Tadeusza Różewicza wycieczka do muzeum (i biblioteki)
DOI:
https://doi.org/10.18778/2299-7458.02.02Słowa kluczowe:
Tadeusz Różewicz, Rudolf Reder, Zofia Nałkowska, Tadeusz Borowski, inspiracje, poetyka „ściśniętego gardła”, intertekstualność, Wycieczka do muzeum, Holokaust, obóz koncentracyjny, miejsce pamięciAbstrakt
Artykuł dotyczy opowiadania Tadeusza Różewicza Wycieczka do muzeum. Rozpatrywane jest ono w kontekście literatury Zagłady, literatury łagrowej oraz utworów aktualizujących temat odwiedzin muzeum byłego obozu koncentracyjnego, w tym tekstów samego Różewicza. Okazuje się, że istotną, dotąd niedostrzeżoną (kamuflowaną przez pisarza) inspiracją, podejmujących motyw wycieczki do muzeum, wierszy Rzeź chłopców i Warkoczyk, a także opowiadania W najpiękniejszym mieście świata oraz dramatu Pułapka, jest relacja Rudolfa Redera z obozu zagłady w Bełżcu. Można przypuszczać, że zarówno ten tekst, jak i inne utwory o charakterze wspomnieniowym, paraliterackim i literackim, traktujące o okrucieństwach drugiej wojny światowej w jakimś stopniu ukształtowały Różewiczowską poetykę „ściśniętego gardła”, przyczyniły się do „prozaizacji żywiołu lirycznego”, ale też uformowały światoobraz pisarza. Medaliony Nałkowskiej oraz proza obozowa Borowskiego stanowią istotny kontekst interpretacyjny Wycieczki do muzeum. Dostrzeżone w twórczości Różewicza ślady wymienionych tekstów (Redera, Nałkowskiej, Borowskiego), a więc także ich lektur, przekonują, że Różewicz wcale nie rozpoczynał, jak się mniema, jako pisarz odwracający się od tego, co tekstualne.
Pobrania
Bibliografia
Barańczak Stanisław, Moralistyka czy morały, „Nurt” 1967, nr 5, s. 55
Bereza Henryk, Gwarancje porządku, „Twórczość” 1967, nr 3, s. 114
Błażejewski Tadeusz, Kontynuacja literatury obozowej(Motyw wycieczki do obozu), „Prace Polonistyczne”, seria 26 [1970], s. 259–269
Borowski Tadeusz, Ludzie, którzy szli, [w:] Janusz Nel-Siedlecki, Krystyn Olszewski, Tadeusz Borowski, Byliśmy w Oświęcimiu, [Monachium] 1946, s. 165–177
Brycht Andrzej, Wycieczka: Auschwitz-Birkenau, „Twórczość” 1964, nr 12, s. 11–63
Bursa Andrzej, Oświęcim – Wycieczka [powst. 1955], [w:] tenże, Utwory wierszem i prozą, wybrał, oprac. i wstępem poprzedził Stanisław Stanuch, wyd. 2, Kraków 1973, s. 271
Bystrzycka Zofia, Majdanek, „Wolna Polska” 1944, nr 29, s. 2
Chrząstowska Bożena, Wysłouch Seweryna, Poetyka stosowana, Warszawa 1978, s. 217–221
Czaplejewicz Eugeniusz, Poezja jako dialog, Warszawa 1981, s. 227–238
Dębicz Maria, Co się dzieje w „Pułapce”? Rozmowa z Tadeuszem Różewiczem, „Notatnik Teatralny” 1993, nr 5, s. 92
Gancarczyk Anna, Analiza i interpretacja wiersza T. Różewicza „Warkoczyk”, „Polonistyka” 1990, nr 2/3, s. 109–115
