Trilog Polska-Rumunia-Turcja – kluczowe partnerstwo czy didaskalia Inicjatywy Trójmorza?
DOI:
https://doi.org/10.18778/1427-9657.13.13Słowa kluczowe:
Trilog, Inicjatywa Trójmorza, szczyt w Warszawie, Polska, Rumunia, Turcja, współpraca międzynarodowaAbstrakt
Głównymi obszarami współpracy w ramach Trilogu polsko-rumuńsko-tureckiego są bezpieczeństwo w regionie Morza Czarnego czy Europy Środkowej i Wschodniej oraz kwestie powiązań infrastrukturalnych i energetycznych. Celem niniejszego artykułu jest analiza opisywanego formatu współpracy międzypaństwowej, wskazanie obszarów współdziałania, potencjalnych możliwości i kierunków dalszego rozwoju. Jednocześnie wskazano ograniczenia płynące ze sprzeczności interesów, które sprawiają, że format ten nie może rozwinąć w pełni swojego potencjału.
Bibliografia
3SI Research Center. 2024a. Basic information, https://3si.politic.edu.pl/basic-information/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
3SI Research Center. 2024b. Zbliża się X Szczyt Trójmorza (3SI) i Forum Biznesu w Warszawie, https://trojmorze.isppan.waw.pl/aktualnosci/zbliza-sie-x-szczyt-trojmorza-3si-i-forum-biznesu-w-warszawie/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
3SI Research Center. 2024c. Informacja Ministra Spraw Zagranicznych na temat aktualnego stanu współpracy w ramach Inicjatywy Trójmorza, https://trojmorze.isppan.waw.pl/aktualnosci/informacja-ministra-spraw-zagranicznych-na-temat-aktualnego-stanu-wspolpracy-w-ramach-inicjatywy-trojmorza/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
3SI Research Center. 2024d. Three Seas Initiative in the minister Radosław Sikorskiʼs expose, https://3si.politic.edu.pl/three-seas-initiative-in-radoslaw-sikorskis-expose/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
3SI Research Center. 2024e. Joint Declaration of the Eight Summit of the Three Seas Initiative (Bucharest, 6–7 September 2023), https://3si.politic.edu.pl/joint-declaration-of-the-eighth-summit-of-the-three-seas-initiative-bucharest-6-7-september-2023/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
3SI Research Center. 2024f. Declarations, https://3si.politic.edu.pl/declarations/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
3Seas Local Government Congress. Economic Forum. 2021, 18 października. Turcja wspiera Inicjatywę Trójmorza, https://congress.lubelskie.pl/turcja-wspiera-inicjatywe-trojmorza/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Błaszczak, J. 2025, 26 stycznia. Inicjatywa Trójmorza w 2025 roku: na drodze do jubileuszu, https://ine.org.pl/inicjatywa-trojmorza-w-2025-roku-na-drodze-do-jubileuszu/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Bojanowicz, R. 2024, 21 grudnia. Ostatnie miesiące prezydentury Dudy: Szczyt Inicjatywy Trójmorza i zaproszenie Trumpa, https://forsal.pl/kraj/polityka/artykuly/9698290,ostatnie-miesiace-prezydentury-dudy-szczyt-inicjatywy-trojmorza-i-zap.html (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Bornio, J. 2023, 30 września. Znaczenie Inicjatywy Trójmorza dla wojskowej współpracy w regionie, https://ies.lublin.pl/komentarze/znaczenie-inicjatywy-trojmorza-dla-wojskowej-wspolpracy-w-regionie/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Chudziak, M., Oleksy, P. 2023. Czy Trilog ma przyszłość? Rumunia i Turcja jako partnerzy dla polityki zagranicznej Polski. Prace Instytutu Europy Środkowej 5.
