Odnawianie znaczeń. Strategie czytania literatury polskiego renesansu i baroku

Ireneusz Szczukowski

doi:10.18778/2299-7458.02.26

Autor

Ireneusz Szczukowski Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Instytut Filologii Polskiej i Kul- turoznawstwa, Zakład Literatury Dawnej i Edytorstwa.

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.02.26

Słowa kluczowe:

Literatura staropolska, interpretacja, metodologia, humanistyka

Abstrakt

Niniejszy artykuł dotyczy metodologii czytania literatury polskiego renesansu i baroku. W szkicu tym interesują mnie przede wszystkim te strategie badawcze, które w pełni są uświadamiane i artykułowane w literaturze przedmiotowej od lat 90-tych ubiegłego stulecia i które są zarazem próbą przewartościowania istniejących już narzędzi czytania literatury staropolskiej. Pomimo istnienia ważnych prac, które coraz mocniej problematyzują sam namysł nad metodami interpretacji literatury XVI i XVII, to jednak wydaje się, że dialog z nowoczesnymi paradygmatami postrzegania tekstów literackich nie stanowi zasadniczego nurtu w podejmowanych interpretacyjnych zabiegach. Dzięki przemianom dyskursu humanistycznego (np. poststrukturalizm, feminizm, gender studies, postkolonializm, antropologia literatury) wciąż można i należy ponawiać pytanie o literaturę staropolską, jej miejsce w horyzoncie zagadnień i problemów, jakie formułuje współczesna teoria.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Bachmann-Medick Doris, Cultural turns. Nowe kierunki w naukach o kulturze, przeł. Krystyna Krzemieniowa, Warszawa 2012

Badania porównawcze. Dyskusja o metodzie. Radziejowice 6-8 lutego 1997 r., red. Alina Nowicka-Jeżowa, Izabelin 1998

Bogucka Maria, Gorsza płeć. Kobieta w dziejach Europy od antyku po wiek XXI, Warszawa 2006

Bohuszewicz Paweł, Po co literaturze dawnej współczesna teoria?, „Litteraria Copernicana” 2008, nr 2, s. 8–27

Bohuszewicz Paweł, Związki niebezpieczne, związki konieczne. O „alternatywnych” sposobach lektury tekstów staropolskich, „Roczniki Humanistyczne” 2011, nr 1, s. 251–268

Borowski Andrzej, Tendencje metodologiczne w najnowszych badaniach nad literaturą staropolską, „Teksty Drugie” 1994, nr 3, s. 78–93

Burzyńska Anna, Anty-teoria literatury, Kraków 2006, s. 111

Cybulska-Bohuszewicz Ewa, „On utwierdził na wieki niebo niestanowne”. Chrześcijańska wizja kosmosu w poezji polskiej (od połowy XVI do połowy XVIII w.), Warszawa 2010

Czechowicz Agnieszka, Uwagi o przymusach metodologicznych w badaniach literatury staropolskiej, „Roczniki Humanistyczne” 2008, nr 1, s. 7–13

11. Czyż Antoni, Bycie w tekstach dawnych, [w:] tenże, Światło i słowo. Egzystencjalne czytanie tekstów dawnych, Warszawa 1995, s. 350-353

Goliński Janusz K., Okolice trwogi. Lęk w literaturze i kulturze dawnej Polski, Bydgoszcz 1997

Goliński Janusz K., Peccata capitalia. Pisarze staropolscy o naturze ludzkiej i grzechu, Bydgoszcz 2002

Goliński Janusz K., Peccata capitalia. Pisarze staropolscy o naturze ludzkiej i grzechu, Bydgoszcz 2002, Od historii idei do historii literatury, „Litteraria Copernicana” 2008, nr 2, s. 41–47

Hanusiewicz-Lavallee Mirosława, Współczesne metody badań nad staropolską literaturą religijną, „Roczniki Humanistyczne 2008, nr 1, s. 17–37

Humanitas. Projekty antropologii humanistycznej, cz. II: Inspiracje filozoficzne projektów antropologicznych, red. Alina Nowicka-Jeżowa, Warszawa 2010.

Inspiracje platońskie literatury staropolskiej, red. Alina Nowicka-Jeżowa i Paweł Stępień, Warszawa 2000

Iser Wolfgang, Czym jest antropologia literatury? Różnica miedzy fikcjami wyjaśniającymi a odkrywającymi, przekł. Anna Kowalcze-Pawlik, „Teksty Drugie” 2006, nr 5, s. 11–34

Kowalski Piotr, Theatrum świata wszytkiego i poćciwy gospodarz. O wizji świata pewnego siedemnastowiecznego pisarza ziemiańskiego, Kraków 2000

Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy, red. Michał Paweł Markowski, Ryszard Nycz, Kraków 2006

Lasocińska Estera, „Cnota sama z mądrością jest naszym żywotem”. Stoickie pojęcie cnoty w poezji polskiej XVII wieku, Warszawa 2003

Literatura dawna a współczesna humanistyka, red. Krzysztof Obremski, Toruń 2010.

Maleszyński Dariusz Cezary, Człowiek w tekście. Formy istnienia według literatury staropolskiej, Poznań 2002.

