Miejskie wozy wojenne z ziem łęczyckiej i sieradzkiej w składzie armii Królestwa Polskiego w XVI–XVII wieku
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.99.07Słowa kluczowe:
wóz wojenny, eskorta, miasta królewskie, powinności wojenne, rejestry wozów skarbnych, lustracje dóbr królewskichAbstrakt
Tabory towarzyszące armii w dawnych wiekach składały się z wozów wojennych, które stanowiły wsparcie transportowe wojska. Wozy te najczęściej miały ściśle określone wyposażenie: żywność, sprzęt techniczny, eskortę, obsługę oraz konie. Wystawiane były zarówno przez osoby prywatne, jak i przez ośrodki miejskie. Obowiązek wyprawiania wozów wojennych przez miasta i miasteczka królewskie jest jedną z najdłużej utrzymujących się powinności wojennych. Trudna sytuacja miasta, wojny, pożar czy inne trudności mogły doprowadzić do zwolnienia, czasowego zawieszenia lub zamiany powinności wyprawiania wozu na inną. Najczęściej pojawiającymi się źródłowymi terminami opisującymi wóz były: currus, vehiculum oraz plaustrum. W dawnej Polsce wozy te nazywano „skarbnymi”, a czasem „picznymi” – gdy znaczną, przeważającą część ładunku stanowiły pasza i żywność. We współczesnej literaturze najczęściej stosowanym terminem jest „wóz wojenny”. Wozy wojenne podlegały licznym przemianom, z czasem zyskały specjalny, wzmocniony szkielet i burty, stosowane były również do walki w taborach i osłony obozu. Wielu szczegółowych informacji w tej kwestii dostarczają nam rejestry wozów skarbnych oraz lustracje dóbr królewskich. Wozy z ziem sieradzkiej i łęczyckiej stanowiły znaczny procent ogółu wozów wyprawianych z miast królewskich całej Polski.
Pobrania
Bibliografia
Kodeks dyplomatyczny Wielkiej Polski, wyd. E. Raczyński, Poznań 1840.
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich, 1564–1565, cz. 1, wyd. A. Tomczak, C. Ohryzko-Włodarska, J. Włodarczyk, Bydgoszcz 1963.
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich, 1564–1565, cz. 2, wyd. A. Tomczak, Bydgoszcz 1963.
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich, 1616–1620, cz. 2, wyd. Z. Górski, R. Kabaciński, J. Pakulski, Wrocław–Warszawa–Kraków 1994.
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich, 1628–1632, cz. 1–3, wyd. Z. Guldon, Wrocław 1967.
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich, 1659–1665, cz. 1, wyd. C. Ohryzko-Włodarska, Wrocław 1978, cz. 2, wyd. Z. Górski, Wrocław 1996.
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich, 1789, cz. 2, wyd. R. Kabaciński, K. Mikulski, J. Pakulski, Toruń 2007.
Oelsnitz A.L., O bagażach wojska w polu będącego, wyd. K. Łopatecki, Oświęcim 2014.
Polskie ustawy i artykuły wojskowe od XV do XVIII wieku, wyd. S. Kutrzeba, Kraków 1937.
Rejestr wozów skarbnych od miast i miasteczek Rzeczypospolitej koronnych na wyprawę wojenną roku 1521 dostarczonych, wyd. C. Bernacki, „Archiwum Komisji Historycznej” 1886, t. III, s. 473–496.
Tarnowski J., Consilium rationis bellicae, [w:] Jan Tarnowski. Hetman i mąż stanu, red. E. Jaśko, Tarnów 2009, s. 157–192.
Adamczyk W., Ceny w Warszawie w XVI i XVII wieku, Lwów 1938.
Bołdyrew A., Equus Polonus. Koń w wojsku polskim w XVI wieku, Piotrków Trybunalski 2016.
Biskup M., Wojny polski z zakonem krzyżackim 1308–1521, Oświęcim 2014.
Dudziński R., Wozy taborowe i organizacja przemarszów wojsk polskich w drugiej połowie XV wieku, „Acta Universitatis Lodziensis”, Folia Historica 72, 2001, s. 83–93.
Gloger Z., Encyklopedia staropolska, t. IV, Warszawa 1903.
Głosek M., Broń drzewcowa i obuchowa, [w:] Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1450–1500, red. A. Nowakowski, Toruń 1998, s. 40–51.
Grabarczyk T., Jazda zaciężna Królestwa Polskiego w XV wieku, Łódź 2015.
Grabarczyk T., Nowak T., Dzieje polityczne Wielunia, [w:] Wieluń. Dzieje miasta do 1792 roku, red. A. Szymczak, Łódź–Wieluń 2011, s. 51–80.
Grabarczyk T., Nowak T., Rozplanowanie przestrzenne miasta, [w:] Wieluń. Dzieje miasta do 1792 roku, red. A. Szymczak, Łódź–Wieluń 2011, s. 81–137.
Kobierzycki J., Przyczynki do dziejów ziemi sieradzkiej, cz. 2, Warszawa 1915.
Matuszewski J., Początki nowożytnego zaprzęgu konnego, [w:] Pisma wybrane, t. I, Łódź 1999, s. 207–273.
Nowakowski A., Sprzęt taborowy, obozowy i przeprawowy, [w:] Polska technika wojskowa. Do 1500 roku, red A. Nadolski, Warszawa 1994, s. 254–256.
Samsonowicz H., Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej. Do schyłku XV wieku, [w:] M. Bogucka, H. Samsonowicz, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Wrocław 1986, s. 21–320.
Słownik polszczyzny XVI wieku, red. M.R. Mayenowa, t. XXIV, Warszawa 1996.
Szczygielski W., Obowiązki i powinności wojskowe miast i mieszczaństwa w Polsce od XIII do XV wieku, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1960, t. V, s. 423–457.
Szymczak J., Ceny broni, koni i oporządzenia jeździeckiego, [w:] Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1450–1500, red. A. Nowakowski, Toruń 2003, s. 225–280.
Szymczak J., „Currus bellicalis”, czyli o wozach wojennych i ich wyposażeniu w średniowiecznej Polsce, [w:] Od najazdów pogańskich dotąd są państwa waszej Królewskiej Mości spokojne…,red. Z. Pilarczyk, M. Franz, Toruń 2008, s. 103–116.
Szymczak J., Początki broni palnej w Polsce (1383–1533), Łódź 2004.
Szymczak J., Zbrojna eskorta miejskich wozów wojennych w Polsce w XV–XVI w., [w:] Studia z Dziejów Średniowiecza, nr 20, red. B. Możejko, M. Smoliński, S. Szybkowski, Warszawa 2016, s. 283–305.
Szymczak J., Żywność na miejskich wozach wojennych w późnym średniowieczu i na początku epoki nowożytnej, „Przegląd Nauk Historycznych” 2007, R. V, nr 1 (9), s. 59–74.
Świętosławski W., Sprzęt transportowy, przeprawowy i kwatermistrzowski, [w:] Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1450–1500, red. A. Nowakowski, Toruń 2003, s. 123–128.
Weymann S., Ze studiów nad zagadnieniem dróg w Wielkopolsce od X do XVIII wieku, „Przegląd Zachodni” 1953, R. IX, t. II, nr 6–8, s. 194–253.
Żygulski Z. jun., Bitwa pod Orszą – struktura obrazu, [w:] Światła Stambułu, Warszawa 1999, s. 253–290.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
