Od przeszłości do teraźniejszości. O kryminałach Pawła Jaszczuka

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.66.12

Słowa kluczowe:

kryminał retro, przeszłość, popkultura, bohater, starość

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie twórczości Pawła Jaszczuka, który dzięki swoim dokonaniom stał się reprezentatywny, zarówno dla literatury kryminalnej, jak i dla środowiska Warmii i Mazur. Od wielu lat pisze powieści kryminalne, przyczyniając się do rozwoju odmian gatunku, a jednocześnie korzystając z tej formy, porusza ważne współcześnie tematy. W jego utworach widać także przebieg pewnego procesu: rozpoczynając od narracji historycznej, w której ważne miejsce pełniła przeszłość, coraz częściej zabiera głos w sprawie teraźniejszości i jej wyznaczników: dominacji polityki w życiu, rozprzestrzeniania się kultury masowej, rozpadu rodziny czy wszechobecnego ageizmu. Przedstawienie jego powieści kryminalnych ma wykazać, że w jego metodzie twórczej z jednej strony widoczna jest tendencja do eksponowania tematów związanych z przeszłością, a z drugiej strony mechanizm łączenia narracji historycznej z wątkami popkulturowymi.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

  • Joanna Chłosta-Zielonka - Uniwersytet warmińsko-Mazurski

    Joanna Chłosta-Zielonka – doktor habilitowana, profesor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Pracuje w Instytucie Literaturoznawstwa UWM. W kręgu jej zainteresowań znajduje się XX- i XXI-wieczne piśmiennictwo: szczególnie: autobiografizm w literaturze najnowszej, terapeutyczne funkcje literatury, piśmiennictwo Warmii i Mazur, literatura dla dzieci i młodzieży. Jest autorką trzech monografii Polskie życie literackie Lwowa w latach 1939–1941 w świetle oficjalnej prasy polskojęzycznej (2000), Życie literackie Warmii i Mazur w latach 1945–1989 (2010) i Terapeutyczny wymiar autobiograficznych gatunków w wypowiedziach autorek XX i XXI wieku (2021), kilku edycji m.in. Szukanie pamięci. Antologia wspomnień powojennych mieszkańców Warmii i Mazur (2014) i Pamiętnik Edwarda Martuszewskiego (2017). Zredagowała kilka tomów wieloautorskich oraz opublikowała blisko sto artykułów naukowych i recenzji. Założyła i redaguje od 2013 roku naukowe pismo „Prace Literaturoznawcze”.

Bibliografia

Jaszczuk Paweł, Akuszer śmierci, Prószyński i S-ka, Warszawa 2013.

Jaszczuk Paweł, Foresta Umbra, Rebis, Poznań 2004.

Jaszczuk Paweł, Lekcja martwej mowy, Szara Godzina, Katowice 2017.

Jaszczuk Paweł, Marionetki, Prószyński i S-ka, Warszawa 2012.

Jaszczuk Paweł, Na skraju nocy, Szara Godzina, Katowice 2015.

Jaszczuk Paweł, Ochronka Anioła Stróża, Oficynka, Gdańsk 2013.

Jaszczuk Paweł, Plan Sary, Prószyński i S-ka, Warszawa 2011.

Jaszczuk Paweł, Sekret antykwariusza, Szara Godzina, Katowice 2019.

Jaszczuk Paweł, Szczęśliwa przystań, Szara Godzina, Katowice 2021.

Czasem mam ochotę się wylogować. Z Pawłem Jaszczukiem rozmawia Daria Bruszewska-Przytuła, „Gazeta Olsztyńska” 2021, nr 138, s. 8–9.

Dialogi i fragmenty jego prozy powstają w górach i pociągach. Z Pawłem Jaszczukiem rozmawia Mateusz Przyborowski, „Gazeta Olsztyńska” 2015, nr 260, s. 10–11.