Narracja i tożsamość. Narracje w kulturze, red. Włodzimierz Bolecki i Ryszard Nycz, Warszawa 2004

Nastulczyk Tomasz, Oczko Piotr, „…iż ten zły zwyczaj do nas nie przyszedł”. Reprezentacje homoseksualności w piśmiennictwie staropolskim, „Litteraria Copernicana” 2012, nr 1, s. 89–117

Nowicka-Jeżowa Alina, Komparatystyka i filologia. Uwagi o studiach porównawczych literatury epok dawnych, [w:] Polonistyka w przebudowie. Literaturoznawstwo – wiedza o języku – wiedza o kulturze – edukacja. Zjazd polonistów, Kraków, 22-25 września 2004, red. Małgorzata Czermińska i inni, t. 2, Kraków 2005, s. 348–361

Nowicka-Jeżowa Alina, Nurty humanistyczne w kulturze polskiej. Perspektywy historii idei, [w:] Humanitas. Projekty antropologii humanistycznej, cz. I: Paradygmaty – tradycje – profile humanistyczne, red. Alina Nowicka-Jeżowa, Warszawa 2009-2010, s. 12

Nowicka-Jeżowa Alina, Pieśni czasu śmierci. Studium z historii duchowości XVI–XVIII wieku, Lublin 1992

Obremski Krzysztof, Kilka słów wprowadzenia, „Litteraria Copernicana” 2008, nr 2, s. 4–5

Obremski Krzysztof, Ksieni Teresa Chreptowiczówna i emancypacja. Zapis nietrafnej, chociaż metodologicznie pożytecznej hipotezy badawczej, „Litteraria Copernicana” 2008, nr 2, s. 141–153

Obremski Krzysztof, „Szare kurki przy bażantach”? Męskie odstępstwa od układu patriarchalno-niewolniczego, [w:] Literatura dawna a współczesna humanistyka…, s. 263–282

Oczko Piotr, Dlaczego nie chcę pisać o staropolskich samcołożnikach? Przyczynek do archeologii gay studies w Polsce, „Teksty Drugie” 2008, nr 5, s. 3–50

Paradygmat pamięci w kulturze. Prace dedykowane Antoniemu Czyżowi, red. Andrzej Borkowski, Marcin Pliszka, Artur Ziontek, Siedlce 2005

Partyka Joanna, „Żona wyćwiczona”. Kobieta pisząca w kulturze XVI i XVII wieku, Warszawa 2004

Płuciennik Jarosław, Anatomia nowoczesnej duszy. Nowożytne doświadczenie literatury. Od Psałterza Dawidowego Jana Kochanowskiego do… strumienia świadomości i promieni Roentgena, [w:] tenże, Literatura, głupcze! Laboratoria nowoczesnej kultury literackiej, Kraków 2009, s. 75–96

Prejs Marek, Oralność i mnemonika. Późny barok w kulturze polskiej, Warszawa 2009 DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323515111

Raubo Grzegorz, „Światło przyrodzone”. Rozum w literaturze polskiego baroku, Poznań 2006 oraz „Ludzie się na górne zapatrują obroty”. Astronomiczne konteksty literatury polskiego baroku, Poznań 2011

Raubo Grzegorz, Barokowy świat człowieka. Refleksja antropologiczna w twórczości Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, Poznań 1997

Redfield James, Filologia klasyczna a antropologia, [w:] Antropologia antyku greckiego. Zagadnienia i wybór tekstów, oprac. Włodzimierz Lengauer, Warszawa 2012, s. 36–52

Rembowska-Płuciennik Magdalena, Poetyka i antropologia, [w:] Antropologia kultury – antropologia literatury. Na tropach koligacji, pod red. Ewy Kosowskiej, Anny Gomóły i Eugeniusz Jaworskiego, Katowice 2007, s. 90–98

Sowa Jan, Fantomowe ciało króla. Peryferyjne zmagania z nowoczesną formą, Kraków 2011

Szczukowski Ireneusz, Ciało w badaniach nad polską literaturą dawną, „Litteraria Copernicana” 2012, nr 1, s. 9–21

Śnieżko Dariusz, „Kronika wszytkiego świata” Marcina Bielskiego. Pogranicze dyskursów, Szczecin 2004

Ta dziwna instytucja zwana literaturą. Z Jacquesem Derridą rozmawia Derek Attridge, przekł. Michał Paweł Markowski, „Literatura na Świecie” 1998, nr 11–12, s. 176–225

Urbański Piotr, „Zakazana przyjaźń” w poezji nowołacińskiej, [w:] Ciało – płeć – literatura. Prace ofiarowane Profesorowi Germanowi Ritzowi, red. Magdalena Hornung, Marcin Jędrzejczak, Tadeusz Korsak, Warszawa 2001, s. 551–557

Walas Teresa, Czy jest możliwa inna historia literatury?, Kraków 1993

Wątki neostoickie w literaturze polskiego renesansu i baroku, red. Piotr Urbański, Szczecin 1999

Wilczek Piotr, Najnowsze tendencje w badaniach nad literaturą staropolską, [w:] tenże, Polonice et Latine. Studia o literaturze staropolskiej, Katowice 2007, s. 13–30

Wiśniewska Halina, Świat płci żeńskiej baroku zaklęty w słowach, Lublin 2003

Wojtowicz Witold, Między literaturą a kulturą. Studia o literaturze mieszczańskiej przełomu XVI i XVII wieku, Szczecin 2010

Ziemba Kwiryna, Jan Kochanowski jako poeta egzystencji. Prolegomena do interpretacji „Trenów”, Warszawa 1994, s. I–XIII

Ziemba Kwiryna, Projekt komparatystyki wewnętrznej, [w:] Polonistyka w przebudowie…, t. 1, s. 423–433