Językowy obraz "wolności" w wypowiedziach polskich i ukraińskich studentów

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/0860-6587.30.24

Słowa kluczowe:

wolność, język wartości, językowy obraz świata, definicja kognitywna, badania ankietowe

Abstrakt

Celem artykułu jest ukazanie językowego obrazu wolności w wypowiedziach polskich i ukraińskich studentów uczących się na Wydziale Filologicznym UŁ i analiza zmian zachodzących w sposobie definiowania wspomnianego pojęcia poprzez zestawienie własnych badań z tymi, które w latach 1990 i 2000 przeprowadziła inna badaczka, Irina Lappo (2006). Za materiał badawczy posłużyły ankiety, w których studenci musieli wybrać spośród listy 36 wartości 5 najważniejszych i ponumerować je w skali od 1 do 5 (numer 1 oznacza najważniejszą wartość itd.), napisać własną definicję wartości, uzasadnić, dlaczego wskazana wartość jest dla nich ważna oraz podać synonimy odnoszące się do wybranej wartości. Badanie ilościowe pokazało, jakie wartości są ważne dla młodych ludzi i na ile istotna jest dla nich wolność. Następnie skupiono się na konceptualizacji wspomnianego pojęcia z uwzględnieniem czynników kontekstualnych. Ponieważ sformułowane przez studentów definicje mają charakter tekstów naturalnych, w opisie materiału przyjęto metodę definicji kognitywnej – szczególnie przydatna dla zebranego materiału okazała się ta jej właściwość, która polega na kategorialnym, fasetowym uporządkowaniu zdań definiujących. Wolność okazała się być niezwykle ważną wartością dla młodych ludzi, o czym świadczą badania ilościowe: wśród polskich studentów znalazła się na drugim miejscu (12,41%), zaś ukraińskich – na szóstym (5,19%). W wypowiedziach ukraińskiej młodzieży widoczne są nawiązania do sytuacji wojennej: zarówno w definiowaniu, konotacjach semantycznych, jak również w motywacjach wyboru wartości, co wyraźnie pokazuje, że kształtowanie się znaczenia pojęcia często uzależnione jest od warunków historycznych. Jeśli chodzi o dane statystyczne dotyczące frekwencji kategorii semantycznych: dla osób obu narodowości najważniejsze jest rozumienie wolności jako braku ograniczeń. Polacy najrzadziej utożsamiają analizowaną wartość z wyrażaniem siebie (10%). Z kolei Ukraińcy nie odnieśli wolności do życia w zgodzie ze sobą (0%).

Bibliografia

Abramowicz M., 1993, Wolność, w: J. Bartmiński, M. Mazurkiewicz-Brzozowska (red.), Nazwy wartości. Studia leksykalno-semantyczne, Lublin, s. 147–155.

Bańko M. (red.), 2000, Inny słownik języka polskiego, Warszawa.

Bartmiński J., 2007, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin.

Berlin I., 1991, Dwie koncepcje wolności i inne eseje, Warszawa.

Doroszewski W. (red.), Słownik języka polskiego [on-line], https://sjp.pwn.pl/doroszewski/wolnosc;5517405.html [24.03.2023].

Fleischer M., 2003, Stabilność polskiej symboliki kolektywnej, w: J. Bartmiński (red.), Język w kręgu wartości, Lublin, s. 107–143.

Jedliński R., 2000, Językowy obraz świata wartości w wypowiedziach uczniów kończących szkołę podstawową, Kraków.

Karwatowska M., 2008, Wolność czy samowola? O „wolności” i jej granicach w wypowiedziach uczniów szkół średnich, „Studia Pragmalingwistyczne 5. Mowa i język w perspektywie dydaktycznej, logopedycznej i rozwojowej”, s. 103–116.

Kominek A., 2018, Językowy obraz wolności w pismach ks. Franciszka Blachnickiego, „Poznańskie Spotkania Językoznawcze. Poznań Linguistic Forum”, nr 35–36, s. 33–43. http://doi.org/10.14746/psj.2018.3 DOI: https://doi.org/10.14746/psj.2018.3

Lappo I., 2006, Wolność, w: J. Bartmiński (red.), Język. Wartości. Polityka. Zmiany rozumienia nazw wartości w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Raport z badań empirycznych, Lublin, s. 63–67.

Majer-Baranowska U., 2004, Dwie koncepcje profilowania pojęć w lingwistyce, „Etnolingwistyka – rozprawy i analizy”, t. 16, s. 85–109.

Mariański J., 1995, Młodzież między tradycją i ponowoczesnością. Wartości moralne w świadomości maturzystów, Lublin.

Pelcowa H., 2014, Wolność i niepodległość w systemie wartości mieszkańców wsi, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, t. LX, s. 219–233.

Pisarek W., 2002, Polskie słowa sztandarowe i ich publiczność, Kraków.

Piwowarski W., 1993, ABC katolickiej nauki społecznej. Cz. 1. (Wprowadzenie, podstawy, kierunki), Pelpin.

Puzynina J., 1992, Język wartości, Warszawa.

Szymczak M. (red.), 1999, Słownik języka polskiego [SJPSz], Warszawa.

Żmigrodzki P. (red.), Wielki słownik języka polskiego, [on-line], https://wsjp.pl/haslo/podglad/5486/wolnosc [24.03.2023].

Pobrania

Opublikowane

07.12.2023 — zaktualizowane 07.12.2023

Wersje

Jak cytować

Sokół-Klein, Anna. 2023. “Językowy Obraz ‘wolności’ W Wypowiedziach Polskich I ukraińskich studentów”. Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców 30 (December): 401-16. https://doi.org/10.18778/0860-6587.30.24.