Pruskie wsie liniowe w okolicach Łodzi i ich mieszkańcy w początkach XIX wieku
DOI:
https://doi.org/10.18778/1508-1117.21.06Słowa kluczowe:
osadnictwo, wsie liniowe, Prusy Południowe, migracje, okręg łódzki, NiemcyAbstrakt
Odszukane w zbiorach Gabinetu Rycin Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego rękopiśmienne plany wsi („kolonii”) założonych w latach 1799–1802 przez władze pruskie w okolicach Łodzi, stały się zachętą do przybliżenia ich historii. Na pod-stawie źródeł archiwalnych i literatury zrekonstruowano trudne początki gospodarowania sprowadzonych do nich osadników z głębi Niemiec. Scharakteryzowano przesłanki i omówiono czynniki pozwalające omawianym wsiom zachować układ przestrzenny oraz odrębność kulturową mieszkańców.
Bibliografia
Beer M., 1999, Die „trockene Auswanderung”. Eine thematische und forschungsgeschichtliche Einordnung, [w:] hrsg. von Beer M. und Dahlmann D., Migration nach Ost- und Südosteuropa vom 18. bis zum Beginn des 19. Jahrhunderts, Ursachen –Formen–Verlauf–Ergebnis, Thorbecke, Stuttgart.
Google Scholar
Czochański M., Kowalski G., 2014, Geodezja w początkach Królestwa Polskiego. Budowa zbiorów informacji przestrzennej na przykładzie wybranych miast regionu łódzkiego, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź.
Google Scholar
Effenberger E., 1999, Auf den Spuren unserer Vorfahren, „Information. Mitteilungsblatt der Heimatkreisgemeinschaft der Deutschen aus dem Lodzer Industriegebiet e.V.”, 21.
Google Scholar
Figlus T., 2014, Wsie olęderskie w Polsce Środkowej. Uwagi na temat zróżnicowania morfogenetycznego na tle rozwoju osadnictwa, „Rocznik Łódzki”, 61, Łódź.
Google Scholar
Gavlitta S., 2009, Zwischen Einladung und Ausweisung. Deutsche bäuerliche Siedler im Königreich Polen 1815–1915, Herder Institut, Marburg.
Google Scholar
Górski J., 1985, Z historii myśli ekonomicznej, Studia i materiały, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Google Scholar
Heike O., 1953, Die Provinz Südpreuβen. Preuβische Aufbau- und Verwaltungsarbeit im Warthe- und Weichselgebiet 1793–1806, Johann-Gottfried-Herder Institut, Marburg/Lahn.
Google Scholar
Heike O., 1979, 150 Jahre Schwabensiedlungen in Polen 1795–1945, Selbstverlag, Leverkusen.
Google Scholar
Hochgeladen E., 1937, Neusulzfeld. Die Wiege der Brüder in Polen, Libertas, Łódź.
Google Scholar
Ihnatowicz I., 1967, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, t. 1, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Google Scholar
Karczyńska H., 2009, Osadnictwo braci czeskich i morawskich w zachodniej i środkowej Polsce, [w:] Szczepankiewicz-Battek J. (red.), Geografia historyczna a badania społeczno-gospodarcze, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Wieltona, Legnica–Łódź.
Google Scholar
Kiss E., 1939, Pabianitz. Geschichte des Deutschtums einer mittelpolnischen Stadt und ihrer Umgebung, Historische Gesellschaft für Posen, Posen.
Google Scholar
Kossmann E.O., 1938, Neu-Sulzfeld, „Volksfreund-Kalender für Stadt und Land”, 12.
Google Scholar
Kossmann E.O., 1942, Die Anfänge des Deutschtums im Litzmannstädter Raum, Verlag von S. Hirzel in Leipzig, Leipzig.
Google Scholar
Kossmann O., 1966, Deutsche in Polen. Siedlungsurkunden 16.–19. Jh., Heimatkreisgemeinschaft der Deutschen aus dem Lodzer Industriegebiet, e.V., Viersen.
Google Scholar
Kossmann O., 1978, Die Deutschen in Polen seit der Reformation. Historisch-geographische Skizzen, J.G. Herder-Institut, Marburg/Lahn.
Google Scholar
Kuhn W., 1971, Die preussische Kolonisation unter Friedrich der Grossen, [w:] Deutsche Ostsiedlung in Mittelalter und Neuzeit, hrsg. Von der Kommission zum Studium der deutschen Geschichte im Osten an der Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn, Böhlau Verlag, Köln–Wien.
