Kaplica grobowa rodziny Tollów jako przykład prawosławnego dziedzictwa w województwie łódzkim

Magdalena Zdyb

doi:10.18778/2299-8403.06.14

Autor

Magdalena Zdyb Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych, Katedra Geografii Politycznej, Historycznej i Studiów Regionalnych

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-8403.06.14

Słowa kluczowe:

cerkiewka w Uniejowie, cmentarz prawosławny, rodzina Tollów, kaplica grobowa

Abstrakt

W granicach współczesnego województwa łódzkiego odnajdujemy ślady wielowyznaniowego społeczeństwa. Łódź określana mianem miasta wielokulturowego jest sztandarowym przykładem współistnienia obok siebie społeczności różniących się wyznaniem. Ludność prawosławna zaczęła napływać na tereny województwa ze względu na rosyjski aparat administracyjny związany z represjami po upadku powstań listopadowego i styczniowego. Odsetek prawosławnych nie był tak wysoki, jak ewangelików, czy ludności żydowskiej, jednak pozostawili oni po sobie widoczne w krajobrazie kulturowym ślady. Dziedzictwo kulturowe w znacznej mierze zachowane zostało w postaci nagrobków, ale również budynków i historii osadniczej. Interesującą pod tym względem miejscowością jest Uniejów. Przeszłość miasta łączy się z rodziną Tollów, pozostawione przez nich dziedzictwo stanowi ważne świadectwo przeszłości.
Celem artykułu jest identyfikacja i inwentaryzacja spuścizny materialnej rodziny Tollów w przestrzeni województwa łódzkiego na przykładzie prawosławnej kaplicy grobowej. W artykule zostaną zasygnalizowane kwestie początków obecności rodziny Tollów w Polsce Środkowej i ich związków z tradycją prawosławną.

Bibliografia

Badziak K., Chylak K., Łapa M., Prawosławie na ziemiach polskich do roku 1914, Łódź wielowyznaniowa. Dzieje wspólnot religijnych do 1914 roku, Wyd. UŁ, Łódź 2014.

Chmielewska G., O Sergiuszu Tollu, potomku carskich generałów, który odkrył 279 gatunków motyli, „Gazeta Pomorska” 2012, http://www.pomorska.pl/serwisy/album-bydgoski/art/7268274,o-sergiuszu-tollu-potomku-carskich-generalow-ktory-odkryl-279-gatunkow-motyli,id,t.html (dostęp: 10.04.2017).

Ciekliński Z., Gotycki zamek w Uniejowie, http://ziemia.pttk.pl/Ziemia/Artykul_1969_016.pdf; (dostęp: 15.04.2017).

Ciołek G., Ogrody polskie, t. 1, Przemiany treści i formy. Warszawa: Budownictwo i Architektura, Warszawa 1954.

Danilczyk L., Kasprzyk M., Sławiński S., Mamoń A., UNIEJÓW. Cerkiew grobowa rodziny Tollów. Dokumentacja historyczno-konserwatorska z programem prac konserwatorskich, Załącznik – dokumentacja projektowa, Kraków 2014, http://www.uniejow.bip.net.pl/?a=2119 (dostęp: 10.04.2017).

Jurij F., Rozwój struktury organizacyjnej rosyjskiego Kościoła prawosławnego w Królestwie Polskim w latach 1834–1905, „Res Historica” 2010, 30.

Koter M., Liszewski A., Sulibrski A., Łódź i region Polski Środkowej. Podręcznik wiedzy o regionie dla liceów, Wyd. ŁTN, Łódź 2000.

Kucharski L., Chmielecki B., Dendroflora parku zamkowego w Uniejowie – stan obecny i zmiany, „Biuletyn Uniejowski” 2014, t. 3.

Lewandowska D., Grobowiec rodziny Tollów, „Wędrownik” 2002, nr 1.

Myszkorowska-Olczyk G., Zespoły folwarczne na terenie gminy Uniejów, „Biuletyn Uniejowski” 2013, t. 2.

Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo łódzkie. 31 marca 2017, http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/stan%20na%2031.03.2017/LDZ-rej.pdf (dostęp: 11.04.2017).

Olszewski A., Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa (tzw. biała karta), zbiory Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi, 1982, nr inw. 115.

Olszewski A., Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa (tzw. biała karta), zbiory Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi, 1982, nr inw. 116.

Olszewski A., Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa (tzw. biała karta), zbiory Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi, 1982, nr inw. 117.

Piotrowska-Nosek K., Park zamkowy w Uniejowie – zarys koncepcji rewaloryzacji, [w:] Monument. Studia i materiały Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków, Warszawa 2004.

Projekt budowlany remontu cerkwi – kaplicy grobowej. ARCHITEKTURA, Załącznik – dokumentacja projektowa, http://www.uniejow.bip.net.pl/?a=2119 (dostęp: 12.04.2017).

Rykała A., Mniejszości religijne w Polsce – geneza, struktury przestrzenne, tło etniczne, Wyd. UŁ, Łódź 2011.

Sokoł K., Sosna A., Kopuły nad Wisłą. Prawosławne cerkwie w centralnej Polsce w latach 1815–1915, Wyd. MID „Synergia”, Moskwa 2003.

Sokoł K., Sosna A., Stulecie w kamieniu i metalu. Rosyjskie pomniki w Polsce w latach 1815–1915, Wyd. MID „Synergia”, Moskwa 2005.

Szuszkiewicz W., Ze wspomnień. Cerkiew Tollów, „W Uniejowie. Pismo Towarzystwa Uniejowa”, Uniejów 2013, nr 55.

Szymczak J., Uniejów: dzieje miasta, Wyd. Towarzystwo Przyjaciół Uniejowa, Uniejów 1995.

Tomaszewski F., Grobowiec rodziny Tollów, „W Uniejowie. Pismo Towarzystwa Uniejowa” 2002, nr 12.

Wizner K., Kosztorys szacunkowy robót remontowych „Cerkiewka” – Uniejów, zbiory Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi, 1987, nr inw. 325/1.

Wójcik T., Tollowie, „W Uniejowie. Pismo Towarzystwa Uniejowa” 2003, nr 15.

Wójcik T., Tollowie, „W Uniejowie. Pismo Towarzystwa Uniejowa” 2016, nr 67.

Wykaz udzielonych w 2016 roku dotacji z budżetu Województwa Łódzkiego na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków województwa łódzkiego, http://lodzkie.pl/files/142/Wykaz_udzielonych_dotacji_2016.pdf (dostęp: 11.04.2017).

Wysocka D., Cerkiew nad Prosną, „Przegląd Prawosławny” 2005, nr 1, http://www.przegladprawoslawny.pl/articles.php?id_n=784&id=8 (dostęp: 11.04.2017).

ZP.271.15.2016 Rewitalizacja cerkwi w Uniejowie – wykonanie nowych posadzek, izolacji poziomej, wykonanie nowego pokrycia dachowego, elementów ślusarskich oraz tynków wewnętrznych ścian i sklepień, http://www.uniejow.bip.net.pl/?a=2119 (dostęp: 10.04.2017).

ZP.271.9.2014 – Przygotowanie dokumentacji konserwatorsko-projektowej Rewitalizacja cerkwi w Uniejowie – etap I oraz Rewitalizacja dworku z terenem przyległym w Uniejowie – etap I, http://www.uniejow.bip.net.pl/?a=1402 (dostęp: 11.04.2017).

http://www.kultura.lodz.pl/pl/poi/3273290 (dostęp: 11.04.2017).