Gawalewicz Adolf, Czy ma być Oświęcim?, „Dziennik Polski” 1947, nr 217, s. 3
Gisges Jan Maria, Stacja płonącej nocy, „Zeszyty Oświęcimskie”, t. 8 (1964), s. 133–154
Hołuj Tadeusz, Raj, Warszawa 1972; Tenże, Puste pole, „Dialog” 1963, nr 4, s. 5–33
Jarosiński Zbigniew, Pora przypomnienia, „Kultura” 1967, nr 31, s. 3
Jaworski Wit, Nie byłem świadkiem, [w:] tenże, Pole Zeppelina, Kraków 1989, s. 35–60
Kąkolewski Krzysztof, Sianokosy w Brzezince, „Literatura” 1974, nr 51/52, s. 18–19
Kermisz Józef, Na największym cmentarzysku narodu żydowskiego, „Opinia” 1947, nr 22, s. 7
Kłos Agnieszka, Brzezinka, [w:] taż, Całkowity koszt wszystkiego, Wrocław 2007, s. 23–24
Koniusz Janusz, Wycieczka, „Życie Literackie” 1967, nr 3, s. 8–9
Koźniewski Kazimierz, Drażliwy problem, „Przekrój”, nr 179 (1948), s. 3–4
Kragen Wanda, Obóz koncentracyjny przeobraża się w muzeum. W dniu otwarcia muzeum w Oświęcimiu, „Robotnik” 1947, nr 160, s. 4
Kudliński Tadeusz, Czternasty czerwca…, „Tygodnik Warszawski” 1947, nr 26, s. 8
Kurek Jalu Muzeum ludobójstwa, „Dziennik Polski” 1947, nr 159, s. 1
Kuwałek Robert, Obóz zagłady w Bełżcu, Lublin–Bełżec 2005, s. 52–54, 63
Kydryński Juliusz, W Oświęcimiu… Odwiedziny po latach, „Dziennik Polski” 1946, nr 200, s. 3
Lewandowski Tadeusz, Problematyka i rozwój polskiej prozy obozowej, „Przegląd Humanistyczny” 1978, nr 12, s. 135
Lurczyński Mieczysław, Księżniczka Buchenwaldu, „Wiadomości” 1961, nr 52/53, s. 18–19
Łukasiewicz Józef, O powiastkach z morałami, „Odra” 1967, nr 4, s. 86
Macużanka Zenona, Współczesna proza polska, „Polonistyka” 1967, nr 2, s. 49
Majchrowski Zbigniew, „Pustosząc pustkę słowa”. O intertekstualności w poezji Tadeusza Różewicza, [w:] Między tekstami. Intertekstualność jako problem poetyki. Studia, pod red. Jerzego Ziomka, Janusza Sławińskiego, Włodzimierza Boleckiego, Warszawa 1992, s. 271–290.; Tenże, W najpiękniejszym mieście świata, „Twórczość” 1960, nr 6, s. 8–25
Mencel Tadeusz, Dokumenty zbrodni i męczeństwa w obozie na Majdanku, [w:] Majdanek 1941–1944. Praca zbiorowa, pod red. Tadeusza Mencla, Lublin 1991, s. 5–7
Morawiec Arkadiusz, Literatura w lagrze, lager w literaturze. Fakt – temat – metafora, Łódź 2009, s. 310–311, 372–373
Nałkowska Zofia, Medaliony, Warszawa 1946
Nowicki Krzysztof, Różewicza wycieczka we współczesność, „Wiatraki” 1967, nr 5, s. 2
Osborne John, Tadeusz Różewicz: „Warkoczyk”, tłum. J. Jastrzębski, „Odra” 1994, nr 5, s. 45–48
Pankowski Marian, Podróż rodziców mej żony do Treblinki, „Dialog” 2003, nr 12, s. 66–74
Piper Franciszek, Wstęp, [w:] R. Reder, Bełżec, wyd. 2, Kraków 1999, s. 11
Próchniewicz Wojciech, Lagerland, Poznań 2004
Przyboś Julian, Auschwitz, „Nowa Kultura” 1960, nr 11, s. 1
