Stan badań nad przemysłami środkowo-późnoneolitycznymi na Pomorzu Zachodnim

Marcin Dziewanowski

doi:10.18778/0208-6034.28.02

Autor

Marcin Dziewanowski Dział Archeologii, Muzeum Narodowego w Szczecinie

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.28.02

Abstrakt

The aim of this paper is to outline the state of research and perspectives of investigations connected with the middle Neolithic and late Neolithic int production in Western Pomerania, seen in terms of the south-western coast of the Baltic Sea cultural tradition. Considerations on int production in these periods result from a noticeable gap in the state of research, that influences one’s perception of the region’s role in the quality of cultural formation, and indirectly it also influences the interpretation of finds, their evaluation dating and cultural attribution. The author`s personal interest in the subject of int technology are the main reasons studying the production and use of multi-side int tools (axes, chisels, and arrowheads). The topic of local production seems to be an especially fruitful direction of research, effects of which show the importance of Western Pomerania in interregional relations.

The aim of the conducted studies is also to considerably improve the identification of local raw material and to re-classify the raw int which is found in the region.

The present considerations of synthetizing character are recapitulation of the first stage of studies on specificity of the Lower Oder region thorough ages seen in terms of local tradition of int production, basing on local variants of Baltic int.

Due to the state of research and character of the available studies on int material from Western Pomerania, the author preliminarily based their work on partly published materials obtained within the last decade. The vision of int production was considerably influenced by many years of observations of materials available in resources of the Archaeology Department of the National Museum in Szczecin, coming from discoveries made before 1945.

The presented vision of flint production transformations should be perceived in categories of postulates and research enquires, which should be verified through interdisciplinary, multiaspect studies based on terrain and cabinet research.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Balcer B. 1981, Wyniki badań nad krzemieniarstwem kultury pucharów lejkowatych na ziemiach Polski, [w:] T. Malinowski (red.), Kultura pucharów lejkowatych w Polsce, Poznań, s. 59–81.

Balcer B. 1983a, Wytwórczość narzędzi krzemiennych w neolicie ziem Polski, Wrocław.

Balcer B. 1983b, Z badań nad rozwojem krzemieniarstwa neolitycznego na Pomorzu, [w:] T. Malinowski (red.), Problemy epoki kamienia na Pomorzu, Słupsk, s. 205–216.

Balcer B. 2002, Ćmielów–Krzemionki–Świeciechów. Związki osady neolitycznej z kopalniami krzemienia, Warszawa.

Bastian W. 1954, Die dünnackige Flintbeile in Mecklenburg and seine Bedeutung für die Entstehung der Megalith und der östlichen Einzegrabkultur, „Bodendenkmalpflege Mecklenburg-Vorpommern”, s. 37–60.

Becker C. J. 1973, Studien zu Neolitischen Flintbeilen Acta Archeologica, „Acta Archaeologica”, t. XLIV, s. 125–86.

Cnotliwy E. 1961, Wyniki badań na ratunkowych na Wzgórzu Wisielców w Wolinie w 1959 r., „Materiały Zachodniopomorskie”, t. VII, s. 181–293.

Cnotliwy E. 1966, Powiat kamieński w starożytności, Szczecin.

Cnotliwy E. 1999, Wyniki badań na osadzie neolitycznej na stanowisku 36 w Binowie, gmina Stare Czarnowo, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. XLV, s. 67–95.

Czarnecki M. 1983, Początki zasiedlenia w paleolicie i mezolicie, [w:] W. Filipowiak, G. Labuda (red.) Dzieje Szczecina, t. I, Pradzieje Szczecina, Warszawa, Poznań, s. 59–101.

Czebreszuk J. 2001, Schyłek neolitu i początki epoki brązu w strefie południowo-zachodniobałtyckiej (III i początki II tys. przed Chr.), Poznań.

Czebreszuk J., Kozłowska-Skoczka D. 2008, Sztylety krzemienne na Pomorzu Zachodnim, Szczecin.