Google Scholar
Dziennik Gazeta Prawna. 2020, 17 czerwca. Turcja wciąż blokuje plany obrony NATO dla Polski i państw bałtyckich, https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/1483709,turcja-plany-obrony-nato-dla-polski-i-panstw-baltyckich.html (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Dziurdzińska, N. 2024, 9 marca. Ekspert: przystąpienie Polski do NATO utorowało drogę do Sojuszu państwom bałtyckim, https://www.pap.pl/aktualnosci/ekspert-przystapienie-polski-do-nato-utorowalo-droge-do-sojuszu-krajom-baltyckim (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Forsal24. 2021, 24 maja. MON: Polska kupi od Turcji drony za blisko 270 mln dolarów, https://forsal.pl/gospodarka/inwestycje/artykuly/8171662,mon-polska-kupi-od-turcji-drony-za-blisko-270-mln-dolarow.html (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
GospodarkaMorska.pl. 2018, 26 października. Ekspert OSW: Turcja jest zainteresowana gospodarczym aspektem Trójmorza, https://www.gospodarkamorska.pl/porty-logistyka-ekspert-osw:-turcja-jest-zainteresowana-gospodarczym-aspektem-trojmorza-35142 (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
GospodarkaMorska.pl. 2023, 18 grudnia. Bułgaria, Rumunia i Turcja przeprowadzą wspólne działania w zakresie rozminowania Morza Czarnego, https://www.gospodarkamorska.pl/bulgaria-rumunia-i-turcja-przeprowadza-wspolne-dzialania-w-zakresie-rozminowania-morza-czarnego-75268 (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Haliżak, E. 2016. Liberalna teoria polityki zagranicznej. W: E. Haliżak, R. Ożarowski, A. Wróbel (red.). Liberalizm i neoliberalizm w nauce o stosunkach międzynarodowych: teoretyczny pluralizm. Warszawa: Wydawnictwo Rambler.
Google Scholar
Hypś, M. 2022, 9 kwietnia. Cieśniny czarnomorskie i konwencja z Montreux. Żywa skamieniałość, która wciąż drażni Rosję, https://www.konflikty.pl/historia/1918-1939/ciesniny-czarnomorskie-konwencja-z-montreux/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Jawor, A. 2025, 24 stycznia. Jak daleko może sięgnąć współpraca członka NATO z rosyjskimi służbami, https://infosecurity24.pl/za-granica/jak-daleko-moze-siegac-wspolpraca-czlonka-nato-z-rosyjskimi-sluzbami?utm_source=pocket_shared (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. 2025, 12 marca. Polska i Turcja wzmacniają współpracę na rzecz pokoju i bezpieczeństwa, https://www.gov.pl/web/premier/polska-i-turcja-wzmacniaja-wspolprace-na-rzecz-pokoju-i-bezpieczenstwa (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. 2024, 21 grudnia. Szef BPM: Prezydent USA Donald Trump zostanie zaproszony na szczyt Inicjatywy Trójmorza, https://www.prezydent.pl/kancelaria/aktywnosc-ministrow/szef-bpm-prezydent-usa-donald-trump-zostanie-zaproszony-na-szczyt-inicjatywy-trojmorza,95729 (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Kozioł, W. 2024, 9 maja. Szczyt Polska-Turcja-Rumunia. Tematami bezpieczeństwo i współpraca, https://defence24.pl/geopolityka/szczyt-polska-turcja-rumunia-tematami-bezpieczenstwo-i-wspolpraca (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Lewkowicz, Ł. 2020, 26 lutego. Deklaracja wsparcia finansowego dla Inicjatywy Trójmorza, https://ies.lublin.pl/komentarze/deklaracja-wsparcia-finansowego-usa-dla-inicjatywy-trojmorza/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Lewkowicz, Ł. 2023. Introduction – The Essence and Challenges of the Three Seas Initiative before the Bucharest Summit. W: Ł. Lewkowicz (red.). The Three Seas Initiative before the Bucharest Summit 2023: The Perspective of Selected Participating Countries (s. 9–12). Lublin: Instytut Europy Środkowej.