Putrament Jerzy, Fabryka śmierci w Majdanku [cz. 1–2], „Rzeczpospolita” 1944, nr 3, s. 3 oraz nr 4, s. 3
Putrament Jerzy, Notatki o Oświęcimiu, „Odrodzenie” 1948, nr 23, s. 3
Radzymińska Józefa, Nad nami noc, Lublin 1966
Reder Rudolf, Bełżec, Kraków 1946
Romanowiczowa Zofia, Kukułka, „Wiadomości” 1959, nr 8, s. 1
Rosner Katarzyna, Ucieczka do muzeum, „Współczesność” 1967, nr 5, s. 10
Różewicz Tadeusz, Dziennik gliwicki, [w:] tenże, Matka odchodzi, Wrocław 1999, s. 96.; Tenże, W najpiękniejszym mieście świata, „Twórczość” 1960, nr 6, s. 24–25
Różewicz Tadeusz, Et in Arcadia ego, „Nowa Kultura” 1961, nr 21, s. 7.; Tenże, Śmierć w starych dekoracjach, „Twórczość” 1970, nr 3, s. 9–73
Różewicz Tadeusz, Nowa szkoła filozoficzna (Opowiadanie z czasów powojennych), „Twórczość” 1957, nr 2, s. 44
Różewicz Tadeusz, Rzeź chłopców, Warkoczyk, „Odrodzenie” 1949, nr 2, s. 4
Różewicz Tadeusz, Tarcza z pajęczyny, „Twórczość” 1964, nr 5, s. 6
Różewicz Tadeusz, Warkoczyk, „Odrodzenie” 1949, nr 2, s. 4
Różewicz Tadeusz, Warkoczyk, Rzeź chłopców, [w:] tenże, Pięć poematów, Warszawa 1950, s. 11–12
Różewicz Tadeusz, Widziałem cudowne monstrum, „Miesięcznik Literacki” 1974, nr 12, s. 4
Różewicz Tadeusz, Wycieczka do muzeum, „Nowa Kultura” 1961, nr 52/53, s. 6–7
Różewicz Tadeusz, Wyobraźnia kamienna, [w:] tenże, Czerwona rękawiczka, Kraków 1948, s. 8
Skrendo Andrzej, Tadeusz Różewicz i granice literatury. Poetyka i etyka transgresji, Kraków 2002, s. 187
Słowiński Lech, Interpretacje liryki współczesnej w szkole podstawowej. Wiersze Tadeusza Różewicza, „Polonistyka” 1978, nr 5, s. 308–310
Słucki Arnold, Majdanek, „Do boju” 1944, nr 29, s. 2
Sprusiński Michał, W okolicach muzeum literatury, „Miesięcznik Literacki” 1967, nr 5, s. 123
Szymański Andrzej, Miasteczko filmowe?, [w:] tenże, Hitleriada, Warszawa 1997, s. 101–131
Ubertowska Aleksandra, Tadeusz Różewicz a literatura niemiecka, Kraków 2001
Vogler Henryk, Rękawiczka czyli o wstydliwości uczucia, „Odrodzenie” 1949, nr 2, s. 4
Waligóra Jerzy, Proza Tadeusza Różewicza, Kraków 2006, s. 122
Wieczorkiewicz Anna, Mowa słów i mowa rzeczy. (O retoryce wypowiedzi muzealnej), [w:] Praktyki opowiadania, red. Bogdan Owczarek, Zofia Mitosek, Wincenty Grajewski, Kraków 2001, s. 239
Wojna Ryszard, Niedzielne popołudnie w Dachau, „Życie Warszawy” 1964, nr 185, s. 4
Wyka Marta, „Człowiek współczesny jest równoczesny”. O wczesnej prozie Tadeusza Różewicza, „Tygodnik Powszechny” 2004, nr 21, s. 13
Zagajewski Adam, Jaskółki Oświęcimia, [w:] tenże, Powrót, Kraków 2003, s. 24
Zechenter Witold, Muzeum „Europa”, [w:] tenże, Strzępy okupacji, Kraków 1945, s. 30
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2013 Arkadiusz Morawiec
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
