Przestrzeń uwagi a współczesna inżynieria epistemiczna. O przyszłości uniwersytetu

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6107.38.01

Słowa kluczowe:

uniwersytet, antyrelatywizm poznawczy, spory aksjologiczne, kształcenie kompetencji poznawczych, reforma szkolnictwa wyższego, naukometria

Abstrakt

Artykuł stanowi głos w sprawie współczesnej kondycji uniwersytetu oraz wprowadzanej od 2018 reformy szkolnictwa wyższego (tzw. reformy 2.0). Narzucana przez reformę kultura zarządzania, nakierowana na „naukową produktywność” i bibliometrię, pozostaje w konflikcie z etosem uniwersytetu, na jaki składa się dążenie do prawdy i kultura otwartej dyskusji, konstytutywna dla wspólnoty uczących się i uczonych. Autor argumentuje, że przywiązanie do tych wartości jest nie tylko kwestią tradycji, ale szczególnym zadaniem uniwersytetu w ramach współczesnej sfery publicznej, targanej przez aksjologiczne konflikty i rozpadającej się na szereg cyfrowych „plemion”. Uniwersytet jako instytucja rozwinął się wraz z kulturą aksjologicznego pluralizmu i racjonalnego wątpienia, którą sam wspierał. Wartości tych nie da się jednak utrzymać, jeśli w ramach akademickiej doksy przyjmie się założenia radykalnego relatywizmu poznawczego. „Antyrelatywistyczne minimum poznawcze” (Steven Lukes) i założenie względnej przekładalności języków, są niezbędne, jeśli uniwersytet ma pełnić nadal społecznie istotną funkcję wspierania dyspozycji krytycznych i uczenia samodzielności myślowej.

Bibliografia

Archer, M. (2019). Kultura i sprawczość. Przełożył P. Tomanek. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.
Google Scholar

Arendt, H. (2008). Salon berliński i inne eseje. Wybór P. Nowak, przełożyli M. Godyń, S. Szymański. Warszawa: Wydawnictwo Prószyński i S-ka.
Google Scholar

Berger, P. i Zijderveld A. (2009). Pochwała wątpliwości. Przełożył S. Baranowski, Warszawa: Wydawnictwo vis-à-vis/Etiuda.
Google Scholar

Boltanski, L. i Chiapello È. (2015). Nowy duch kapitalizmu. Przełożył B. Kuźniarz. Kronos, 2, s. 5–92.
Google Scholar

George, S. (1997). How to Win the War of Ideas: Lessons from the Gramscian Right. Dissent, 44, s. 47–53.
Google Scholar

Gierszewski, J., Drabik, K. i Pieczywok A. (2019). Bezpieczeństwo kulturowe w trakcie zmian społecznych. Warszawa: Wydawnictwo Difin.
Google Scholar

Humboldt W. von (1989). Organizacja instytucji naukowych. Przełożył B. Andrzejewski. W: Andrzejewski, B., Wilhelm von Humboldt. Warszawa: Wydawnictwo Wiedza Powszechna.
Google Scholar

Jobert, A. (1997). Komisja Edukacji Narodowej w Polsce (1773–1794). Przełożyła M. Chamcówna. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Wydawnictwo Ossolineum.
Google Scholar

Kwiek, M. (2017). Wprowadzenie: reforma szkolnictwa wyższego jej wyzwania. Jak stopniowa dehermetyzacja systemu prowadzi do jego stratyfikacji. Nauka i Szkolnictwo Wyższe, 2 (50), s. 9–38 https://doi.org/10.14746/nisw.2017.2.0
Google Scholar

Kymlicka, W. (2001). Politics in the Vernacular: Nationalism, Multiculturalism and Citizenship. New York: Oxford University Press.
Google Scholar

Lukes, S. (1992). Relatywizm: poznawczy i moralny. W: Mokrzycki, E. (red.), Racjonalność i styl myślenia. Warszawa: Wydawnictwo IFIS PAN, s. 324–359.
Google Scholar

Lukes, S. (2012). Liberałowie i kanibale. O konsekwencjach różnorodności. Przełożyli A. Dominiak, Ł. Dominiak. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.
Google Scholar

Pobojewska, A. (2019). Edukacja do samodzielności. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Google Scholar

Power, M. (1999). The Audit Society. The Rituals od Verification. Oxford: Oxford University Press.
Google Scholar

Sadura, P. (2017). Państwo, szkoła, klasy. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Google Scholar

Sjöberg, O. (2010). Ambivalent Attitudes, Contradictory Institutions. Ambivalence in Gender-Role Attitudes in Comparative Perspective. International Journal of Comparative Sociology, 51 (1–2), s. 33–57 https://doi.org/10.1177/0020715209347064
Google Scholar

Skwarczyńska, S. (1953). Etos badacza. W Studia i szkice literackie, Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
Google Scholar

The Slow Science Manifesto (2010). Online http://slow-science.org/ [dostęp: 12.08.2021].
Google Scholar

Stiegler, B. (2017). Wstrząsy. Głupota i wiedza w XXI wieku. Przełożył M. Krzykawski, Warszawa: PWN.
Google Scholar

Stroiński, M. (2010). Hegel bez głowy: pluralizm w humanistyce i jak go przezwyciężyć. Przegląd Kulturoznawczy, 1, s. 193–203.
Google Scholar

Sułkowski, Ł. (2016). Kultura akademicka. Koniec utopii? Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Tarnowski, K. (2014). Kilka słów w bardzo ważnej sprawie. Komitet Kryzysowy Humanistyki Polskiej. Online http://kkhp.pl/dokumenty/dyskusje/dyskusja-o-stanie-nauki-uniwersytetu-ispoleczenstwa-w-polsce/k-tarnowski-kilka-slow-w-bardzo-waznej-sprawie/ [dostęp:12.08.2021].
Google Scholar

Tennant, J. (2018). Elsevier are corrupting open science in Europe. The Guardian, 29 czerwca. Online https://www.theguardian.com/science/political-science/2018/jun/29/elsevier-are-corrupting-open-science-in-europe [dostęp: 12.08.2021].
Google Scholar

Urbankowski, B. (1979). Myśl romantyczna. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza.
Google Scholar

Weber, M. (1985). „Obiektywność” poznania w naukach społecznych. Przełożył M. Skwieciński. W: tegoż, Problemy socjologii wiedzy. Wybór A. Chmielecki i inni. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Whorf, B. L. (1964). Language, Thought and Reality. Redakcja J. B. Caroll. Cambridge MA: MIT Press.
Google Scholar

Zabieglik, S. (2003–2004). Józef Gołuchowski – profesor filozofii w Wilnie. Principia, XXXV–XXXVI, s. 123–149.
Google Scholar

Zeidler-Janiszewska, A. (2019). Bezinteresowna ciekawość… Humanistyka, kultura, sztuka, Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.
Google Scholar

Znaniecki, F. (1987). Zasada względności jako podstawa filozofii. W: tegoż, Pisma filozoficzne, t.1: „Myśl i rzeczywistość” i inne pisma filozoficzne. Warszawa: PWN, s. 258–296.
Google Scholar

##submission.downloads##

Opublikowane

2021-12-08

Jak cytować

Majewski, T. (2021). Przestrzeń uwagi a współczesna inżynieria epistemiczna. O przyszłości uniwersytetu. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Philosophica. Ethica-Aesthetica-Practica, (38), 7-26. https://doi.org/10.18778/0208-6107.38.01

Numer

Dział

Articles