Google Scholar
Niemcewicz J.U., 1858, Podróże historyczne po ziemiach polskich między rokiem 1811 a 1828 odbyte, A. Franck, B.M. Wolff, Paryż–Petersburg.
Google Scholar
Pytlak A., 1917, Die deutsche Kolonisationsbestrebungen auf den Staatsdomänen im Königreiche Polen von 1793–1864, Verlag Robert Noske, Leipzig.
Google Scholar
Schmoller G., 1870, Zur Geschichte der deutschen Kleingewerbe im 19. Jahrhundert, Verlag der Buchhandlung des Waisenhauses, Halle (Saale).
Google Scholar
Schmit M., 1942, Mundart und Siedlungsgeschichte der schwäbisch-rheinfränkischen Dörfer bei Litzmannstadt, N.G. Elwert, Marburg.
Google Scholar
Schöller H.A., 2009, Neu-Sulzfeld/Nowosolna. 23. Mai 1801–17. Januar 1945. Illustrierte historisch-geographische Erinnerungen an ein Dorf und seine Menschen, Selbsverlag, Erlangen.
Google Scholar
Simsch A., 1983, Die Wirtschaftspolitik des preuβischen Staates in der Provinz Südpreuβen 1793–1806/1807, Duncker & Humblot, Berlin.
Google Scholar
Sokołowski A., 1904, Dzieje porozbiorowe narodu polskiego, t. 1, Wiek, Warszawa.
Google Scholar
Steinberg H., 1924, Die Brüder in Polen. Eine Geschichte der Herrnhuter Gemeinschaftsarbeit in Kongreβpolen, Unitätsbuchhandlung, Ganadu.
Google Scholar
Szulc E., 1989, Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie. Zmarli i ich rodziny, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Google Scholar
Volker K., 1927, Von den Gründen preussischer Kolonisation auf polnischen Boden 1793–1807, „Deutsche Blätter in Polen”, 4(1), Posen.
Google Scholar
Wąsicki J., 1955, Rozdawnictwo dóbr ziemskich w Prusach Południowych w latach 1796–1797, „Przegląd Zachodni”, 11(3/4).
Google Scholar
Woźniak K., 1995, Z problemów niemieckiego osadnictwa rolnego w okolicach Łodzi w początkach XIX wieku. Obrót ziemią, „Acta Universitatis Lodziensis”, Folia Historica, 52, Łódź.
Google Scholar
Woźniak K.P., 2013, Niemieckie osadnictwo wiejskie między Prosną a Pilicą i Wisłą od lat 70. XVIII wieku do 1866 roku. Prace i jego interpretacje, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/7525-960-5
Zimmermann K., 1915, Fryderyk Wielki i jego kolonizacja rolna na ziemiach polskich, t. 1–2, Nakładem i czcionkami drukarni i księgarni Św. Wojciecha, Poznań.
Google Scholar
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie (AGAD). Centralne Władze Wyznaniowe (CWW), sygn. 1238, 1240.
Google Scholar
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie (AGAD). Generalne Dyrektorium Departament Prus Południowych (GDDPP), sygn. 488.
Google Scholar
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie (AGAD). Komisja Rządowa Przychodów i Skarbu (KRPiS), sygn. 850.
Google Scholar
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie (AGAD). Rada Stanu i Rada Ministrów Księstwa Warszawskiego (RSiRMKsW), sygn. II 215.
Google Scholar
Archiwum Państwowe w Łodzi (APŁ). Akta miasta Zgierza (AmZ), sygn. 6.
Google Scholar
Archiwum Państwowe w Łodzi (APŁ). Akta notariusza J. Stokowskiego (Not. Stokowski), nr 55/1811.
Google Scholar
Archiwum Państwowe w Kaliszu (APK). Akta notariusza F. Nowosielskiego, (Not. Nowosielski), nr 16/1821.
Google Scholar
Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, Gabinet Rycin; sygn. Inw. GR 299, 300.
Google Scholar
Geheimes Staatsarchiv Preussisches Kulturbesitz w Berlinie, II HA Generaldirektorium, Abt. 10 nr 233, sygn. 142.
Google Scholar
Dziennik Urzędowy Województwa Kaliskiego, 1820, nr 28.
Google Scholar
Urkunden und Akten zur Geschichte der preuβischen Verwaltung in Südpreuβen und Neuostpreuβen 1793–1806, 1961, hrsg. von I.Ch. Bussenius und W. Hubatsch, Frankfurt–Bonn.
Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.