Biological Anthropology in Poland: Its History and Short Scientific Biographies of the Contributing Professors
DOI:
https://doi.org/10.18778/1898-6773.88.4.05Keywords:
history of science, history of anthropology, Polish anthropologists, Polish scientistsAbstract
The year 2025 marks exactly one hundred years since the founding of the Polish Anthropological Society in Poznań (November 12, 1925), initiated by Professor Adam Wrzosek of the University of Poznań, who became its first president, as well as the 150th anniversary of Adam Wrzosek’s birth. This year also marks the 120th anniversary of the establishment, on the initiative of Kazimierz Stołyhwo, of the first institution devoted to physical anthropology in Poland and the first in Eastern Europe: The Anthropological Laboratory at the Museum of Industry and Agriculture in Warsaw (1905). Year 2026 will record the centenary of the publication of the first volume of the Polish Anthropological Society journal “Przegląd Antropologiczny”, now “Anthropological Review” (1926), and the 170th anniversary of the beginning of anthropology as a university discipline (1856), considered the year when the first anthropology lectures were given at the Jagiellonian University in Kraków by Professor Józef Majer. A number of works devoted to the history of physical/biological anthropology in Poland have been documented in the literature, especially the history of individual centers, published in the 1950s on the occasion of the 100th anniversary of the discipline in 1956, as well as studies on the history of Polish anthropology in a more comprehensive approach on other occasions. This article explores the history of biological anthropology in Poland, narrated mostly through short biographies of its founders – the professors whose work and achievements contributed to the development of the discipline, becoming part of the history of science. The biographical histories essentially cover the 19th and 20th centuries and include the professors who have either already made history or who have turned 75 on the date of publication of this article (born up to 1950).
Downloads
References
Bar J, Tymowski M. 2023. Jan Czekanowski, a Polish anthropologist between two eras of European cultural history, Encyclopédie Bérose des histoires de l’anthropologie.
View in Google Scholar
Bielicki T. 1959. Ośrodek wrocławski. W: T. Bielicki i in., Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Ośrodki powstałe po drugiej wojnie światowej. Mater i Prace Antropol 40: 20–53.
View in Google Scholar
Bielicki T. 1961. Typologiczna i populacyjna koncepcja rasy w antropologii. Mater i Prace Antropol 53, ss. 89.
View in Google Scholar
Bielicki T, Czekanowski J, Dzierżykraj-Rogalski T, Michalski I, Wiązowski K, Wokroj F. 1959. Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Ośrodki powstałe po drugiej wojnie światowej. Mater i Prace Antropol 40, ss. 83.
View in Google Scholar
Bielicki T, Krupiński T, Strzałko J. 1985. History of physical anthropology in Poland. D.F. Roberts, editor. Occasional Papers 1: 6. Newcastle upon Tyne: International Association of Human Biologists.
View in Google Scholar
Bielicki T, Krupiński T, Strzałko J. 1989. Historia antropologii w Polsce. Przegl Antropol 53: 3–28.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1898-6773.53.1-2.01
Budkiewicz E, Chrzanowska M. 1995. Prof. dr hab. Zofia Bocheńska (1922–1994). Wspomnienie o Zosi. Przegl Antropol 58: 3–6.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1898-6773.58.01
Czekanowski J. 1909. Zur Differentialdiagnose der Neandertalgruppe. Korrespondenz-Blatt der Deutschen Gesellschaft für Anthropologie, Ethnologie und Urgeschichte 44 (6/7): 44–47.
View in Google Scholar
Czekanowski J. 1946–47. Życiorysy zmarłych antropologów polskich: Edward Loth (1884–1944). Przegl Antropol 14: 164–178.
View in Google Scholar
Czekanowski J. 1948a. Antropologia polska w międzywojennym dwudziestoleciu 1919–1939. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie.
View in Google Scholar
Czekanowski J. 1948b. Zarys historii antropologii polskiej, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, ss. 39.