Czerniak L. 1979, Z badań nad problematyką równoleżnikowych kontaktów kulturowych społeczeństw dorzeczy Odry i Wisły w młodszej epoce kamienia (Zagadnienie tzw. wpływów kultury rösseńskiej, „Wiadomości Archeologiczne”, t. XLIV, z. 2, s. 123–130.

Dorka G. 1939, Urgeschichte des Weizacker-Kreises Pyritz, Stettin.

Dworaczyk M. 2010, Wstępny raport z prac archeologicznych na stanowisku nr 36 z epoki kamienia w Wełtyniu, maszynopis w Archiwum Działu Archeologii MNS, Szczecin.

Dziewanowski M. 2008a, Późnoneolityczny kompleks pracowni krzemieniarskich nad rzeką Tywą (wyniki badań powierzchniowych przeprowadzonych w roku 2005)”, maszynopis w Archiwum Działu Archeologii MNS, Szczecin.

Dziewanowski M. 2008b, Kompleks pracowniano-osadniczy z epoki kamienia i wczesnej epoki brązu w Mierzynie (rezultaty odkryć dokonanych na stan. 4 i 7 w Mierzynie w latach 2005–2008)”, maszynopis w Archiwum Działu Archeologii MNS, Szczecin.

Dziewanowski M. 2009, Sprawozdanie z realizacji I etapu archeologicznych badań rozpoznawczych późnoneolitycznych pracowni krzemieniarskich w obrębie miejscowości Chwarstnica”, maszynopis w Archiwum Działu Archeologii MNS, Szczecin.

Dziewanowski M. 2012, O zróżnicowaniu surowców krzemionkowych na terenie Pomorza Zachodniego”, [w:] B. Sałacińska, S. Sałaciński (red.), Studia nad Gospodarką Surowcami Krzemiennymi w Pradziejach, t. 8, w druku.

Dziewanowski M., Matuszewska A. 2010, Mierzyn, gm. Dobra Szczecińska, stanowisko archeologiczne nr 9 (AZP 30-04/83). Wstępna prezentacja wyników badań archeologicznych zrealizowanych w ramach współpracy między Muzeum Narodowym w Szczecinie i Uniwersytetem Szczecińskim pod kierunkiem dr Agnieszki Matuszewskiej (05 lipca – 31 sierpnia 2010), Szczecin.

Dziewanowski M., Szemelak R. (w druku), Wstępne wyniki badań „tywiańskiego mikroregionu produkcyjnego, [w:] B. Sałacińska, S. Sałaciński (red.) Studia nad Gospodarką Surowcami Krzemiennymi w Pradziejach, t. 8.

Eggers J. H. 1939, Die Vorgeschichte des Kreises Kammin, [w:] Die Kunst – und Kulturdenkmäler der Provinz Pommern, Kreis Kammin-Land, Stettin.

Eggers J. H. 1964, Pommersche Funde und Ausgrabungen aus den 30-er und 40-er Jahren, 10 Beiheft zum Atlas der Urgeschichte, Hamburg.

Filipowiak W., Labuda G. (red.), 1983, Dzieje Szczecina, t. I, Pradzieje Szczecina. Warszawa, Poznań.

Galiński T. 1987, Zespoły typu Tanowo. Zachodniopomorski ekwiwalent ugrupowania Ertebølle-Ellerbek-Lietzow, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. XXXIII, s. 7–49.

Galiński T. 1988, Wyniki badań mezolitycznych w Tanowie w 1988 r., „Materiały Zachodniopomorskie”, t. XXXIV, s. 7–17.

Galiński T. 1992, Obozowisko mezolityczne i protoneolityczne na stanowisku w Tanowie badane w latach 1989–1991, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. XXXVIII, s. 53–123.

Galiński T. 1994, Przemysł krzemienny zespołów końcowo mezolitycznych i protoneolitycznych w Europie Zachodniej i na Pomorzu, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. XL, s. 7–75.

