Poza tu i teraz, czyli alternatywne rzeczywistości w kulturze popularnej (na przykładzie uniwersum Gwiezdnych Wojen)

Zofia Wosio

doi:10.18778/0860-7435.40.07

Autor

Zofia Wosio Uniwersytet Łódzki, Katedra Informatologii i Bibliologii https://orcid.org/0009-0001-9472-9286

DOI:

https://doi.org/10.18778/0860-7435.40.07

Słowa kluczowe:

rzeczywistość alternatywna, kultura popularna, światotwórstwo, allotopia, Gwiezdne Wojny

Abstrakt

Chęć mentalnego przeniesienia się do fikcyjnych rzeczywistości towarzyszy ludzkości od wieków. Jednak stanowi to nie tylko formę ucieczki od problemów codzienności, ale również sposób na chwilowe ukojenie i odpoczynek. W tym procesie zasadniczą rolę odgrywa popkultura, umożliwiająca twórcom kreowanie wyobrażonych miejsc, szczególnie w dziełach fantastycznych. Przykładem jest filmowa saga Gwiezdnych Wojen, w której George Lucas stworzył kosmiczne uniwersum o cechach allotopii. Otóż świat Galaktyki jest całkowicie inny od znanej ludziom rzeczywistości i możliwy do samodzielnego poznania. Entuzjaści mogą go eksplorować poprzez liczne filmy, książki, gry czy tytuły prasowe. Celem artykułu jest omówienie problematyki kreacji fikcyjnych światów alternatywnych oraz ich funkcjonowania w kulturze popularnej. Przeprowadzone badania mogą stanowić inspirację do podjęcia kolejnych działań naukowych w tym zakresie.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Andruczyk, Krzysztof (2023). Rzeczywistość stała się więzieniem. Lekarstwem na zmorę współczesności mogą być Tolkien i Sapkowski. W: Holistic [online]. Pobrano 7 stycznia 2023 r. z: https://cutt.ly/9wH2o24O

Baumard, Nicolas, Dubourg, Edgar (2022). Why imaginary worlds? The psychological foundations and cultural evolution of fictions with imaginary worlds. Behavioral and Brain Sciences, 45, 1–72.

Baver, Kristin, Fry, Jason, Horton, Cole, Richau, Amy, Sandell, Clayton (2024). Star Wars. Chronologia. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk.

Dąbrowska, Justyna (2016). Badanie światów fikcjonalnych – allotopie. Acta Humana, 7, 215–217.

Denker, Oliver (1997). Gwiezdne wojny. Jak powstawała kosmiczna trylogia. Poznań: Wydawnictwo InRock.

Dukaj, Jacek (2010). Stworzenie świata jako gałąź sztuki. W: Tygodnik Powszechny [online]. Pobrano 7 stycznia 2024 r. z: https://www.tygodnikpowszechny.pl/stworzenie-swiata-jako-galaz-sztuki-144587

Eskapizm (2024). W: Mazowieckie Stowarzyszenie Psychologiczne [online]. Pobrano 29 stycznia 2023 r. z: https://tiny.pl/06kpcx69

Fikcja (2014). W: Wielki słownik języka polskiego [online]. Pobrano 7 stycznia 2024 r. z: https://wsjp.pl/haslo/podglad/41903/fikcja/4506261/wymysl

Force Planet. W: Star Wars Databank [online]. Pobrano 10 kwietnia 2025 r. z: https://www.starwars.com/databank/force-planet

Galaktyka (2017). W: Biblioteka Ossus [online]. Pobrano 10 marca 2025 r. z: https://ossus.pl/biblioteka/Galaktyka

Gray, Claudia (2023). Star Wars: Mistrz i uczeń. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk.

Grzegorczyk, Wojciech (2015). Wybrane problemy zarządzania i finansów. Studia przypadków. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Gwiezdne Wojny: Załoga rozbitków, Stany Zjednoczone, 2024, reż. Kwan, Dan, Lowery, David, Schreier, Jake i in. [Disney+].

Hernes, Michał (2023). Nocny Stolik #90. Andrzej Sapkowski: książki mnie ukształtowały i sprawiły, że sam zacząłem pisać. W: Instytut Książki [online]. Pobrano 29 stycznia 2023 r., z: https://tiny.pl/c36bv

jSarek (2010). W: StarWars.com Blogs [online]. Pobrano 11 kwietnia 2025 r. z: https://tiny.pl/rmj7xzzs

Krajewski, Marek (2005). Kultury kultury popularnej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Krajewski, Mirosław (2020). O metodologii nauk i zasadach pisarstwa naukowego. Płock: WN NOVUM.

