Rola Szanghajskiej Organizacji Współpracy w kształtowaniu bezpieczeństwa państw Azji Centralnej

Krystian Pachucki-Włosek

doi:10.18778/1427-9657.14.2.02

Autor

Krystian Pachucki-Włosek Uniwersytet Jagielloński https://orcid.org/0000-0002-4527-5441

DOI:

https://doi.org/10.18778/1427-9657.14.2.02

Słowa kluczowe:

Szanghajska Organizacja Współpracy, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Uzbekistan, bezpieczeństwo

Abstrakt

Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie kluczowych zagadnień w zakresie bezpieczeństwa dla Kazachstanu, Kirgistanu, Tadżykistanu i Uzbekistanu, które są realizowane w ramach Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SzOW). Analiza działań kooperacji państwa członkowskie – organizacja przywiodła do postawienia tezy: widoczna jest korelacja pomiędzy zaangażowaniem poszczególnych państw w dane zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa w ramach SzOW a zbieżnością z interesem narodowym. Analiza zebranych materiałów w postaci artykułów prasowych i literatury przedmiotu pozwoliła na wychwycenie najważniejszych obszarów współpracy dla Kazachstanu, Kirgistanu, Tadżykistanu i Uzbekistanu – z zastrzeżeniem, że państwa te mierzą się z podobnymi problemami w aspekcie bezpieczeństwa, a jedyną różnicą jest klasyfikacja pod względem priorytetowości. Głównymi metodami badawczymi wykorzystanymi podczas tworzenia artykułu były: synteza poprzez kojarzenie przyczynowe, analogia, indukcja i dedukcja.

Bibliografia

Ajtenov, N.Ž. [Айтенов, Н.Ж.]. 2018. Kazakhstan and the SCO: Main Results and Problems of Cooperation. Journal of Oriental Studies 81(2): 9–15. https://doi.org/10.26577/JOS-2017-2-939

Alimov, R. 2018. The Shanghai Cooperation Organisation: Its Role and Place in the Development of Eurasia. Journal of Eurasian Studies 9(2): 114–124. https://doi.org/10.1016/j.euras.2018.08.001

Azattyk Aziâ. 2025. «Rosatom» vozglavit stroitel’stvo pervoj AÈS v Kazahstane. Kak Astana delala vybor [Азаттык Азия. 2025. «Росатом» возглавит строительство первой АЭС в Казахстане. Как Астана делала выбор]. 14.07., https://rus.azattyq.org/a/rosatom-vozglavit-stroitelstvo-pervoy-aes-v-kazahstane-vtoruyu-aes-kitay-predpolozhitelno-kak-astana-delala-vybor/33443071.html (accessed: 20.07.2025).

Daryo.uz. 2024. V Dušanbe poâvitsâ Antinarkotičeskij centr ŠOS [В Душанбе появится Антинаркотический центр ШОС]. 22.05., https://daryo.uz/ru/2024/05/22/v-dusanbe-poavitsa-antinarkoticeskij-centr-sos (accessed: 17.06.2024).

Falkowski, M., Lang, J. 2014. Zakładnicy Moskwy, klienci Pekinu. Bezpieczeństwo w Azji Centralnej w dobie malejącej roli Zachodu. Prace OSW 51.

Garbuzarova, E.G. 2021. The Role of the SCO in the Process of Neutralizing Regional Challenges and Threats. Post-Soviet Issues 8(4): 425–436. https://doi.org/10.24975/2313-8920-2021-8-4-425-436

Gazeta.uz. 2023. V koridorah ŠOS iŝut novye puti. V Taškente prošël pervyj transportnyj forum stran organizacii [Газета.uz. 2023. В коридорах ШОС ищут новые пути. В Ташкенте прошёл первый транспортный форум стран организации]. 02.11., https://www.gazeta.uz/ru/2023/11/02/transport-sco/ (accessed: 17.06.2024).

Górecki, W. 2014. Coraz dalej od Moskwy, Rosja wobec Azji Centralnej. Prace OSW 48.

Guardian. 2014. Obama Announces Plan to Keep 9,800 US Troops in Afghanistan after 2014. 27.05., https://www.theguardian.com/world/2014/may/27/obama-us-afghanistan-force-2014 (accessed: 17.06.2024).

Jędrzejewski, W., Romańczuk, M. 2015. Bezpieczeństwo Azji Centralnej w kontekście strategii współpracy USA i ChRL z państwami regionu. Bezpieczeństwo, Teoria i Polityka 2: 31–46.

KABAR. 2023. Prioritety Sotrudničestva Kyrgyzstana v ramkah ŠOS [КАБАР. 2023. Приоритеты сотрудничества Кыргызстана в рамках ШОС]. 23.10., https://kabar.kg/news/prioritety-sotrudnichestva-kyrgyzstana-v-ramkakh-shos/ (accessed: 03.06.2024).