Galiński T. 1997, Materiały do mapy osadnictwa w epoce kamienia na Pomorzu Zachodnim, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. XLIII, s. 7–99.

Galiński T. 2004, Materiały krzemienne ze Szczecina Płoni, stanowisko 2 (Aneks), „Folia Praehistorica Posnaniensia”, t. XII, s. 131–146. DOI: https://doi.org/10.14746/fpp.2004.12.05

Galiński T. 2005, Nowe materiały tzw. fazy wczesnopucharowej osadnictwa protoneolitycznego na Pomorzu, „Folia Praehistorica Posnaniensia”, t. XII, s. 71–91. DOI: https://doi.org/10.14746/fpp.2005.13.07

Galiński T. 2009, Badania paleolitu i mezolitu na Pomorzu Zachodnim w Galiński T. latach 1982–2006, [w:] M. Fudziński, H. Paner (red.), Aktualne problemy epoki kamienia na Pomorzu, Gdańsk, s. 85–117.

Galiński T., Jankowska D. 2006, Bolków 1. Stanowisko z końca paleolitu i początków mezolitu nad jeziorem Świdwie na Pomorzu Zachodnim, „Materiały Zachodniopomorskie”, Nowa Seria, t. II/III, z. 1, s. 79–177.

Hartz S., Lübke H. 2004, Zur chronostratigrafischen Gliederung der Ertebølle-Kultur und frühesten Trichterbecherkultur in der südlichen Mecklenburger Bucht, „Bodendenkmalpflege Mecklenburg-Vorpommern”, Jb. 52, s. 119–143.

Hellmundt A. 1964, Die vor- und frühgeschichtlichen Denkmäler und Funde des Kreises Ueckermünd, Schwerin.

Hirsch K., Klooß S., Klooß R. 2008, Der endmezolitisch-neolitische Küstensiedlungsplatz bei Baabe im Südosten der Insel Rügen, „Bodendenkmalppfege in Mecklenburg-Vorpommern”, Jb. 55, s. 11–53.

Jankowska D. 1983, Kultura pucharów lejkowatych i amfor kulistych na Pomorzu, [w:] T. Malinowski

(red.), Problemy epoki kamienia na Pomorzu, Słupsk, s. 147–166.

Jankowska D. 1990, Społeczności strefy południowo-zachodniobałtyckiej w dobie neolityzacji, Poznań.

Jankowska D. 1996, Neolit Pomorza Zachodniego – nierozwiązany problem badawczy”, [w:] E. Wilgocki, P. Krajewski, M. Dworaczyk, D. Kozłowska (red.), 50 lat archeologii polskiej na Pomorzu Zachodnim, Szczecin, s. 11–25.

Jankowska D. 2005, Kazimierz Siuchniński – uczony i wychowawca”, „Folia Praehistorica Posnaniensia”, t. XII, s. 9–15. DOI: https://doi.org/10.14746/fpp.2005.13.01

Jankowska D. 2009, Rozwój badań nad epoką kamienia na Pomorzu w ostatnim 25-leciu, [w:] M. Fudziński, H. Paner (red.), Aktualne problemy epoki kamienia na Pomorzu, Gdańsk, s. 23–37.

Kirsch E. 1993, Funde des Mittelneolithikums im Land Brandenburg, Potsdam.

Kirsch E. 1994, Beiträge zur frühe Trichterbecherkultur in Brandenburg. Forschungen zur Archäologie im Land Brandenburg, Potsdam.

Kośko A. 1982, Z badań nad problematyką równoleżnikowych kontaktów kulturowych społeczeństw dorzeczy Odry i Wisły w młodszej epoce kamienia, „Wiadomości Archeologiczne”, t. XLVII, s. 161–169.

Kowalski K. 2003, Przyczynek do poznania kultury ceramiki wstęgowej rytej w przyodrzańskiej części Pomorza Zachodniego, [w:] T. Galiński, E. Wilgocki (red.), Res et Fontes, Szczecin, s. 57–68.