Krawiec, Bartosz (2025). Było sobie Śródziemie – rzecz o Tolkienie. W: Gazeta Kongresy [online]. Pobrano 18 lipca 2025 r. z: https://www.gazetakongresy.pl/bylo-sobie-srodziemie-rzecz-o-tolkienie/

Maj, Krzysztof M. (2015). Allotopie. Topografia światów fikcjonalnych. Kraków: Universitas.

Maj, Krzysztof M. (2019). Światotwórstwo w fantastyce: od przedstawienia do zamieszkiwania. Kraków: Universitas.

Maj, Krzysztof M. (2021). Światotwórstwo i gry wideo. Nowy Napis Co Tydzień [online], 107.

Ministerstwo Edukacji Narodowej. Kultura popularna. W: Zintegrowana Platforma Edukacyjna [online]. Pobrano 30 lipca 2025 r. z: https://tiny.pl/9yh3182p

Myrdzik, Barbara (2018). Czy immersja jest nową poetyką odbioru? Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Ad Didacticam Litterarum Polonarum Et Linguae Polonae Pertinentia, 9, 35–44.

Niewiadomski, Andrzej, Smuszkiewicz, Antoni (2012). Świat alternatywny. W: Encyklopedia Fantastyki [online]. Pobrano 24 listopada 2023 r. z: https://tiny.pl/c86pb

Piech, Wiktor (2023). Żyjemy w kilku światach jednocześnie? Teoria rozpala wyobraźnię naukowców! W: Interia. Geekweek [online]. Pobrano 28 stycznia 2023 r, z: https://tiny.pl/rf299h4s

Piramida motywacji Maslowa (2020). W: ABK UMED [online]. Pobrano 15 lipca 2025 r. z: https://abk.umed.pl/piramida-motywacji-maslowa/

Radzka, Anika (2002). Światy alternatywne w fantasy. W: Hobbicka Norka [online]. Pobrano 24 listopada 2023 r. z: https://www.tolkien.com.pl/hobbickanorka/artykuly/alter.html

Sibierska, Marta (2015). Immersja a światy alternatywne: w poszukiwaniu nowego formatu dla literatury. W: Błaszkowska, Marta, Kleczkowska, Katarzyna, Kuchta, Anna, Malita, Joanna, Pisarek, Izabela, Waczyński, Piotr, Wodyńska, Kama (red. nauk.), Monografia naukowa – światy alternatywne (s. 145–154). Kraków: AT Wydawnictwo.

Siuda, Piotr (2011). Homogenizacja i amerykanizacja globalnej popkultury. Kultura–Historia–Globalizacja, 10, 185–197.

Światy przedstawione w grach: fantasy, realizm, sci-fi i gry z otwartymi światami (2023). W: CAsfera [online]. Pobrano 7 stycznia 2024 r. z: https://www.casfera.pl/swiaty-przedstawione-w-grach-fantasy-realizm-sci-fi-i-gry-z-otwartymi-swiatami/

The Star Wars Galaxy (2025). W: Star Wars [online]. Pobrano 20 lipca 2025 r. z: https://www.starwars.com/star-wars-galaxy-map

Tolkien, John Ronald Reuel (1998). Drzewo i liść oraz Mythopoeia. Poznań: Zysk i S-ka.

Urbaniak-Piotrowska, Marta (2023). Eskapizm – na czym polega? Omawiamy przyczyny i objawy. W: Zwierciadło [online]. Pobrano 7 stycznia 2023 r. z: https://cutt.ly/UwH2u0UA

What is Aurebesh. W: Aurebesh.org [online]. Pobrano 11 kwietnia 2025 r., z: https://aurebesh.org/

Znaczenia i definicje „eskapizm”. W: Słownik Glosbe [online]. Pobrano 29 stycznia 2023 r. z: https://pl.glosbe.com/pl/pl/eskapizm

Żabicki, Piotr. Popkultura w otoczeniu nauki. W: Nauka UJ [online]. Pobrano 30 lipca 2025 r. z: https://tiny.pl/8hzs3xc6