Tadeusza Różewicza wycieczka do muzeum (i biblioteki)

Arkadiusz Morawiec

doi:10.18778/2299-7458.02.02

Authors

Arkadiusz Morawiec Uniwersytet Łódzki, Instytut Filologii Polskiej, Katedra Literatury Polskiej XX i XX wieku

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.02.02

Keywords:

Tadeusz Różewicz, Rudolf Reder, Zofia Nałkowska, Tadeusz Borowski, inspiracje, poetyka „ściśniętego gardła”, intertekstualność, Wycieczka do muzeum, Holokaust, obóz koncentracyjny, miejsce pamięci

Abstract

The article concerns a short story by Tadeusz Różewicz Wycieczka do muzeum ("Visit to the Museum"). It is analyzed in the context of the Holocaust literature, lager literature, and works concerning visits to the former concentration camp museum, including those by Różewicz himself. It turns out that an important, thus far neglected (camouflaged by the author) inspiration for poems addressing the theme of a museum visit, namely Rzeź chłopców ("Carnage of Boys") and Warkoczyk (“Little Braid"), as well as a short story W najpiękniejszym mieście świata ("In the Most Beautiful City in the World") and a drama Pułapka ("Trap"), is Rudolf Reder's account of the Bełżec death camp. It can be assumed that both this text, as well as other memoirs and literary and paraliterary works dealing with the atrocities of World War Two, to some extent shaped Różewicz's poetics of the "tight throat", contributed to the "prosaicisation of the lyrical element", but also formed the writer's world- view. Nałkowska's Medaliony ("Medallions") and Borowski's prose on concentration camps provide an important interpretative context for Wycieczka do muzeum. Traces of these texts found in Różewicz's works (Reder, Nałkowska, and Borowski), and therefore also their authors' reading experiences, provide evidence that Różewicz did not start, as it is believed, as a writer turning away from what the textual.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Barańczak Stanisław, Moralistyka czy morały, „Nurt” 1967, nr 5, s. 55

Bereza Henryk, Gwarancje porządku, „Twórczość” 1967, nr 3, s. 114

Błażejewski Tadeusz, Kontynuacja literatury obozowej(Motyw wycieczki do obozu), „Prace Polonistyczne”, seria 26 [1970], s. 259–269

Borowski Tadeusz, Ludzie, którzy szli, [w:] Janusz Nel-Siedlecki, Krystyn Olszewski, Tadeusz Borowski, Byliśmy w Oświęcimiu, [Monachium] 1946, s. 165–177

Brycht Andrzej, Wycieczka: Auschwitz-Birkenau, „Twórczość” 1964, nr 12, s. 11–63

Bursa Andrzej, Oświęcim – Wycieczka [powst. 1955], [w:] tenże, Utwory wierszem i prozą, wybrał, oprac. i wstępem poprzedził Stanisław Stanuch, wyd. 2, Kraków 1973, s. 271

Bystrzycka Zofia, Majdanek, „Wolna Polska” 1944, nr 29, s. 2

Chrząstowska Bożena, Wysłouch Seweryna, Poetyka stosowana, Warszawa 1978, s. 217–221

Czaplejewicz Eugeniusz, Poezja jako dialog, Warszawa 1981, s. 227–238

Dębicz Maria, Co się dzieje w „Pułapce”? Rozmowa z Tadeuszem Różewiczem, „Notatnik Teatralny” 1993, nr 5, s. 92

Gancarczyk Anna, Analiza i interpretacja wiersza T. Różewicza „Warkoczyk”, „Polonistyka” 1990, nr 2/3, s. 109–115

Gawalewicz Adolf, Czy ma być Oświęcim?, „Dziennik Polski” 1947, nr 217, s. 3

Gisges Jan Maria, Stacja płonącej nocy, „Zeszyty Oświęcimskie”, t. 8 (1964), s. 133–154

