Muzyka – obraz – synestezja? Wokół wczesnych prac Zofii Lissy (i artystycznych wizualizacji muzyki)

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6107.35.04

Słowa kluczowe:

Zofia Lissa, synestezja, wizualizacja muzyki, film awangardowy, ilustracja książkowa, muzykologia

Abstrakt

Punkt wyjścia artykułu stanowią wczesne teksty muzykolożki, Zofii Lissy, skupione wokół nieanalizowanej szerzej przez komentatorów jej prac problematyki wizualizacji muzyki. Opisywane wrażenia percepcyjne uznaje badaczka za wspólny wszystkim odbiorcom sposób przestrzennego doświadczania utworów muzycznych. Opisy Lissy zestawiane są w artykule z dzisiejszymi ustaleniami z zakresu neuronauki; analizuje się je w świetle badań nad doświadczeniami synestezyjnymi oraz użyciem metaforyki pseudosynestezyjnej. Druga część szkicu poświęcona jest deskrypcji artefaktów opartych m.in. na wizualizacji muzyki – pomysły badawcze muzykolożki konfrontowane są tu z praktyką artystyczną w dziedzinie szczególnie interesującego Lissę filmu awangardowego (The Eye and the Ear Franciszki i Stefana Themersonów) oraz mniej przez nią cenionych (w kontekście związków z muzyką) „statycznych dzieł artystycznych sfery wzrokowej” (ilustracje Marty Ignerskiej do tekstu Anny Czerwińskiej-Rydel w książce Wszystko gra).

Bibliografia

Akiva-Kabiri Lilach, Linkovski Omer, Gertner Limor, Henik Avishai, Musical Space Synesthesia: Automatic, Explicit and Conceptual Connections between Musical Stimuli and Space, „Consciousness and Cognition” 2014, t. 28, August 2014, s. 17–29.
Google Scholar

Blakemore Mary-Ellen, Lynall Colin, What Synesthesia Isn’t, w: The Oxford Handbook of Synesthesia, red. Julia Simner, Edward Hubbard, Oxford University Press, Oxford 2013, s. 959–998.
Google Scholar

Bolecki Włodzimierz, Modalności modernizmu, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2012.
Google Scholar

Brougher Kerry, Strick Jeremy, Wiseman Ari, Zilczer Judith, Visual Music. Synaesthesia in Art and Music since 1900, Thames & Hudson, New York 2005.
Google Scholar

Chiou Rocco, Stelter Marleen, Rich Anina N., Beyond Colour Perception: Auditory-Visual Synaesthesia Induces Experiences of Geometric Objects in Specific Locations, „Cortex” 2013, t. 4, s. 1750–1763.
Google Scholar

Czerwińska-Rydel Anna, Ignerska Marta, Wszystko gra, Wytwórnia, Warszawa 2011.
Google Scholar

Dziesiąta Muza. Zagadnienia estetyczne kina, Krakowska Spółka Wydawnicza, Kraków 1924.
Google Scholar

Intersemiotyczność. Literatura wobec innych sztuk (i odwrotnie). Studia, red. Stanisław Balbus, Andrzej Hejmej, Jakub Niedźwiedź, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków 2004.
Google Scholar

Inventing Abstraction 1910–1925. How a Radical Idea Changed Modern Art, red. Leah Dickerman, Thames & Hudson Ltd, New York 2014.
Google Scholar

Irzykowski Karol, „Muzyka wzrokowa” w: Karol Irzykowski, Dziesiąta Muza. Zagadnienia estetyczne kina, Krakowska Spółka Wydawnicza, Kraków 1924.
Google Scholar

Kadosh Roi Cohen, Henik Avishai, Walsh Vincent, Small is Bright and Big is Dark in Synaesthesia, „Current Biology” 2007, R. 17 (19), s. R834–R835.
Google Scholar

Kluba Agnieszka, Synestezja, w: Sensualność w kulturze polskiej. Przedstawienia zmysłów człowieka w języku, piśmiennictwie i sztuce od średniowiecza do współczesności. Encyklopedia, red. Włodzimierz Bolecki, Warszawa 2013, http://www.sensualnosc.bn.org.pl
Google Scholar

Lakoff George, Johnson Mark, Metafory w naszym życiu, przeł. Tomasz Krzeszowski, Znak, Warszawa 2011.
Google Scholar