Kaktus Media. 2023. Sadyr Žaparov podnâl vopros otkrytiâ v Biškeke Centra po bor’be s orgprestupnost’û [Садыр Жапаров поднял вопрос открытия в Бишкеке Центра по борьбе с оргпреступностью]. 04.07., https://kaktus.media/doc/483284_sadyr_japarov_podnial_vopros_otkrytiia_v_bishkeke_centra_po_borbe_s_orgprestypnostu.html (accessed: 03.06.2024).

Karimov, A. Uzbekistan v rakurse prodovol’stvennoj bezopasnosti ŠOS [Каримов, А. Узбекистан в ракурсе продовольственной безопасности ШОС]. CER. https://cer.uz/uz/post/publication/uzbekistan-v-rakurse-prodovolstvennoj-bezopasnosti-sos (accessed: 17.06.2024).

Keskin, O. 2023. Prezident Kazahstana predložil ob’’edinit’ Usiliâ BRIKS i ŠOS [Президент Казахстана предложил объединить усилия БРИКС и ШОС]. 24.08., https://www.aa.com.tr/ru/ (accessed: 17.06.2024).

Kokošina, Z. 2018. Antiterrorističeskie učeniâ Šanhajskoj organizacii sotrudničestva [Кокошина, З. 2018. Антитеррористические учения Шанхайской организации сотрудничества]. The International Relations. https://interaffairs.ru/jauthor/material/2085 (accessed: 03.06.2024).

Koolace, E., Tishehyar, M. 2013. An Outlook on Energy Cooperation Approaches in the Shanghai Cooperation Organization (SCO) Region. Geopolitics Quarterly 8(4): 41–71.

Media Center. 2022. Tol’ko plûsy. Čto daet Kyrgyzstanu členstvo v ŠOS? [Только плюсы. Что дает Кыргызстану членство в ШОС?]. 15.09., https://media-center.kg/ru/news/Tolko-plyusi-CHto-daet-Kirgizstanu-chlenstvo-v-SHOS-1303366198 (accessed: 17.06.2024).

Mullodžanov, P. 2019. Kitajsko-tadžikskie učeniâ v GBAO: bor’ba s terrorizmom ili zaŝita investicij KNR v regione? [Муллоджанов, П. 2019. Китайско-таджикские учения в ГБАО: борьба с терроризмом или защита инвестиций КНР в регионе?]. 18.08., https://cabar.asia/ru/kitajsko-tadzhikskie-ucheniya-v-gbao-borba-s-terrorizmom-ili-zashhita-investitsij-knr-v-regione#_edn1 (accessed: 03.06.2024).

Naribaev, M. 2009. Cooperation between Kazakhstan and the Shanghai Cooperation Organization as a Factor in the Development of Foreign Economic Activity Today. Central Asia and the Caucasus 4–5(58–59): 159–169.

Pachucki-Włosek, K. 2022. The Potential of Selected Central Asian States to Provide Security in Crises. Przegląd Strategiczny 15: 227–242. https://doi.org/10.14746/ps.2022.1.14

Pachucki-Włosek, K. 2025. The New Great Game for Central Asia: A Case Study of the Kyrgyz-Tajik Border Conflict. In: P. Pietrzak (ed.), Exploring the Implications of Local and Regional Conflicts (pp. 151–170). IGI Global. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-2877-4.ch006

Panfilova, V. 2023. Kitajskij voennyj interes k Tadžikistanu rastet [Панфилова, В. 2023. Китайский военный интерес к Таджикистану растет]. 17.10., https://www.ng.ru/cis/2023-10-17/5_8854_tajikistan.html (accessed: 03.06.2024).

Perkowska, A. 2010. Szanghajska Organizacja Współpracy – geopolityka. Economy and Management 3: 58–74.

RBC. 2023. Učastniki ŠOS vspomnili pro sozdanie banka i fonda razvitiâ [Участники ШОС вспомнили про создание банка и фонда развития]. 04.07., https://www.rbc.ru/politics/04/07/2023/64a3fe999a794705e4f8e89d (accessed: 17.06.2024).

Rogozińska, A., Olech, A. 2020. Zagraniczne bazy wojskowe Rosyjskiej Federacji. Raport Instytutu Nowej Europy.

Romašenko, S. 2021. Kitaj postroit bazu dlâ specnaza MVD Tadžikistana [Ромашенко, С. 2021. Китай построит базу для спецназа МВД Таджикистана]. 28.10., https://www.dw.com/ru/kitaj-postroit-bazu-dlja-specnaza-mvd-tadzhikistana/a-59649110 (accessed: 03.06.2024).

Ryžov, I., Rogožina, E., Ivaŝenko, M. 2016. Šanhajskaâ organizaciâ sotrudničestva i ugrozy regional’noj bezopasnosti v Central’noj Azii. Rossiâ i novye gosudarstva Evrazii 4: 61–70 [Рыжов, И., Рогожина, Е., Иващенко, М. 2016. Шанхайская организация сотрудничества и угрозы региональной безопасности в Центральной Азии. Россия и новые государства Евразии 4: 61–70].