Google Scholar
Lewkowicz, Ł., Gołębiowska, M. 2023, 15 września. Inicjatywa Trójmorza po szczycie w Bukareszcie: południowe rozszerzenie i brak dalszej instytucjonalizacji, https://ies.lublin.pl/komentarze/inicjatywa-trojmorza-po-szczycie-w-bukareszcie-poludniowe-rozszerzenie-i-brak-dalszej-instytucjonalizacji/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Lewkowicz, Ł., Gołębiowska, M. 2024, 12 kwietnia. Inicjatywa Trójmorza po szczycie w Wilnie: po pierwsze bezpieczeństwo, https://ies.lublin.pl/komentarze/kies-1102/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Łoskot-Strachota, A., Michalski, A. 2023, 10 marca. Turecki sen o hubie. Polityka gazowa Ankary w czasie wojny, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/komentarze-osw/2023-03-10/turecki-sen-o-hubie-polityka-gazowa-ankary-w-czasie-wojny (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Maras, K. 2025. Dlaczego Recep Tayyip Erdoğan wygrał wybory w 2023 roku? Prezydenckie roszczenia do legitymacji władzy. Eastern Review 12(1), s. 83–101. https://doi.org/10.18778/1427-9657.12.05.
Google Scholar
Marczuk, K.P. 2020, 16 kwietnia. O obszarach dyplomacji Rumunii: wizyta księżniczki Małgorzaty w Polsce, https://ies.lublin.pl/komentarze/o-obszarach-dyplomacji-rumunii-wizyta-ksiezniczki-malgorzaty-w-polsce/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Michalski, A., Łoskot-Strachota, A. 2024, 3 czerwca. Turcja: szanse i wyzwania na krajowym rynku gazu w 2024 roku, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2024-06-03/turcja-szanse-i-wyzwania-na-krajowym-rynku-gazu-w-2024-roku (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Ministerstwo Spraw Zagranicznych. 2021, 23 kwietnia. Spotkanie szefów dyplomacji Polski, Rumunii i Turcji w Bukareszcie, https://www.gov.pl/web/rumunia/spotkanie-szefow-dyplomacji-polski-rumunii-i-turcji-w-bukareszcie (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Ministerstwo Spraw Zagranicznych. 2022, 27 maja. Meeting between heads of diplomacy of Poland, Romania and Turkey in Istanbul, https://www.gov.pl/web/diplomacy/meeting-between-heads-of-diplomacy-of-poland-romania-and-turkey-in-istanbul (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Ministerstwo Spraw Zagranicznych. 2024, 26 czerwca. Spotkanie ministrów spraw zagranicznych Polski, Rumunii i Turcji w formacie Trilogu, https://www.gov.pl/web/dyplomacja/spotkanie-ministrow-spraw-zagranicznych-polski-rumunii-i-turcji-w-formacie-trilogu (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Olchowski, J. 2022, 23 listopada. Czarnomorska rozgrywka zbożowa, https://ies.lublin.pl/komentarze/czarnomorska-rozgrywka-zbozowa/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Oleksy, P. 2022, 13 czerwca. Sentymenty i kalkulacje. Gagauzja w polityce mołdawskiej i międzynarodowej, https://ies.lublin.pl/komentarze/sentymenty-i-kalkulacje-gagauzja-w-polityce-moldawskiej-i-miedzynarodowej/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Oleksy, P. 2023. Rumunia. W: B. Surmacz, M. Paszkowski (red.). Bezpieczeństwo energetyczne państw Europy Środkowej i Wschodniej (s. 155–161). Lublin: Instytut Europy Środkowej.
Google Scholar
Oleksy, P., Olchowski, J. (2022, 30 listopada). Trilog Polska-Rumunia-Turcja, https://ies.lublin.pl/komentarze/trilog-polska-rumunia-turcja/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Olszowska, K.W. 2023. Stosunki turecko-amerykańskie i turecko-sowieckie w latach 1945–1952, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. https://doi.org/10.4467/K7489.17/23.23.17914.
Google Scholar
Olszowska, K.W., Wasilewski, K. 2024. Rosyjska dezinformacja w Turcji, https://disinfoinmenat.com/raport/rosyjska-dezinformacja-w-turcji/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Paszkowski, M. 2023. Rzeczpospolita Polska. W: B. Surmacz, M. Paszkowski (red.). Bezpieczeństwo energetyczne państw Europy Środkowej i Wschodniej (s. 145–152). Lublin: Instytut Europy Środkowej.
