Testamentum de bonis a Deo concessis Ostatnia wola księdza Macieja z Szadku z 1488 r.

Agnieszka Bartoszewicz

doi:10.18778/1643-0700.24.01

Autor

Agnieszka Bartoszewicz Uniwersytet Warszawski, Wydział Historii https://orcid.org/0000-0002-5282-2933

DOI:

https://doi.org/10.18778/1643-0700.24.01

Słowa kluczowe:

Szadek, XV wiek, testament, duchowieństwo

Abstrakt

Późnośredniowieczne testamenty wpisane do akt miejskich Szadku przechowywanych w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie stanowią cenne źródło dla historyków zajmujących się religijnością, relacjami społecznymi oraz kulturą materialną. Testament księdza Macieja syna Barona z 1488 roku, sporządzony przez notariusza publicznego Jakuba z Szadku w formie instrumentu notarialnego i wpisany cztery lata później do szadkowskiej księgi ławniczej stanowi tego doskonały przykład. Dokument ten zawiera szczegółowe zapisy dotyczące podziału majątku: legaty na rzecz krewnych i przyjaciół oraz zapisy na cele pobożne. Pokazuje pozycję społeczną pochodzącego z Szadku księdza, jego kontakty, m.in. z innymi duchownymi, oraz religijność i mentalność. W artykule została poddana analizie treść testamentu, zarówno jego formularz, jak i postanowienia testatora. W aneksie znajduje się krytyczna edycja analizowanego dokumentu.

Bibliografia

Archiwum Główne Akt Dawnych, Księgi miejskie Szadek, sygn. 1/151/0/-/1

Archiwum Główne Akt Dawnych, Zbiór Kartograficzny, sygn. 1/402/184-3

Adamska A., Stąd do wieczności. Testament w perspektywie piśmienności pragmatycznej na przełomie średniowiecza i epoki nowożytnej, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2013, t. 61, nr 2, s. 185–200.

Bartoszewicz A., Obraz kartograficzny Szadku w XIX w., „Biuletyn Szadkowski” 2008, t. 8, s. 85–91. DOI: https://doi.org/10.18778/1643-0700.08.04

Bartoszewicz A., Późnośredniowieczny Szadek i jego mieszkańcy w świetle zapisek najstarszej księgi miejskiej, „Biuletyn Szadkowski” 2006, t. 6, s. 111–126. DOI: https://doi.org/10.18778/1643-0700.06.04

Bartoszewicz A., Religijność mieszkańców późnośredniowiecznego Szadku w świetle aktów ich ostatniej woli, „Biuletyn Szadkowski” 2018, t. 18, s. 5–19. DOI: https://doi.org/10.18778/1643-0700.18.01

Chronologia polska, B. Włodarski (red.), wydanie I – 2 dodruk, Warszawa 2013.

Czyżak M., Volens de bonis et rebus suis sibi a Deo collatis anime sue saluti providere. Testamenty kanoników i wikariuszy gnieźnieńskich w pierwszej połowie XV wieku, „Roczniki Historyczne” 2010, t. 76, s. 103–140.

Kubicki R., Testamenty elbląskie. studium z dziejów miasta i jego mieszkańców w późnym średniowieczu, Gdańsk 2020.

Łozowski P., O pożytkach z kwantyfikacji w badaniach nad średniowiecznymi testamentami, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2012, t. 72, s. 227–236. DOI: https://doi.org/10.12775/RDSG.2012.08

Manikowska H., W poszukiwaniu źródła „totalnego”. Najważniejsze kierunki badań nad testamentami ludności miejskiej w XIII–XVIII w., „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2020, t. 68, nr 1, s. 19–35. DOI: https://doi.org/10.23858/KHKM68.2020.1.002

Marszał T., Szadkowski słownik biograficzny. Średniowiecze i renesans, Łódź 2012.

Mikuła M., Tradycje prawne w regulacjach testamentowych w miastach Królestwa Polskiego XIV–XVI wieku: prawo sasko-magdeburskie, prawo kanoniczne i rzymskie oraz prawodawstwo lokalne, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2020, t. 68, nr 2, s. 131–158. DOI: https://doi.org/10.23858/KHKM68.2020.2.001

Możejko B., Rozrachunek z życiem doczesnym. Gdańskie testamenty mieszczańskie z XV i początku XVI wieku, Gdańsk 2010.

Skupieński K., Notariat publiczny w Polsce średniowiecznej, wyd. 2, Lublin 2002.

Sorka K., Ius commune on the Periphery? A Study of Peasants’ Wills in Poland in the XV–XVII centuries, „Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte. Germanistische Abteilung” 2023, t. 140, s. 436–451. DOI: https://doi.org/10.1515/zrgg-2023-0013

Sowina U., Najstarsze sieradzkie testamenty mieszczańskie z początku XVI w. Analiza źródłoznawcza, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1991, t. 39, nr 1, s. 3–25.

Sumowski M,, Duchowni w testamentach mieszczańskich – mieszczanie w testamentach duchownych. Zapisy ostatniej woli jako źródła do badania powiązań (Prusy, XV–początek XVI wieku), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2020, t. 68, nr 3, s. 315–334. DOI: https://doi.org/10.23858/KHKM68.2020.3.003

Suski P., Spory wokół gerady i hergewetu w polskim miejskim prawie spadkowym w XVI w. [w:] Prawo blisko człowieka. Z dziejów prawa rodzinnego i spadkowego, M. Mikuła (red.), Kraków 2008, s. 165–175.

Szende K., Testamenty i ustne oświadczenia woli. Oralność i piśmienność w procesie sporządzania testamentów na Węgrzech w późnym średniowieczu, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2013, t. 61, nr 2, s. 223–238.

Testamenty z ksiąg sądowych małych miast polskich do 1525 roku, A. Bartoszewicz, K. Mrozowski, M. Radomski, K. Warda (opr.), Warszawa 2017 (Katalogi testamentów mieszkańców miast z terenów Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego do 1795 roku 5).

Wiśniowski E., Parafie w średniowiecznej Polsce. Struktura i funkcje społeczne, Lublin 2004 (Dzieje chrześcijaństwa Polski i Rzeczypospolitej Obojga Narodów 2).

Wolff A., Projekt instrukcji wydawniczej dla pisanych źródeł historycznych do połowy XVI wieku, „Studia Źródłoznawcze” 1957, t. 1, s. 155–181.

Wysmułek J., History of Wills. Testators and Their Families in Late Medieval Krakow. Tools of Power, Leiden, Boston 2020 (Later Medieval Europe 23). DOI: https://doi.org/10.1163/9789004461444

Wysmułek J., Testamenty mieszczan krakowskich (XIV–XV wiek), Warszawa 2015.

http://agadd2.home.net.pl/metrykalia/402/album/184-3/index.html#img=PL_1_402_184-3.jpg [dostęp 2.04.2024]

https://cac.historia.uj.edu.pl/ [dostęp 3.04.2024]