Ševeleva, M. 2014. Ènergetičeskij klub Šanhajskoj organizacii sotrudničestva i formirovanie strategii mnogostoronnego sotrudničestva v sfere ènergetiki. In: M. Ševeleva (ed.), Aktual’nye problemy meždunarodnyh otnošenij i global’nogo razvitiâ (pp. 168–173) [Шевелева, М. 2014. Энергетический клуб Шанхайской организации сотрудничества и формирование стратегии многостороннего сотрудничества в сфере энергетики. В: М. Шевелева (ред.), Актуальные проблемы международных отношений и глобального развития (c. 168–173)].

Shukuralieva, N. 2018a. Azja Centralna: uwarunkowania bezpieczeństwa regionalnego. Środkowoeuropejskie Studia Polityczne 2: 99–114. https://doi.org/10.14746/ssp.2018.2.7

Shukuralieva, N. 2018b. Bezpieczeństwo regionalne – integracja obronna państw Azji Centralnej. Sprawy Międzynarodowe 71(4): 179–194.

ŠOS. 2022. Uzbekistan – ŠOS: novye grani mnogoprofil’nogo vzaimodejstviâ (o prioritetah predsedatel’stva Uzbekistana v Organizacii) [ШОС. 2022. Узбекистан – ШОС: новые грани многопрофильного взаимодействия (о приоритетах председательства Узбекистана в Организации)]. 13.04., https://rus.sectsco.org/20220413/830053.html (accessed: 03.06.2024).

Stonis, D. 2023. Comparative Analysis of the Shanghai Cooperation Organisation and European Union Strategy on Central Asia: Confrontation or Cooperation? Polish Political Science Yearbook 52(1): 69–90. https://doi.org/10.15804/ppsy202230

Sûèsun, F. 2021. Suŝestvuûŝie mehanizmy Šanhajskoj organizacii sotrudničestva i ih problemy dlâ bor’by s netradicionnymi vyzovami bezopasnosti. Vestnik meždunarodnyh organizacji 16(1): 107–126. [Сюэсун, Ф. 2021. Существующие механизмы Шанхайской организации сотрудничества и их проблемы для борьбы с нетрадиционными вызовами безопасности. Вестник международных организаций 16(1): 107–126]. https://doi.org/10.17323/1996-7845-2021-01-05

TASS. 2022. Kirgiziâ perešla na torgovye rasčety s Rossiej v rublâh [TACC. 2022. Киргизия перешла на торговые расчеты с Россией в рублях]. 20.07., https://tass.ru/ekonomika/15261005 (accessed: 17.06.2024).

TASS. 2023a. Kazahstan nameren v ramkah predsedatel’stva v ŠOS povyšat’ ee rol’ na meždunarodnoj arene [TACC. 2023a. Казахстан намерен в рамках председательства в ШОС повышать ее роль на международной арене]. 04.07., https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18182551 (accessed: 17.06.2024).

TASS. 2023b. Prem’er Kirgizii predložil sozdat’ v ŠOS obŝij èkonomičeskij rynok [TACC. 2023b. Премьер Киргизии предложил создать в ШОС общий экономический рынок]. 26.10., https://tass.ru/ekonomika/19118497 (accessed: 17.06.2024).

TASS. 2023c. Tadžikistan i Kitaj planiruût raz v dva goda provodit’ učeniâ po antiterroru [ТАСС. 2023c. Таджикистан и Китай планируют раз в два года проводить учения по антитеррору]. 17.10., https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19039757 (accessed: 03.06.2024).

TASS. 2024. Strany ŠOS utverdât ènergetičeskuû strategiû sotrudničestva na sammite v Astane [TACC. 2024. Страны ШОС утвердят энергетическую стратегию сотрудничества на саммите в Астане]. 29.03., https://tass.ru/ekonomika/20394825 (accessed: 17.06.2024).

Toktomushev, K. 2017. Kyrgyzstan – Regime Security and Foreign Policy. New York. https://doi.org/10.4324/9781315533490

Tomberg, I.G. 2022. Voennoe i voenno-tehničeskoe sotrudničestvo Kitaâ so stranami Central’noj Azii v XXI veke. Problemy postsovetskogo prostranstva 9(3): 289–300 [Томберг, И.Г. 2022. Военное и военно-техническое сотрудничество Китая со странами Центральной Азии в XXI веке. Проблемы постсоветского пространства 9(3): 289–300].

Ukrainskie Nacional’nye Novosti. 2022. Tadžikistan i Kitaj dogovorilis’ o sovmestnyh voennyh učeniâh po men’šej mere raz v god [Украинские Национальные Новости. 2022. Таджикистан и Китай договорились о совместных военных учениях по меньшей мере раз в год]. 22.10., https://unn.ua/ru/news/tadzhikistan-i-kitay-domovilisya-provoditi-spilni-viyskovi-navchannya-schonaymenshe-raz-na-rik (accessed: 03.06.2024).

Wojcieszak, Ł. 2016. Ewolucja Szanghajskiej Organizacji Współpracy – od militarnego do gospodarczego wymiaru kooperacji. Studia Politicae Universitatis Silesiensis 16: 95–117.