U boku króla. Chorągiew nadworna królów Polski u schyłku XV wieku
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.103.05Słowa kluczowe:
wojskowość, chorągiew nadworna, dwór, jazda, XV wiek, Jan OlbrachtAbstrakt
Chorągiew nadworna złożona była z dworzan, zwanych dworzanami konnymi (curienses). Będąc jednostką elitarną, stanowiła prywatny oddział władcy. Zgodnie z rejestrem spisanym w ostatnich latach XV w., po wyprawie mołdawskiej, w szeregach chorągwi odnotowano 60 dworzan konnych, stojących na czele swoich pocztów, z których większość liczyła od czterech do sześciu jeźdźców. Łącznie w rejestrze odnotowano 288 jeźdźców. W pocztach jeźdźcy w uzbrojeniu strzelczym stanowili ponad połowę, kopijnicy zaś około 13% wszystkich odnotowanych jeźdźców. W rejestrze występują konie kopijnicze i strzelcze, należy wspomnieć również o koniach rackich i tatarskich. Dworzanie wchodzący w skład chorągwi nadwornej byli szlachtą, dla wielu z nich kariera u boku króla stała się przepustką do dalszych awansów oraz udziału w życiu politycznym i kulturalnym. W omawianym rejestrze odnotowani zostali również dworzanie – pokojowcy (cubicularii), którzy służyli na dworze konno, niekiedy ze swymi pocztami. Pokojowcy, obok dworzan konnych, wchodzili najpewniej w skład orszaku królewskiego oraz chorągwi nadwornej.
Pobrania
Bibliografia
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Archiwum Skarbu Koronnego, Oddział 85 [ASK 85], t. IV.
Ostroróg J., Memoriał w sprawie uporządkowania Rzeczypospolitej, przekł. A. Obrębski, Łódź 1994.
Wšetečka R., Rady Kallimacha, [w:] Pamiętnik słuchaczy Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1887.
Biskup M., Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyżackim 1454–1466, Oświęcim 2014.
Ferenc W., Dwór Zygmunta Augusta. Organizacja i ludzie, Oświęcim 2014.
Grabarczyk T., Jazda zaciężna Królestwa Polskiego w XV w., Łódź 2015.
Grabarczyk T., „Po racku, po husarsku, z przyprawą tatarską” – początki przemian wojskowości polskiej u schyłku XV w., [w:] In tempore belli et pacis. Ludzie – miejsca – przedmioty, red. T. Grabarczyk, A. Kowalska-Pietrzak, T. Nowak, Warszawa 2011, s. 117–128.
Jóźwiak S., Kwiatkowski K., Szweda A., Szybkowski S., Wojna Polski i Litwy z Zakonem Krzyżackim w latach 1409–1411, Malbork 2010.
Kowalska H., Lanckoroński Stanisław z Brzezia h. Zadora, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XVI, Wrocław 1971, s. 451–452.
Marchwińska A., Królewskie dwory żon Zygmunta Augusta. Organizacja i składy osobowe, Toruń 2008.
Nadolski A., Grunwald 1410, Warszawa 1996.
Nadolski A, Grunwald. Problemy wybrane, Wodzisław Śląski 2010.
Nadolski A., Lądowa technika wojskowa od roku 1334 do końca XV wieku. Ogólna charakterystyka, [w:] Polska technika wojskowa do 1500 roku, red. A. Nadolski, Warszawa 1994, s. 169–243.
Plewczyński M., Sempoliński (Sampoliński) Wojciech h. Nałęcz, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXXVI, Warszawa–Kraków 1995–1996, s. 249–250.
Senkowski J., Materiały archiwalne do historii organizacji polskiej siły zbrojnej w drugiej połowie XV wieku przechowywane w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1954, t. I, s. 497–521.
Skibniewska J., Dwór królewski Aleksandra Jagiellończyka w latach 1501–1506, Lublin 2015.
Swieżawski A., Kościelecki Andrzej z Kościelca h. Ogończyk, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XIV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1968–1969, s. 398–400.
Szymczak J., Wielkość zasobów uzbrojenia, [w:] Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1450–1500, red. A. Nowakowski, Toruń 1998, s. 280–315.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