Google Scholar
Polska Agencja Inwestycji i Handlu. 2022, 3 marca. Polsko-Rumuński Okrągły Stół Gospodarczy, https://www.paih.gov.pl/news/20220303-polsko_rumunski_okragly_stol_gospodarczy/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Polska Agencja Prasowa. 2023, 28 marca. Premier: współpraca Polski i Rumunii w dziedzinie obronności przebiega na wielu polach, https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1553985%2Cpremier-wspolpraca-polski-i-rumunii-w-dziedzinie-obronnosci-przebiega-na (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Polska Agencja Prasowa. 2025, 10 lutego. Prezydent Rumunii ogłosił rezygnację z urzędu, https://www.pap.pl/aktualnosci/prezydent-rumunii-oglasza-rezygnacje-z-urzedu-wideo (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Polsko-Turecka Izba Gospodarcza. 2024a. W 2023 roku 12, cel 20 miliardów euro dwustronnych obrotów handlowych, https://www.ptcoc.eu/pl/wazne-informacje/w-2023-roku-12-cel-20-miliardow-euro-dwustronnych-obrotow-handlowych (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Polsko-Turecka Izba Gospodarcza. 2024b. Rośnie liczba studentów z Turcji na polskich uczelniach, https://www.ptcoc.eu/pl/wydarzenia/rosnie-liczba-studentow-z-turcji-na-polskich-uczelniach (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Polsko-Turecka Izba Gospodarcza. 2024c, 6 lutego. Rośnie liczba studentów tureckich w Polsce. Opublikowano raport, https://www.ptcoc.eu/pl/ciekawostki/rosnie-liczba-studentow-tureckich-w-polsce-opublikowano-raport (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
PolskieRadio24. 2019, 19 kwietnia. Trilog Polska-Rumunia-Turcja. Bezpieczeństwo w rejonie Morza Czarnego, https://polskieradio24.pl/artykul/2297838,trilog-polska-rumunia-turcja-bezpieczeństwo-w-rejonie-morza-czarnego (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
PolskieRadio24. 2023, 26 września. Kluczowe znaczenie Via Carpatia dla regionu. Istotny jest też wymiar militarny, https://polskieradio24.pl/artykul/3249140,Kluczowe-znaczenie-Via-Carpatia-dla-regionu-Istotny-jest-tez-wymiar-militarny (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Prezydent.pl. 2017, 17 października. Wizyta Prezydenta Turcji PL/EN, https://www.prezydent.pl/aktualnosci/wydarzenia/wizyta-prezydenta-turcji,750 (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Republic of Türkiye. Ministry of Foreign Affairs. 2016. The Trilateral Meeting of Foreign Ministers of Turkey, Poland and Romania, https://www.mfa.gov.tr/the-trilateral-meeting-of-foreign-ministers-of-turkey_-poland-and-romania.en.mfa (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Romanian Ministry of Foreign Affairs. 2018, 11 września. Trilateral Meeting of the Foreign Ministers of Romania, Poland and Turkey, https://www.mae.ro/en/node/46865 (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Rzeczpospolita. 2024, 11 stycznia. Jest porozumienie krajów NATO ws. oczyszczania z min Morza Czarnego, https://www.rp.pl/konflikty-zbrojne/art39683871-jest-porozumienie-krajow-nato-ws-oczyszczania-z-min-morza-czarnego (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Sejm RP. 2024, 20 września. Wizyta Marszałka Sejmu w Turcji. Spotkanie z polskimi żołnierzami pełniącymi służbę w ramach misji NATO, https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/komunikat.xsp?documentId=0518238AADB3E8A1C1258B9E003F863D (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Soylu, R. 2024, 8 listopada. ‘Phone diplomacyʼ: Erdogan wants to repair ties with US under Trump, https://www.middleeasteye.net/news/phone-diplomacy-erdogan-wants-repair-ties-us-under-trump (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Spancerska, A.M. 2022, 8 czerwca. Turcja wobec członkostwa Szwecji i Finlandii w NATO, https://www.pism.pl/publikacje/turcja-wobec-czlonkostwa-szwecji-i-finlandii-w-nato (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Spancerska, A.M. 2023, 8 sierpnia. Transakcyjne oblicze tureckiej dyplomacji, https://www.pism.pl/publikacje/transakcyjne-oblicze-tureckiej-dyplomacji (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Szeligowski, D. 2022, 25 lipca. Porozumienie w sprawie odblokowania eksportu ukraińskiego zboża, https://www.pism.pl/publikacje/porozumienie-w-sprawie-odblokowania-exportu-ukrainskiego-zboza (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