Jak trzeba podejść żmiję? Z Pawłem Jaszczukiem rozmawia Ewa Mazgal, „Gazeta Olsztyńska” 2017, nr 239, s. 2.

Kot Jowisz codziennie przypomina mi o pisaniu. Z Pawłem Jaszczukiem rozmawia Katarzyna Janków-Mazurkiewicz, „Gazeta Olsztyńska” 2018, nr 171, s. 3.

Miałem do czynienia z blogerami, jak w powieści. Z Pawłem Jaszczukiem rozmawia Marek Barański, „Gazeta Olsztyńska” 2012, nr 216, s. 6–7.

Olsztyn potrzebuje literatury, która uwieczni jego magię. Z Pawłem Jaszczukiem, autorem książki „Testament” rozmawia Beata Waś, „Gazeta Olsztyńska” 2007, nr 92, s. 10.

Paweł Jaszczuk: nie wszyscy moi bohaterowie są krwiożerczy. Z Pawłem Jaszczukiem rozmawia Wioletta Sawicka, „Gazeta Olsztyńska” 2013, nr 150, s. 10–11.

Stern i Mock muszą się napić lwowskiego piwa. Z Pawłem Jaszczukiem rozmawia Paweł Pliszka, „Gazeta Olsztyńska” 2011, nr 28, s. 11.

Szybko i dużo. Z Pawłem Jaszczukiem rozmawia Krzysztof Dariusz Szatrawski, „Dziennik Pojezierza” 1998, nr 223, s. 16.

To studium narodzin zła. Z Pawłem Jaszczukiem rozmawia Katarzyna Janków-Mazurkiewicz, „Gazeta Olsztyńska” 2019, nr 234, s. 11.

Berkan-Jabłońska Maria, Kobiecy detektyw w dziewiętnastowiecznych powieściach detektywistycznych i we współczesnych kryminałach retro autorstwa kobiet, [w:] Literatura popularna. Kryminał, red. E. Bartos, K. Niesporek, Wydawnictwo UŚ, Katowice 2019, s. 219–234.

Bez korekty. Paweł Jaszczuk, https://www.facebook.com/mbp.olsztyn/videos/bez-korekty-9-pawe%C5%82-jaszczuk/582047949772187/ [dostęp: 08.02.2022].

Burszta Wojciech J., Kryminał: żywioł i forma (wstęp), [w:] Kryminał – gatunek poważ(a)ny?, red. T. Dalasiński, T. Markiewka, Poznań 2013, s. 8–11.

Chłosta-Zielonka Joanna, Najnowsza proza olsztyńskich twórców. Rekonesans, „Prace Literaturoznawcze” 2013, nr 1, s. 229–238.

Chłosta-Zielonka Joanna, Obrazy Olsztyna utrwalone w najnowszej prozie roczników 70. i 80. w relacji z przeszłością i teraźniejszością, „Prace Literaturoznawcze” 2015, nr 3, s. 321–332.

Chłosta-Zielonka Joanna, Sensacja we Lwowie, „Portret” 2004, nr 18, s. 123.

Chojnowski Zbigniew, Zmartwychwstały kraj mowy. Literatura Warmii i Mazur lat dziewięćdziesiątych, Wydawnictwo UWM, Olsztyn 2002.

Czubaj Mariusz, Etnolog w Mieście Grzechu. Powieść kryminalna jako świadectwo antropologiczne, Oficynka, Gdańsk 2010.

Darska Bernadetta, Kryminał retro, czyli małżeński happy end, [w:] B. Darska, Ucieczki i powroty. Obrazy rzeczywistości w prozie najnowszej, Portret, Olsztyn 2006, s. 297–311.

Dobek Daniel, Dokąd idziesz retro. Rzecz o polskim kryminale historycznym, „Dekada Literacka” 2008, nr 1, s. 10–16.

Hare Robert D., Psychopaci są wśród nas, przekł. A. Skucińska, Znak, Kraków 2010.

