Od Hala-9000 do neoluddyzmu. Kto się boi technologii? Refleksje wokół kategorii doświadczenia

Abstrakt

Artykuł analizuje zjawisko lęku technologicznego stanowiącego nieodłączny element IV rewolucji przemysłowej, niejako jego rewers. Na poziomie jednostki otwierają się wyzwania technologiczne, potęgowane przez nadmiar bodźców powodowanych przesytem informacji. W tym kontekście koncepcja IV Rewolucji Przemysłowej zaproponowana w 2016 roku przez Klausa Schwaba zestawiona zostaje z takimi propozycjami teoretycznymi jak „Technopol” Neila Postmana, refleksje Jamesa Ellula, czy radykalnym manifestem eko-terrorysty Teda Kaczyńskiego, dotyczącym przyszłości społeczeństwa przemysłowego. Artykuł podejmuje także próbę zdefiniowania i wskazania źródeł lęku technologicznego od poczucia niepewności, zależności, wykluczenia, po utratę kontroli nad światem i samym człowiekiem. Klamrę stanowi nawiązanie do figury komputera Hal 9000 z filmu Stanleya Kubricka jako maszyny podejmującej decyzje o ludzkim życiu oraz do współczesnego fenomenu neoluddyzmu inspirowanego dziewiętnastowiecznym ruchem przeciwników rozwoju technologii. Metodologicznie artykuł opiera się zarówno na lekturze prac teoretycznych, jak i na analizie tekstów kultury popularnej. Posługuje się także egzemplifikacją z obszaru sztuki współczesnej sięgając do kategorii badań artystycznych.