Hołuj Tadeusz, Raj, Warszawa 1972; Tenże, Puste pole, „Dialog” 1963, nr 4, s. 5–33

Jarosiński Zbigniew, Pora przypomnienia, „Kultura” 1967, nr 31, s. 3

Jaworski Wit, Nie byłem świadkiem, [w:] tenże, Pole Zeppelina, Kraków 1989, s. 35–60

Kąkolewski Krzysztof, Sianokosy w Brzezince, „Literatura” 1974, nr 51/52, s. 18–19

Kermisz Józef, Na największym cmentarzysku narodu żydowskiego, „Opinia” 1947, nr 22, s. 7

Kłos Agnieszka, Brzezinka, [w:] taż, Całkowity koszt wszystkiego, Wrocław 2007, s. 23–24

Koniusz Janusz, Wycieczka, „Życie Literackie” 1967, nr 3, s. 8–9

Koźniewski Kazimierz, Drażliwy problem, „Przekrój”, nr 179 (1948), s. 3–4

Kragen Wanda, Obóz koncentracyjny przeobraża się w muzeum. W dniu otwarcia muzeum w Oświęcimiu, „Robotnik” 1947, nr 160, s. 4

Kudliński Tadeusz, Czternasty czerwca…, „Tygodnik Warszawski” 1947, nr 26, s. 8

Kurek Jalu Muzeum ludobójstwa, „Dziennik Polski” 1947, nr 159, s. 1

Kuwałek Robert, Obóz zagłady w Bełżcu, Lublin–Bełżec 2005, s. 52–54, 63

Kydryński Juliusz, W Oświęcimiu… Odwiedziny po latach, „Dziennik Polski” 1946, nr 200, s. 3

Lewandowski Tadeusz, Problematyka i rozwój polskiej prozy obozowej, „Przegląd Humanistyczny” 1978, nr 12, s. 135

Lurczyński Mieczysław, Księżniczka Buchenwaldu, „Wiadomości” 1961, nr 52/53, s. 18–19

Łukasiewicz Józef, O powiastkach z morałami, „Odra” 1967, nr 4, s. 86

Macużanka Zenona, Współczesna proza polska, „Polonistyka” 1967, nr 2, s. 49

Majchrowski Zbigniew, „Pustosząc pustkę słowa”. O intertekstualności w poezji Tadeusza Różewicza, [w:] Między tekstami. Intertekstualność jako problem poetyki. Studia, pod red. Jerzego Ziomka, Janusza Sławińskiego, Włodzimierza Boleckiego, Warszawa 1992, s. 271–290.; Tenże, W najpiękniejszym mieście świata, „Twórczość” 1960, nr 6, s. 8–25

Mencel Tadeusz, Dokumenty zbrodni i męczeństwa w obozie na Majdanku, [w:] Majdanek 1941–1944. Praca zbiorowa, pod red. Tadeusza Mencla, Lublin 1991, s. 5–7

Morawiec Arkadiusz, Literatura w lagrze, lager w literaturze. Fakt – temat – metafora, Łódź 2009, s. 310–311, 372–373

Nałkowska Zofia, Medaliony, Warszawa 1946

Nowicki Krzysztof, Różewicza wycieczka we współczesność, „Wiatraki” 1967, nr 5, s. 2

Osborne John, Tadeusz Różewicz: „Warkoczyk”, tłum. J. Jastrzębski, „Odra” 1994, nr 5, s. 45–48

Pankowski Marian, Podróż rodziców mej żony do Treblinki, „Dialog” 2003, nr 12, s. 66–74

Piper Franciszek, Wstęp, [w:] R. Reder, Bełżec, wyd. 2, Kraków 1999, s. 11

Próchniewicz Wojciech, Lagerland, Poznań 2004

Przyboś Julian, Auschwitz, „Nowa Kultura” 1960, nr 11, s. 1

Putrament Jerzy, Fabryka śmierci w Majdanku [cz. 1–2], „Rzeczpospolita” 1944, nr 3, s. 3 oraz nr 4, s. 3

