Orzyski rozdział historii wojsk rakietowych (1961–1994): dostosowanie Wojska Polskiego do wymogów nowoczesnego pola walki
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.119.14Słowa kluczowe:
Orzysz, Wojsko Polskie, wojska rakietowe, głowice jądroweAbstrakt
Początek lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku zaznaczył się nowym stopniem rozwoju Wojska Polskiego. Polegał on na stworzeniu wojsk rakietowych. Decyzja ta była uwarunkowana względami politycznymi związanymi z członkostwem w Układzie Warszawskim i zależnością strategiczną od Związku Radzieckiego. W ramach wojsk lądowych zaczęto tworzyć oddziały rakietowe mogące przenosić głowice jądrowe o zasięgu taktycznym (do 100 km) i operacyjno-taktycznym (50–450 km).
Zgodnie z zamierzeniami organizacyjnymi Wojska Polskiego w 1961 r. wyznaczono bazę formowania pierwszych jednostek rakietowych w Garnizonie Orzysz. Dysponował on dobrą bazą koszarową, zapleczem technicznym i infrastrukturą poligonową. Powstała tam wówczas 32. Łużycka Brygada Artylerii, która była brygadą rakiet operacyjno-taktycznych. Równolegle w tym samym garnizonie powstał Ośrodek Szkolenia Artylerii szkolący kadry planowane do obsadzenia tworzonych jednostkach rakietowych.
Zmieniająca się sytuacja międzynarodowa w drugiej połowie lat osiemdziesiątych spowodowała, że strona Polska nie widziała sensu utrzymywania wojsk rakietowych, które miały charakter ofensywny. W dniu 10 czerwca 1989 r., w ramach restrukturyzacji sił zbrojnych, 32. Łużycką Szkolną Brygadę Artylerii przeformowano w 32. Ośrodek Szkolenia Specjalistów Wojsk Rakietowych i Artylerii, który ostatecznie rozwiązano w 1994 r. Tym samym ten rodzaj wojsk na ponad trzydzieści lat zniknął ze struktur Wojska Polskiego.
W artykule przedstawiono zakres zadań, jak i zmian organizacyjnych w wyżej wymienionych jednostkach wojskowych i ich wpływ na funkcjonowanie i rozwój lądowych wojsk rakietowych w oparciu o dokumenty archiwalne znajdujące się w archiwach Wojskowego Biura Historycznego: Centralnym Archiwum Wojskowym, Archiwum Wojskowym w Oleśnicy i Archiwum Wojskowym w Toruniu, jak i nieliczne opracowania naukowe.
Pobrania
Bibliografia
Archiwum Wojskowe w Oleśnicy – Wojskowe Biuro Historyczne [AWO WBH]. 21 Polowa Techniczna Baza Remontowa, sygn. 3399.10.205
Archiwum Wojskowe w Oleśnicy – Wojskowe Biuro Historyczne [AWO WBH]. 32 Łużycka Brygada Artylerii, sygn. 2540.10.215
Archiwum Wojskowe w Oleśnicy – Wojskowe Biuro Historyczne [AWO WBH]. Ośrodek Szkolenia Artylerii, sygn. 1357.3117.10.1; 1357.3117.10.12
Archiwum Wojskowe w Toruniu – Wojskowe Biuro Historyczne [AWT WBH]. 8 Korpus Armijny, sygn. 380/56/15
Archiwum Wojskowe w Toruniu – Wojskowe Biuro Historyczne [AWT WBH]. 20 Brygada Artylerii, sygn. 139/61/9
Archiwum Wojskowe w Toruniu – Wojskowe Biuro Historyczne [AWT WBH]. Szefostwo Artylerii POW, sygn. 9/91/42; 9/91/51; 9/91/57; 9/91/157
Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie – Wojskowe Biuro Historyczne [CAW WBH]. Ministerstwo Obrony Narodowej, sygn. 1677/84/18; 1702/2000/13
Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie – Wojskowe Biuro Historyczne [CAW WBH]. Szefostwo Artylerii WP, sygn. 18/91/356; 18/91/357
Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie – Wojskowe Biuro Historyczne [CAW WBH]. Szefostwo Wojsk Rakietowych i Artylerii, sygn. 593/90/12
Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie – Wojskowe Biuro Historyczne [CAW WBH]. Sztab Generalny WP, sygn. IV.501.1/A.73.60
Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie – Wojskowe Biuro Historyczne [CAW WBH]. Sztab Generalny WP, Zarząd I, sygn. 1272/96
Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie – Wojskowe Biuro Historyczne [CAW WBH]. Zarząd I Sztab Generalny, sygn. 1272/96.271
Babula J., Założenia operacyjne i techniczne oraz przebieg i efekty rakietyzacji wojsk lądowych w latach 1960–1985. Relacja, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2011, t. II, s. 148–162.
Brenda W., Łach W. B., Orzysz cywilny – Orzysz wojskowy. Dwa spojrzenia na historię miasta po 1945 r., Orzysz 2022.
Holloway D., Stalin i bomba. Związek Radziecki a energia atomowa 1939–1956, Warszawa 1996.
Kajetanowicz J., Wojsko Polskie w systemie bezpieczeństwa państwa 1945–2010, Częstochowa 2013.
Laszczyk M., Zapisane w pamięci, Warszawa 2004.
Łach W. B., Jednostki wojsk rakietowych i artylerii w garnizonie Orzysz po 1945 roku – wpływ na rozwój i funkcjonowanie miasta, [w:] Oblicza wojny, t. III (Miasto i wojna), red. W. Jarno, J. Kita, Łódź 2021, s. 341–348. https://doi.org/10.18778/8220-556-5.18
Łach W. B., Wojsko Polskie na Warmii i Mazurach w latach 1945–1955, Olsztyn 2025.
Łach W. B., Wpływ transformacji ustrojowej na zmiany w systemie obrony na obszarze północnej Polski, [w:] Misja wojska. Strategia i bezpieczeństwo państwa. Szkice o siłach zbrojnych, red. T. Panecki, J. Smoliński, Warszawa 2019, s. 398–409.
Pióro T., Armia ze skazą, Warszawa 1994.
Puchała F., Budowa potencjału Wojska Polskiego 1945–1990. Obszary szpiegowskich działań, Warszawa 2013.
Tomczak E., Wyszyński K., Ponichtera H., Oficerska Szkoła Artylerii w Toruniu 1923–1992. Zarys dziejów, Toruń 1992.
Trubas M., 2 Pomorska Brygada Artylerii. Choszczno 1963–1992, Warszawa 2005.
Trubas M., Kolebka polskich wojsk rakietowych, [w:] Z dziejów Wojska Polskiego na Warmii i Mazurach po drugiej wojnie światowej, red. W. B. Łach, Węgorzewo 2004, s. 123–148.
Trubas M., Wojska „jednorazowego użytku”. Relacja, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2011, t. II, s. 155–174.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