Jaszczuk Paweł, Moja droga do literatury, [w:] Pióro i pamięć. 50-lecie oddziału Związku Literatów Polskich 1955–2005, Elset, Olsztyn 2005, s. 44–48.

Kajtoch Wojciech, O poznawczych korzyściach z historycznych seriali kryminalnych, [w:] Literatura kryminalna. Na tropie źródeł, EMG, Kraków 2015, s. 139–167.

Kozłowski Kacper, Diabeł w czerwieni, „Papierówka” 2018, nr 3, s. 3–4.

Kryminał – gatunek poważ(a)ny? Kryminał a medium (Literatura – teatr – film – serial – komiks, T. I , red. T. Dalasiński, T. Markiewka, seria: Epilog, Instytut Literatury Polskiej UMK, Toruń 2015.

Kryminał – gatunek poważ(a)ny? Kryminał wobec problemów społeczno-kulturowych, T. II, red. T. Dalasiński, T. Markiewka, seria: Epilog, Instytut Literatury Polskiej UMK, Toruń 2015.

Krzywicka Ewa, Polska powieść kryminalna retro. Czołowi przedstawiciele subgatunku i ich pomysły na cykle, [w:] Literatura popularna. Kryminał, red. E. Bartos, K. Niesporek, Wydawnictwo UŚ, Katowice 2019, s. 213–218.

Literatura kryminalna. Na tropie źródeł, red. A. Gemra, Wydawnictwo EMG, Kraków 2015.

Literatura kryminalna. Śledztwo w sprawie gatunków, red. A. Gemra, EMG, Kraków 2014.

Literatura popularna. Kryminał, red. E. Bartos, K. Niesporek, Wydawnictwo UŚ, Katowice 2019.

Ostaszewski Robert, Lwów przed burzą. Recenzja książki: Paweł Jaszczuk, „Akuszer śmierci”, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kultura/ksiazki/1558095,1,recenzja-ksiazki-pawel-jaszczuk-akuszer-smierci.read [dostęp: 05.02.2021].

Pisanie kryminałów to sztuka opowiadania ciekawych historii. Mariusz Czubaj rozmawia z Arleną Sokalską, https://i.pl/mariusz-czubaj-pisanie-kryminalow-to-sztuka-opowiadania-ciekawych-historii/ar/c15-15174338 [dostęp: 31.12.2022].

Podstawka Anna, Młodopolskie kryminały z Galicją w tle, czyli Maryli Szymiczkowej sposób na kryminał retro, „Teka Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych” 2020, t. 6, nr 15, s. 109–125, https://doi.org/10.31743/teka.13379 DOI: https://doi.org/10.31743/teka.13379

Sadowska Wioleta, „Młodość spotyka się na moich kartkach ze starością”. Paweł Jaszczuk o swojej książce „Szczęśliwa przystań”, https://www.subiektywnieoksiazkach.pl/2021/05/modosc-spotyka-sie-na-moich-kartkach-ze.html [dostęp: 20.09.2021].

Stan czytelnictwa w Polsce w 2020. Wstępne wyniki, https://www.bn.org.pl/raporty-bn/stan-czytelnictwa-w-polsce/stan-czytelnictwa-w-polsce-w-2020-r. [dostęp: 11.10.2021].

Steckiewicz Martyna, Czas przeszły dokonany? Obraz międzywojnia w kryminałach retro, [w:] Literatura kryminalna. Śledztwo w sprawie gatunków, red. A. Gemra, EMG, Kraków 2014, s. 247–260.

Szpociński Andrzej, Miejsca pamięci (lieux memoire), „Teksty Drugie” 2008, nr 4, s. 11–20.

Pobrania

Opublikowane

2023-06-30

Jak cytować

Chłosta-Zielonka, Joanna. 2023. “Od przeszłości Do teraźniejszości. O kryminałach Pawła Jaszczuka”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica 66 (1): 271-87. https://doi.org/10.18778/1505-9057.66.12.