View in Google Scholar
Czekanowski J. 1951. Badania antropologiczne w międzyrzeczu Nilu i Kongo. Crania Africana. Przegl Antropol 17: 34–188.
View in Google Scholar
Czekanowski J. 1956. Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Ośrodek lwowski. Mater i Prace Antropol 34, ss. 69.
View in Google Scholar
Czekanowski J. 1962. The theoretical assumptions of Polish anthropology and the morphological facts. Curr Anthropol 3: 481–494.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1086/200319
Czekanowski J, Wiązowski K. 1959. Ośrodek lubelski. W: T. Bielicki i in., Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Ośrodki powstałe po drugiej wojnie światowej. Mater i Prace Antropol 40: 5–19.
View in Google Scholar
Ćwirko-Godycki M. 1935. Piętnastolecie Zakładu Antropologii Wydziału Lekarskiego na Uniwersytecie Poznańskim (1921–1935). Przegl Antropol 9: 1–33.
View in Google Scholar
Drozdowski Z. 1985. Wkład Polskiej Szkoły Antropologicznej w rozwój nauk o kulturze fizycznej. W: J. Piontek i A. Malinowski, redaktorzy. Teoria i empiria w Polskiej Szkoły Antropologicznej. Poznań: Wyd. UAM, 111–122.
View in Google Scholar
Drozdowski Z, Krupiński T, Strzałko J. 1983. Antropologia polska 82. Przegl Antropol 49: 241–261.
View in Google Scholar
DW (Deutsche Welle). 09/06/2023. Germany DNA study links colonial skulls from Africa to living relatives. Dostępne pod adresem: https://www.dw.com/en/germany-dna-study--links-colonial-skulls-from-africa-to-livin-g-relatives/a-66730112.
View in Google Scholar
Dybowski B. 1924–1928. Kilka uwag dotyczących stanowiska antropologji i jej przyszłej działalności. Światowit 12(3): 11–16.
View in Google Scholar
Dzierżykraj-Rogalski T. 1959. Ośrodek białostocki. W: T. Bielicki i in., Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Ośrodki powstałe po drugiej wojnie światowej. Mater i Prace Antropol 40: 67–78.
View in Google Scholar
Dzierżykray-Rogalski T. 1973. Zasługi prof. dra Michała Ćwirko-Godyckiego dla antropologii. Przegl Antropol 39: 239–242.
View in Google Scholar
Dzierżykray-Rogalski T. 1976. Polskie Towarzystwo Antropologiczne – jego wkład do nauk o człowieku w minionym półwieczu. Przegl Antropol 42: 152–158.
View in Google Scholar
Dzierżykray-Rogalski T. 1985. Faras VIII. The Bishops of Faras. An Anthropological-Medical Study, Warszawa: PWN.
View in Google Scholar
Godycki M. 1956. Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Izydor Kopernicki. Mater i Prace Antropol 32, ss. 40.
View in Google Scholar
Godycki M. 1958. Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Ośrodek poznański. Mater i Prace Antropol 39, ss. 59.
View in Google Scholar
Godycki M. 1976. Adam Wrzosek 1875–1975 (w setną rocznicę urodzin). Przegl Antropol 42: 159–165.
View in Google Scholar
Gronkiewicz S. 1987. Pierwsza polska „Antropologia” i jej autor Józef Jasiński. Przegl Antropol 53: 29–34.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1898-6773.53.1-2.02
Guardian, 6 Oct 2017. Germany to investigate 1,000 skulls taken from African colonies for ‘racial research’. Dostępne pod adresem: https://www.theguardian.com/world/2017/oct/06/germany-to-investigate-1000-skulls-taken-from--african-colonies-for-racial-research.
View in Google Scholar
Hołda-Róziewicz H. 1969. Prace antropologiczne Ludwika Krzywickiego na tle początków antropologii polskiej. Kwart Hist Nauki Tech 14: 649–659.