TechPedia. 2024. Przebieg trasy Via Carpatia, która ma znaczenie geopolityczne, https://www.techpedia.pl/index.php?str=tp&no=30262 (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Three Seas Summit Vilnius 2024. 2024a. Resolution supporting Three Seas Initiative unanimously passes U.S. House of Representatives, https://3seas.eu/media/news/resolution-supporting-three-seas-initiative-unanimously-passes-u-s-house-of-representatives (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Three Seas Summit Vilnius 2024. 2024b. Digital Platform on monitoring hydrographic bases in the 3SI region, https://projects.3seas.eu/projects/digital-platform-on-monitoring-hydrographic-bases-in-the-3si-region (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Three Seas Summit Vilnius 2024. 2024c. Transportation stock exchange in the 3SI region, https://projects.3seas.eu/projects/transportation-stock-exchange-in-the-3si-region (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Three Seas Summit Vilnius 2024. 2024d. Business forum agenda, https://3seas.eu/event/business-forum-agenda (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Torz, M. 2019, 23 lipca. „Lepsza niż oczekiwano”. Podsumowanie prezydencji Rumunii w Radzie UE, https://warsawinstitute.org/pl/lepsza-niz-oczekiwano-prezydencja-rumunii-w-radzie-unii-europejskiej/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Wasilewski, K. 2022, 28 lutego. Turcja wobec agresji Rosji na Ukrainę, https://www.pism.pl/publikacje/turcja-wobec-agresji-rosji-na-ukraine (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Wasilewski, K. 2025. Poland’s Security and Turkey: Apart and Yet Together. CATS Network Paper 16: s. 32.
Google Scholar
Wiech, J. 2023. Energetyka. Po prostu. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Google Scholar
Wojsko Polskie. 2021. Żołnierze Wojska Polskiego wesprą misję NATO w Turcji, https://www.wojsko-polskie.pl/articles/tym-zyjemy-v/2021-04-20d-zonierze-wojska-polskiego-wespra-misje-nato-w-turcji/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Wójcik, P. 2021, 10 sierpnia. Rumunia kluczem do bezpieczeństwa Polski?, https://klubjagiellonski.pl/2021/08/10/rumunia-kluczem-do-bezpieczenstwa-polski/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Wójcik, P. 2024, 5 kwietnia. Inicjatywa Trójmorza w nadchodzących latach: jakie są perspektywy tej regionalnej współpracy CEE & NEE & SEE?, https://www.blue-europe.eu/pl/pl-analysis/pelne-raporty/inicjatywa-trojmorza-w-nadchodzacych-latach-jakie-sa-perspektywy-tej-regionalnej-wspolpracy-cee-nee-see/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Zagroba, M. 2024, 26 kwietnia. Rumunia z Bułgarią i Turcją rozminują Morze Czarne?, https://defence24.pl/polityka-obronna/rumunii-z-bulgaria-i-turcja-rozminuja-morze-czarne (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Zespół INE. 2022, 21 czerwca. Amerykanie inwestują, Ukraina dołącza jako partner. Relacja ze szczytu Inicjatywy Trójmorza w Rydze, https://ine.org.pl/amerykanie-inwestuja-ukraina-dolacza-jako-partner-relacja-ze-szczytu-inicjatywy-trojmorze-w-rydze/ (dostęp: 8.10.2025).
Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Krystian Maras
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