Kowalski K. 2007, Dolnoodrzańska enklawa osadnictwa ludności kultury ceramiki wstęgowej rytej w świetle badań archeologicznych w Karwowie, gm. Kołbaskowo, [w:] G. Nawrolska (red.), XV Sesja Pomorzoznawcza. Materiały z konferencji 30 listopada – 02 grudnia 2003, Elbląg s. 27–41.

Kowalski K., Kozłowska-Skoczka D. 2011, Przyczynek do badań nad początkami epoki brązu w strefie dolnej Odry. Barnisław stanowisko 32, gm. Kołbaskowo, „Materiały Zachodniopomorskie”, Nowa Seria, t. 6/7, z. 1, s. 43–84.

Kozłowska-Skoczka D. 2004, Cmentarzysko z wczesnej epoki brązu: Szczecin-Płonia (Buchholz, Kreis Greifenhagen), stanowisko 2 ze Szczecina-Płoni, stanowisko 2, Folia „Praehistorica Posnaniensia”, t. XII, s. 81–131. DOI: https://doi.org/10.14746/fpp.2004.12.04

Kruk K. 1994, Odkrycie w rejonie Jeziora Wełtyń drugiego narzędzia związanego z kulturą Ertebølle-Ellerbek?, „Woliński Informator Muzealny”, z. 1, s. 227–231.

Kukawka S. 1983, Ceramika naczyniowa z osady ludności kultury pucharów lejkowatych w Szczecinie-Ustowie (stanowisko 1), „Acta Universitatis Nicolai Copernici”, Archeologia VII, z. 131, s. 41–86.

Kulczycka-Leciejewiczowa A., Wetzel G. 2002, Neolithikum im Odergebiet, [w:] E. Gringmuth-Dallmer, L. Leciejewicz (red.), Forschungen zu Mensch und Umwelt im Odergebiet in ur- und frühgeschichtlicher Zeit, Mainz am Rhein, s. 257–270.

Kunkel O. 1926, Aus Pommerns Urgeschichte. Das Pommersches Heimatbuch, Berlin.

Libera J. 2001, Krzemienne formy bifacjalne na terenach Polski i zachodniej Ukrainy (od środkowego neolitu do wczesnej epoki żelaza), Lublin.

Libera J. 2004, W dążeniu ku nowej syntezie. Wybrane zagadnienia krzemieniarstwa schyłkowego z dorzecza górnej i środkowej Wisły, „Archeologia Polski”, t. XLIX, z. 1–2, s. 106–123.

Majchrzak E. 1978, Osada ludności kultury pucharów lejkowatych w Cedyni /stanowisko 5/ woj. szczecińskie”, maszynopis w archiwum IP UAM, Poznań.

Małecka-Kukawka J. 2009, Badania nad krzemieniarstwem neolitycznym na Pomorzu – próba bilansu po dwudziestu pięciu latach, [w:] M. Fudziński, H. Paner (red.), Aktualne problemy epoki kamienia na Pomorzu, Gdańsk, s. 157–167.

Matuszewska A. 2007, Dolnoodrzańska enklawa kultury ceramiki sznurowej w ramach circumbałtyckiego kręgu KCSZ, maszynopis w archiwum IP UAM, Poznań.

Mende J. 2001, Siedlungsreste der Trichterbecherkultur unter einem zerstörten Hügelgrab bei Warlin, Lkr. Mecklenburg-Strelitz, „Archäologische Berichte aus Mecklenburg-Vorpommern”, Bd. 8, s. 21–40.

Nielsen P. O. 1977, Die Flintbeile der Frühen Trichterbecherkultur in Dänemark, „Acta Archaeologica”, vol. 48, s. 61–138.

Olausson D. S. 1983, Lithic Technological Analysis of the Thin-Butted Flint Axe, „Acta Archaeologica”, vol. 53, s. 1–89.