View in Google Scholar
Hrynkiewicz J, redaktor. 2012. Wizjoner i realista. Szkice o Ludwiku Krzywickim. Warszawa: Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323527749
Jasicki B. 1957. Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Ośrodek krakowski w latach 1908–1956. Mater i Prace Antropol 33, ss. 61.
View in Google Scholar
Jasicki B. 1978. Działalność naukowa Eugenii i Kazimierza Stołyhwów na polu antropologii. Przegl Antropol 44: 3–13.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1898-6773.44.1.01
Kaczanowski K. 2008. Dzieje Zakładu Antropologii Uniwersytetu Jagiellońskiego 1908–2008. Alma Mater, miesięcznik UJ, nr specjalny 106: 14–39.
View in Google Scholar
Kaczmarek M. 2016. 90 years of the Polish Anthropological Society and Anthropological Review: A success story. Anthropol Rev 79: 97–113. https://doi.org/10.1515/anre-2016-0009.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1515/anre-2016-0009
Kaszycka KA. 2016a. Jan Strzałko (1943–2016). Nauka 4/2016: 167–174.
View in Google Scholar
Kaszycka KA. 2016b. Professor Jan Strzałko (1943–2016). Anthropol Rev 79: 371–373. https://doi.org/10.1515/anre-2016-0027.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1515/anre-2016-0027
Kaszycka KA, Łopuszańska-Dawid M, Szklarska A, Lipowicz A, Kołodziej H. 2022. Profesor Tadeusz Bielicki (1932–2022). Nauka 3/2022: 185–192. Dostępne pod adresem: https://doi.org/10.24425/nauka.2022.142916.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.24425/nauka.2022.142916
Kopczyński M. 2006. Wielka transformacja. Badania nad uwarstwieniem społecznym i standardem życia w Królestwie Polskim 1866–1913 w świetle pomiarów antropometrycznych poborowych. Warszawa: Oficyna Wyd. „Mówią Wieki”.
View in Google Scholar
Krupiński T. 1988. Informacja o osobach pracujących w zawodzie antropologa w Polsce. Przegl Antropol 54: 201–229.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1898-6773.54.1-2.24
Kruszyński M. 2015. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w latach 1944–1989. Zarys dziejów uczelni w warunkach PRL. Lublin: Instytut Pamięci Narodowej.
View in Google Scholar
Krzeczkowski K. 1938. Zarys życia i pracy Ludwika Krzywickiego. Warszawa: Instytut Gospodarstwa Społecznego.
View in Google Scholar
Krzyśko M. 2010. Jan Czekanowski – antropolog i statystyk. Kwar Stat 12: 31–37.
View in Google Scholar
Krzywicki L. 1897. Kurs systematyczny antropologii. 1. Rasy fizyczne. Warszawa: K. Kowalewski.
View in Google Scholar
Kubica G. 2015. Antropologiczny dyskurs rasowy: jego twórcy i dekonstruktorzy. W: J. Barański, M. Golonka-Czajkowska i A. Niedźwiedź, redaktorzy. W krainie metarefleksji. Księga poświęcona Profesorowi Czesławowi Robotyckiemu, Kraków: Wyd. UJ, 94–117.
View in Google Scholar
Malinowski A. 1973. Zasługi i działalność naukowa prof. dra Michała Ćwirko-Godyckiego dla Zakładu Antropologii Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Przegl Antropol 39: 242–244.
View in Google Scholar
Malinowski A. 1981. Profesor Michał Ćwirko-Godycki (1901–1980). Życie i działalność naukowa. Przegl Antropol 47: 3–19.
View in Google Scholar
Malinowski A. 1986. Sześćdziesięciolecie działalności Polskiego Towarzystwa Antropologicznego. Przegl Antropol 52: 7–14.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1898-6773.52.1-2.02
Malinowski A. 1993. Profesor Franciszek Wokroj (1906–1991). Przegl Antropol 56: 3–4.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1898-6773.56.1-2.01
Malinowski A. 1996. Refleksje na temat wykładów antropologii w Polsce w okresie międzywojennym. Przegl Antropol 59: 155–159.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1898-6773.59.19
Malinowski A. 2008. Antropologia poznańska XX wieku. Homines Hominibus 1(4): 33–74.