Putrament Jerzy, Notatki o Oświęcimiu, „Odrodzenie” 1948, nr 23, s. 3

Radzymińska Józefa, Nad nami noc, Lublin 1966

Reder Rudolf, Bełżec, Kraków 1946

Romanowiczowa Zofia, Kukułka, „Wiadomości” 1959, nr 8, s. 1

Rosner Katarzyna, Ucieczka do muzeum, „Współczesność” 1967, nr 5, s. 10

Różewicz Tadeusz, Dziennik gliwicki, [w:] tenże, Matka odchodzi, Wrocław 1999, s. 96.; Tenże, W najpiękniejszym mieście świata, „Twórczość” 1960, nr 6, s. 24–25

Różewicz Tadeusz, Et in Arcadia ego, „Nowa Kultura” 1961, nr 21, s. 7.; Tenże, Śmierć w starych dekoracjach, „Twórczość” 1970, nr 3, s. 9–73

Różewicz Tadeusz, Nowa szkoła filozoficzna (Opowiadanie z czasów powojennych), „Twórczość” 1957, nr 2, s. 44

Różewicz Tadeusz, Rzeź chłopców, Warkoczyk, „Odrodzenie” 1949, nr 2, s. 4

Różewicz Tadeusz, Tarcza z pajęczyny, „Twórczość” 1964, nr 5, s. 6

Różewicz Tadeusz, Warkoczyk, „Odrodzenie” 1949, nr 2, s. 4

Różewicz Tadeusz, Warkoczyk, Rzeź chłopców, [w:] tenże, Pięć poematów, Warszawa 1950, s. 11–12

Różewicz Tadeusz, Widziałem cudowne monstrum, „Miesięcznik Literacki” 1974, nr 12, s. 4

Różewicz Tadeusz, Wycieczka do muzeum, „Nowa Kultura” 1961, nr 52/53, s. 6–7

Różewicz Tadeusz, Wyobraźnia kamienna, [w:] tenże, Czerwona rękawiczka, Kraków 1948, s. 8

Skrendo Andrzej, Tadeusz Różewicz i granice literatury. Poetyka i etyka transgresji, Kraków 2002, s. 187

Słowiński Lech, Interpretacje liryki współczesnej w szkole podstawowej. Wiersze Tadeusza Różewicza, „Polonistyka” 1978, nr 5, s. 308–310

Słucki Arnold, Majdanek, „Do boju” 1944, nr 29, s. 2

Sprusiński Michał, W okolicach muzeum literatury, „Miesięcznik Literacki” 1967, nr 5, s. 123

Szymański Andrzej, Miasteczko filmowe?, [w:] tenże, Hitleriada, Warszawa 1997, s. 101–131

Ubertowska Aleksandra, Tadeusz Różewicz a literatura niemiecka, Kraków 2001

Vogler Henryk, Rękawiczka czyli o wstydliwości uczucia, „Odrodzenie” 1949, nr 2, s. 4

Waligóra Jerzy, Proza Tadeusza Różewicza, Kraków 2006, s. 122

Wieczorkiewicz Anna, Mowa słów i mowa rzeczy. (O retoryce wypowiedzi muzealnej), [w:] Praktyki opowiadania, red. Bogdan Owczarek, Zofia Mitosek, Wincenty Grajewski, Kraków 2001, s. 239

Wojna Ryszard, Niedzielne popołudnie w Dachau, „Życie Warszawy” 1964, nr 185, s. 4

Wyka Marta, „Człowiek współczesny jest równoczesny”. O wczesnej prozie Tadeusza Różewicza, „Tygodnik Powszechny” 2004, nr 21, s. 13

Zagajewski Adam, Jaskółki Oświęcimia, [w:] tenże, Powrót, Kraków 2003, s. 24

Zechenter Witold, Muzeum „Europa”, [w:] tenże, Strzępy okupacji, Kraków 1945, s. 30