Porzeziński A. 2010, Osada wczesnośredniowieczna na stanowisku 11a w Szczecinie-Klęskowie (osiedle Bukowe), „Materiały Zachodniopomorskie”, Nowa Seria, t. IV/V, z. 1 (2007/8), s. 125–150.

Przybył A. 2008, The Badenisation of the Late Neolithic Funnel Beaker Culture Societes between the Oder and Vistula Basins in the Light of 14C-Datings”, [w:] M. Furholt, M. Szmyt, A. Zastawny (ed.) The Baden Complex and the Outside World. Proceedings of the 12th Annual Meeting of the EAA in Cracow 19–24th September 2006. Studia nad Pradziejami Europy Środkowej 4, Bonn, s. 189–204.

Rzepecki S. 2004, Społeczności środkowoneolitycznej kultury pucharów lejkowatych na Kujawach, Poznań.

Siuchniński K. 1958, Dotychczasowe wyniki badań na osadzie kultury pucharów lejkowatych w Ustowie, pow. Szczecin, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. IV, s. 17–41.

Siuchniński K. 1969, Klasyfikacja czasowo-przestrzenna kultur neolitycznych na Pomorzu Zachodnim, cz. I, Katalog źródeł archeologicznych, Szczecin.

Siuchniński K. 1972, Klasyfikacja czasowo-przestrzenna kultur neolitycznych na Pomorzu Zachodnim cz. II, Opracowanie analityczne, Szczecin.

Siuchniński K. 1981, Zagadnienie grupy ustowskiej (britzko-ustowskiej) kultury pucharów lejkowatych, [w:] T. Wiślański (red.), Kultura pucharów lejkowatych (studia i materiały), Poznań, s. 137–161.

Siuchniński K. 1983, Stosunki kulturowe u ujoecia Odry w neolicie i w początkach epoki brązu, [w:] W. Filipowiak, G. Labuda (red.), Dzieje Szczecina, t. I, Pradzieje Szczecina, Warszawa, Szczecin, s. 103–278.

Szczurek T. 1981, Osada fazy młodszej kultury pucharów lejkowatych w Gorzowie (stanowisko 10)” [w:] T. Wiślański (red.), Kultura pucharów lejkowatych (studia i materiały), Poznań, s. 161–171.

Uciechowska-Gawron A., Kamiński R., Słowiński S. 2011, Badania osady neolitycznej w Stobnie, stanowisko 12, [w:] M. Fudziński, H. Paner (red.), XVII Sesja Pomorzoznawcza, vol. 1, Od epoki kamienia do wczesnego średniowiecza, Gdańsk, s. 55–76.

Vogt J. 2005, Der Weg ins Neolithikum – Die Grabung bei Brunn, Lkr. Meklenburg-Stelitz, [w:] U. M. Maier (Hrgs.) Die Autobahn A20 – Norddeutschlands längste Ausgrabung Archäologische Forschungen auf der Trasse zwischen Lübeck und Stettin, „Archäologie in Mecklenburg-Vorpommern”, t. 4, Schwerin, s. 29–33.

Walter E. 1889, Prähistorische Funde zwischen Oder und Rega, Stettin.

Wiślański T. 1977, Bezkomorowy grobowiec megalityczny (tzw. kujawski) w Krępcewie nad Iną, stan. 4, gm. Kolin, woj. Szczecin, „Sprawozdania Archeologiczne”, t. XXIX, s. 83–100.

Wiślański T. 1979, Kształtowanie się miejscowych kultur rolniczo-hodowlanych. Plemiona kultury pucharów lejkowatych, [w:] W. Hensel (red.) Prahistoria Ziem Polskich, t. II. Neolit, Wrocław, s. 165–260.

Żychliński D. 1996, Sprawozdanie z badań ratowniczych badań wykopaliskowych na Osiedlu Bukowym w Szczecinie (stanowisko 13), maszynopis w Archiwum Działu Archeologii MNS, Szczecin.