View in Google Scholar
Malinowski A, Wolański N. 1985. Anthropology in Poland. W: J. Piontek i A. Malinowski, redaktorzy. Teoria i empiria w Polskiej Szkole Antropologicznej, Poznań: Wyd. Naukowe UAM, 35–69.
View in Google Scholar
Michalski I. 1959. Ośrodek łódzki. W: T. Bielicki i in., Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Ośrodki powstałe po drugiej wojnie światowej. Mater i Prace Antropol 40: 54–66.
View in Google Scholar
Musiał A. 2016. Kazimierz Stołyhwo 1880–1966. W: Monumenta Universitatis Varsoviensis 1816–2016, e-Monumenta WUW, 223–229.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323523796.pp.222-229
Musielak M. 2022. Profesor Adam Wrzosek (1875–1965) – Historyk i filozof medycyny. Zarys biografii intelektualnej. Poznań: Wyd. Naukowe Uniwersytetu Medycznego.
View in Google Scholar
Mydlarski J. 1925. Sprawozdanie z wojskowego zdjęcia antropologicznego Polski. Kosmos 50: 530–583.
View in Google Scholar
Mydlarski J. 1934/35. Sprawność fizyczna młodzieży w Polsce. Przegląd Fizjologii Ruchu 6(4): 403–486.
View in Google Scholar
Mydlarski J. 1949. Sprawozdanie z działalności Zakładu Antropologii za pierwsze pięciolecie istnienia Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie od r. ak. 1944/45 do 1948/49. Przegl Antropol 16: 199–206.
View in Google Scholar
Mydlarski J. 1951. Niedomagania w rozwoju antropologii polskiej w międzywojennym dwudziestoleciu – stan jej obecny – i perspektywy na przyszłość. Przegl Antropol 17: 1–33.
View in Google Scholar
Odrowąż-Szukiewicz H. 1975. Prof. dr Edward Loth – twórca anatomii rozwojowej w Polsce. Przegl Antropol 41: 203–212.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1898-6773.41.2.04
Pastuszak A, Charzewska J. 2010. Katedra Antropologii i Biologii. Zakład Antropologii. W: K. Hądzelka i K. Zuchowy, redaktorzy. Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie 1929/30–2009/2010. Księga pamiątkowa. Warszawa: Wyd. Estrella, 183–190.
View in Google Scholar
Patalas J. 2010. Społeczno-medyczne aspekty działalności Karola Stojanowskiego (1895–1947) – antropologa, eugenika oraz działacza społeczno-politycznego. Rozprawa doktorska. Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.
View in Google Scholar
Popiński K. 2018. System szkolnictwa wyższego w II Rzeczypospolitej i jego wpływ na funkcjonowanie uczelni polskich po 1945 roku. Społeczeństwo i Ekonomia 1(9): 25–53.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.15611/sie.2018.1.02
Puś W. 2015. Zarys historii Uniwersytetu Łódzkiego 1945–2015. Łódź: Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/7969-568-3
Rajchel Z. 1990. General remarks on anthropological reconstructions and the practice of skull and head reconstructions in Poland. Stud Phys Anthropol 10: 3–67.
View in Google Scholar
Reicher M, Sylwanowicz W. 1956. Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Ośrodek wileński. Mater i Prace Antropol 38, ss. 19.
View in Google Scholar
Sigmon BA. 1993. Physical anthropology in socialist Europe. Am Sci 81: 130–139.
View in Google Scholar
Sołtysiak A, Jaskulski P. 2000. Antropologia na Uniwersytecie Warszawskim 1946–2000. Warszawa: Instytut Archeologii UW.
View in Google Scholar
Stęślicka W. 1957. Jan Mydlarski 1892–1956. Przegl Antropol 23: 54–98.
View in Google Scholar
Stęślicka-Mydlarska W. 1972. Zakład Antropologii UMK w Toruniu (od założenia [maj 1952] do końca września 1971). Przegl Antropol 38: 149–154.