Lessing Gotthold Ephraim, Laokoon, czyli o granicach malarstwa i poezji, cz. 1, oprac. Jolanta Maurin-Białostocka, przeł. Henryk Zymon-Dębicki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1962.
Google Scholar

Linkovski Omer, Akiva-Kabiri Lilach, Gertner Limor, Henik Avishai, Is It for Real? Evaluating Authenticity of Musical Pitch-Space Synesthesia, “Cognitive Processing” August 2012, t. 13, Supplement 1, s. 247–251.
Google Scholar

Lissa Zofia, Muzyka i film. Studium z pogranicza ontologii, estetyki i psychologii muzyki, Lwów 1937.
Google Scholar

Lissa Zofia, Widzialność muzyki, „Gazeta Artystów” 1935, R. 2, nr 22, s. 6.
Google Scholar

Lissa Zofia, Wybór pism estetycznych, wprowadzenie, wybór i oprac. Zbigniew Skowron, Kraków 2008.
Google Scholar

Marks Lawrence E., Mulvenna Catherine M., Synesthesia on Our Mind, „Theoria et Historia Scientiarum” 2013, t. X, s. 13–35.
Google Scholar

Maurer Daphne, Gibson Laura C., Spector Ferrinne, Synesthesia in Infants and Very Young Children, w: The Oxford Handbook of Synesthesia, red. Julia Simner, Edward Hubbard, Oxford University Press, Oxford 2013, s. 46–63.
Google Scholar

Miniatura i mikrologia literacka, t. 1, red. Aleksander Nawarecki, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2000.
Google Scholar

Polska myśl filmowa. Antologia tekstów z lat 1898–1939, wybór i oprac. Jadwiga Bocheńska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1975.
Google Scholar

Rogowska Aleksandra, Synestezja, Oficyna Wydawnicza Politechniki Opolskiej, Opole 2007.
Google Scholar

Rogowska Aleksandra, Związki synestezji z muzyką, „Muzyka. Kwartalnik Instytutu Sztuki PAN” 2002, R. XLVII, z. 1 (84), s. 85–95.
Google Scholar

Rudenko Svetlana, Córdoba Serrano De María José, Musical-Space Synaesthesia: Visualisation of Musical Textures, „Multisensory Research” 2017, t. 30, s. 279–285.
Google Scholar

Schürer Emil, Film treściowy czy abstrakcyjny, w: Polska myśl filmowa. Antologia tekstów z lat 1898–1939, wybór i oprac. Jadwiga Bocheńska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1975, s. 236–244.
Google Scholar

Słuchając świata. Rozmowa z prof. Anną Czekanowską-Kuklińską, „Fragile”, http://fragile.net.pl/home/sluchajac-swiata-rozmowa-z-prof-anna-czekanowska-kuklinska/ [dostęp 27.07.2017].
Google Scholar

Stanisław Wyspiański – Mikalojus Konstantinas Čiurlionis: the Neighbouring of Cultures, the Borderlines of Art, red. Wiesna Mond-Kozłowska, Akademia Ignatianum/ Wydawnictwo WAM, Kraków 2012.
Google Scholar

Sterne Laurence, Życie i myśli JW. Pana Tristrama Shandy, przeł. Krystyna Tarnowska, Prószyński i S-ka, Warszawa 1995.
Google Scholar

Śniecikowska Beata, Słowo – obraz – dźwięk. Literatura a sztuki wizualne w koncepcjach polskiej awangardy 1918–1939, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków 2005.
Google Scholar

Themerson Stefan, O potrzebie tworzenia widzeń, „Iluzjon” 1983, nr 3, s. 34–42.
Google Scholar

Zacharska Katarzyna, Marta Ignerska, Culture.pl, https://culture.pl/pl/tworca/marta-ignerska [dostęp 12.11.2018].
Google Scholar

Zydlewska Agnieszka, Grabowska Agnieszka, Percepcja krosmodalna, „Neuropsychiatria i Neuropsychologia” 2011, t. 6, nr 2, s. 60–70.
Google Scholar

##submission.downloads##

Opublikowane

2020-06-30

Jak cytować

Śniecikowska, B. (2020). Muzyka – obraz – synestezja? Wokół wczesnych prac Zofii Lissy (i artystycznych wizualizacji muzyki). Acta Universitatis Lodziensis. Folia Philosophica. Ethica-Aesthetica-Practica, (35), 59-79. https://doi.org/10.18778/0208-6107.35.04