Stan religijno-moralny parafii rzymskokatolickiej w Szadku w drugiej połowie XVIII wieku – życie sakramentalne, kult Boży, zwyczaje nieakceptowane przez Kościół

Kazimierz Rulka

doi:10.18778/1643-0700.16.01

Authors

Kazimierz Rulka

DOI:

https://doi.org/10.18778/1643-0700.16.01

Keywords:

Szadek parish, religious life, 18th century

Abstract

The religious and moral state of persons belonging to the Roman-catholic parish in Szadek in the second half of the 18th century was largely defined by their sacramental life. The sacraments that the parishioners received regularly were Baptism, Penance, Eucharist (mainly at Easter), Matrimony and Anointing of the Sick; only some of them received Confirmation, and only three Szadek parishioners received Holy Orders in the 18th century. The worship of God with the participation of the parishioners was mainly practiced on Sundays and Church holidays. Before 1775, the liturgical calendar of Gniezno Archdiocese, to which Szadek parish belonged, contained 40 holidays. The parishioners worshipped The Holy Trinity, the God’s Son Jesus Christ and the Holy Spirit. The cult of the Blessed Virgin Mary was also very popular, which was demonstrated by celebration of holidays and worship of altars and paintings dedicated to the Mother of God. The Saints who enjoyed special veneration were those who had special celebration days in the liturgical calendar, and altars or paintings in the parish church. Also, numerous special services were held, such as a 40-hour service or prayers for good harvest and delivering from natural disasters. There were some popular practices that were not accepted and fought by the Church, such as public flagellations or leaving food for the dead.

Author Biography

Kazimierz Rulka

Studia z zakresu historii Kościoła na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, autor publikacji z zakresu bibliotekoznawstwa oraz historii diecezji włocławskiej; 87-800 Włocławek, ul. Karnkowskiego 3

References

Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie, Akta Konsystorza Generalnego Gnieźnieńskiego, sygn. A. Cons. E24b, k. 85–90.

Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Akta arcybiskupów gnieźnieńskich, Wizytacje, 1759–1760, sygn. AAG Wiz. 41, s. 34–40.

Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Akta arcybiskupów gnieźnieńskich, Wizytacje, 1761–1763, sygn. AAG Wiz. 59, s. 500–547.

Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Akta arcybiskupów gnieźnieńskich, Wizytacje, 1779, sygn. AAG Wiz. 72, s. 122–179, 490–497.

Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Akta arcybiskupów gnieźnieńskich, Wizytacje, 1788, sygn. AAG Wiz. 81, s. 168–193.

Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Parafia Szadek, Metryki Urodzonych 1734–1757, sygn. KMp. Szadek 3.

Aleksandrowicz M., Gnieźnieńska archidiecezja. I. Dzieje. 4. Działalność wybitniejszych arcybiskupów, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 5, Lublin 1989, kol. 1177.

Baranowski B., Kultura ludowa XVII i XVIII w. na ziemiach Polski Środkowej, Łódź 1971.

Baranowski B., Życie codzienne małego miasteczka w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1975.

Bazielich A., Czternastu Wspomożycieli, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 3, Lublin 1979, kol. 925–926.

„Catalogus […] dioecesis Vladislaviensis seu Calissiensis”, 1877, s. 55–57.

Chronologia polska, red. B. Włodarski, Warszawa 1957.

Fros H., Sowa F., Księga imion i świętych, t. 1–6, Kraków 1997–2007.

Historia Kościoła w Polsce, red. B. Kumor, Z. Obertyński, t. 2, cz. 1, Poznań–Warszawa 1979.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 2, tekst, Warszawa 1954, s. 310–311 (Szadek).

Konieczny M., Męka Pańska. V. Bractwa, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 12, Lublin 2008, kol. 721.

Kopeć J., Karawaka, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 8, Lublin 2000, kol. 779.

Kracik J., Przykazania kościelne w nowym polskim stroju, „Znak”, 56 (2004), nr 1 (584), s. 5–11.

Królewski J., Ołtarz główny i obraz „Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny” w kościele szadkowskim w świetle prac konserwatorskich, „Biuletyn Szadkowski” 2010, t. 10, s. 131–139.

Kuchowicz Z., Obyczaje staropolskie XVII–XVIII w., Łódź 1975.

Olszewski D., Polska kultura religijna na przełomie XIX i XX wieku, Warszawa 1996.

Parczewski A. J., Monografia Szadku, Warszawa 1870.

Różalska E., Manieryzm w Szadku – ołtarz św. Anny z kościoła parafialnego w Szadku, „Biuletyn Szadkowski” 2002, t. 2, s. 65–71.

Różański M., Duchowieństwo parafialne archidiakonatu uniejowskiego w XVIII wieku, Łódź 2011.

Schenk W., Dni krzyżowe, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 3, Lublin 1979, kol. 1362–1363.

Schenk W., Dni kwartalne, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 3, Lublin 1979, kol. 1363.

Ślusarska M., Oświeceniowe modele biskupa, plebana i parafii. Kontynuacja czy zmiana tradycji?, [w:] Dwór, plebania, rodzina chłopska. Szkice z dziejów wsi polskiej XVII i XVIII wieku, red. M. Ślusarska, Warszawa 1998, s. 37–53.

Wegner H., Bolesna Matka Boża. II. W ikonografii, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 2, Lublin 1976, kol. 757–760.

Wojtkowski J., Bolesna Matka Boża. I. Kult, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 2, Lublin 1976, kol. 754–757.

Zabraniak S., Stan duchowieństwa a religijność w archidiakonatach: kaliskim, uniejowskim i wieluńskim (1660–1763), Rzeszów 2012.

Zarosa E., Pocieszenia Matka Boża, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 15, Lublin 2011, kol. 909–910.