View in Google Scholar
Stęślicka-Mydlarska W. 1985. Działalność naukowa i organizacyjna Jana Mydlarskiego (14 X 1892 – 1 IV 1956). Przegl Antropol 51: 3–10.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1898-6773.51.1-2.01
Stojanowski K. 1927. Rasowe podstawy eugeniki. Poznań: Księgarnia M. Arcta.
View in Google Scholar
Stołyhwo K. 1938. Działalność Ludwika Krzywickiego na polu antropologii. W: Ludwik Krzywicki. Praca zbiorowa poświęcona jego życiu i twórczości. Warszawa: Instytut Gospodarstwa Społecznego, 177–182.
View in Google Scholar
Stołyhwo K. 1957. Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Benedykt Dybowski. Mater i Prace Antropol 35, ss. 39.
View in Google Scholar
Strojna E. 2023. Halina Milicer – antropolog w służbie kultury fizycznej. W: absolwen-ci.awf, Kwartalnik Stowarzyszenia Absolwentów AWF Warszawa 3(47): 7–9.
View in Google Scholar
Strzałko JD. 2001. 75 Years of Przegląd Antropologiczny. Przegl Antropol—Anthropol Rev 64: 3–8.
View in Google Scholar
Śniadecki J. 1811. Teorya jestestw organicznych tom II (wyd. 1). Wilno: J. Zawadzki.
View in Google Scholar
Śródka A. 1983. Jan Mydlarski (1892–1956). Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego 46: 244–251.
View in Google Scholar
Teler M. 6/12/2024. W Warszawie spoczywają średniowieczni biskupi z Nubii. Tajemnica „grobu kapłańskiego”. National Geographic. Dostępne pod adresem: https://www.national-geographic.pl/historia/w-warsza-wie-spoczywaja-sredniowieczni-biskupi-z--nubii-tajemnica-grobu-kaplanskiego/.
View in Google Scholar
Wanke A. 1953a. Metoda badań częstości występowania zespołów cech, czyli metoda stochastycznej korelacji wielorakiej. Przegl Antropol 19: 106–166.
View in Google Scholar
Wanke A. 1953b. A new taxonomic method in anthropology and its application. Bulletin de L’Académie Polonaise des Sciences, Cl. II, 1: 19–22.
View in Google Scholar
Wanke A. 1964. Sześćdziesiąt lat pracy naukowej Jana Czekanowskiego. W: Księga pamiątkowa dla uczczenia 60 lat pracy naukowej Jana Czekanowskiego. Mater i Prace Antropol 70: 7–27.
View in Google Scholar
Wejman W, Zachariewicz A. 2025. Krystyna Modrzewska (1919–2008). Leksykon Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/kry-styna-modrzewska-19192008/.
View in Google Scholar
Wokroj F. 1959. Ośrodek toruński. W: T. Bielicki i in., Sto lat antropologii polskiej 1856–1956. Ośrodki powstałe po drugiej wojnie światowej. Mater i Prace Antropol 40: 79–83.
View in Google Scholar
Wolański N, Siniarska A. 2003. Dzieje placówek ekologii człowieka w Polsce. Studia Ecologiae et Bioethicae 1: 25–61.
View in Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.21697/seb.2003.1.1.02
Wrzosek A. 1926. Juljan Talko-Hryncewicz (sylwetka jubileuszowa). Przegl Antropol 1: 59–79.
View in Google Scholar
Wrzosek A. 1929. Uwagi o rozwoju antropologji w Polsce. Przegl Antropol 4(4): 54–60.
View in Google Scholar
Wrzosek A. 1951. Ćwierćwiekowa działalność Polskiego Towarzystwa Antropologicznego (1925–1950). Przegl Antropol 17: 363–388.
View in Google Scholar
Wrzosek A. 1957. Józefa Majera życie i zasługi naukowe. Mater i Prace Antropol 31, ss. 261
View in Google Scholar
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.


