszechstronnie omówiono nierówności edukacyjne, jego cel jest o wiele skromniejszy. Ma za zadanie przedstawienie poglądów nauczycieli na możliwości, jakie przejawia szkoła w zmniejszaniu tych nierówności. Porównywaliśmy wypowiedzi nauczycieli z różnych klas i szkół, z całkiem małych i nieco większych miejscowości. Cechą wyróżniającą te badania jest metodologia. Zastosowano jakościowe, a nie ilościowe metody badań, które są bardziej popularne w badaniu nierówności edukacyjnych. W celu zainteresowania znalazł się mechanizm pozwalający na kategoryzowanie uczniów na „dobrych” i „słabych”. W badaniach wykorzystywano obserwacje wybranych klas, indywidualne, pogłębione wywiady z nauczycielami, dyrektorami szkół i szkolnymi pedagogami. Także wyniki rozmów z przedstawicielami władz samorządowych odpowiedzialnych za edukację, urzędnikami w ośrodkach opieki społecznej. Jednak w opracowaniu tym skoncentrowano się jedynie na wnioskach z wywiadów przeprowadzonych w szkołach.