Biskup Stanisław Zdzitowiecki wobec wojny polsko-bolszewickiej

Michał Widera

doi:10.18778/0208-6050.119.06

Authors

Michał Widera University of Opole https://orcid.org/0000-0002-7849-8887

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.119.06

Keywords:

the Diocese of Kujawy and Kalisz, Bishop Stanisław Zdzitowiecki, the Second Polish Republic, the Polish-Bolshevik war

Abstract

Stanisław Zdzitowiecki was the bishop of the Diocese of Kujawy and Kalisz, which was the largest in the church administration in the Kingdom of Poland and the Second Polish Republic, both during the partitions of Poland and after Poland regained independence. This period was marked by important historical events, such as the Polish-Bolshevik war, when following its outbreak he called on the faithful of his diocese to defend their homeland by joining a volunteer army and making donations for military purposes. He called on women to perform the work of nurses and for clergy to act as chaplains. After the heroic defence of Włocławek and the removal of the threat poised by the Red Army, he initiated celebration funerals of fallen soldiers as well as the Holy Mass in thanks for saving the city. To commemorate the Miracle on the Vistula, he placed a painting of Our Lady of Częstochowa in the church of St. John in Włocławek. In the following years, he took care of removing the material effects of the war, such as the destruction of the bishop’s palace, the fire affecting the library works of art and the diocesan archive. As a result, church buildings were rebuilt, other historical memorabilia were well secured, while some of the burnt documents were partially reconstructed.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Michał Widera, University of Opole

Ks. dr Michał Widera – adiunkt w Katedrze Teologii Biblijnej, Historii Kościoła i Patrologii na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Opolskiego.

Zainteresowania naukowe: dzieje diecezji kujawsko-kaliskiej i częstochowskiej, Druga Rzeczpospolita.

References

Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej im. ks. Walentego Patykiewicza w Częstochowie. Księgi konsystorskie. Akta tyczące się parafii Skomlin [1521–1921], sygn. 113

Archiwum Diecezjalne we Włocławku [ADWł]. Akta Kurii Diecezjalnej we Włocławku [AKDWł]. Akta bpa S. Zdzitowieckiego (1854–1927), sygn. pers. I, 411

Archiwum Państwowe w Bydgoszczy [APB]. Urząd Wojewódzki Pomorski w Toruniu [UWPT]. Włocławek – Pałac biskupi [protokół z oględzin, odbudowa, zmiany w elewacji] [1920–1923], sygn. 24703

Narodowe Archiwum Cyfrowe. Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny – Archiwum Ilustracji

Narodowe Archiwum Cyfrowe. Pałac biskupi we Włocławku [1920–1925], sygn. 7876

Charszewski I., Płaczą spiże na zgon X. Biskupa Zdzitowieckiego, Włocławek 1927.

K. J., Jego Ekscelencja ks. Stanisław Zdzitowiecki, biskup diecezji kujawsko-kaliskiej, Włocławek 1902.

„Kronika Diecezji Kujawsko-Kaliskiej” 1911, 1919–1921.

„Gazeta Polska” 1901.

„Gwiazda Cieszyńska” 1902.

„Kurier Płocki” 1920.

„Kurier Warszawski” 1880.

„Niwa Polska” 1902.

„Przegląd Katolicki” 1901–1902.

„Słowo” 1883.

„Słowo Kujawskie” 1922.

„Tygodnik Ilustrowany” 1902.

„Wędrowiec” 1902.

„Wiek” 1879.

„Zorza” 1902.

Albert A., Najnowsza historia Polski 1918–1939, Warszawa 1989.

Dębiński J., Duchowieństwo rzymskokatolickie diecezji włocławskiej w latach 1918–1939, Toruń 2010.

Dębiński J., Stanisław Kazimierz Zdzitowiecki (1854–1927), biskup włocławski, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie” 2002, t. XVII, s. 296–308.

Dębiński J., Stanisław Kazimierz Zdzitowiecki (1854–1927). Biskup włocławski, „Ateneum Kapłańskie” 2003, t. CXL, z. 2(564), s. 309–319.

Dębiński J., W 100. rocznicę wojny polsko-bolszewickiej 1919–1920, „Studia Włocławskie” 2020, t. XXII, s. 391–414.

Dziki T., Sierpień 1920 roku we Włocławku, [w:] Sierpień 1920 roku we Włocławku w świetle źródeł archiwalnych, red. T. Dziki, M. Gruszczyńska, Włocławek 2000, s. 7–21.

Dziki T., Wojciech Józef Gromczyński, Warszawa 2020.

Dziki T., Gołębiewski G., Z badań nad listą poległych w obronie Wisły i Włocławka w sierpniu 1920 roku, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie” 2017, t. XXXII, s. 71–92.

Frątczak W., Stanisław Kazimierz Zdzitowiecki, [w:] Zasłużeni dla Włocławka, red. M. Wojciechowski, Włocławek 1991, s. 226–227.

Garlicki A., Piłsudski Józef Klemens (1867–1935), [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXVI, Kraków–Warszawa 1981, s. 311–324.

Hergenröther J., Historia powszechna Kościoła katolickiego, t. XVIII, Warszawa 1905.

Jakubowski F., Wojna 1920 roku na Kujawach wschodnich i w ziemi dobrzyńskiej, Włocławek 2003.

Jędrzyński Z., Lewszecki Józef Ksawery (1869–1939), [w:] Toruński słownik biograficzny, t. VI, red. K. Mikulski, Toruń 2010, s. 88–89.

Kozłowska-Budkowa Z., Bogumił, [w:] Polski słownik biograficzny, t. III, Kraków 1937, s. 200–201.

Krajewski M., Społeczeństwo ziemi dobrzyńskiej i Kujaw wschodnich wobec najazdu bolszewickiego w 1920 r., [w:] W 75-lecie Bitwy Warszawskiej 1920. Materiały z konferencji naukowej 30 XI – 1 XII 1995 r. i uroczystości w dniu 20 sierpnia 1995 r. pod Pomnikiem Poległych Obrońców Wisły 1920, red. D. Kuźnicka, Włocławek 1997, s. 133–171.

Kubicki P., Antoni Ksawery Sotkiewicz, biskup sandomierski 1826–1901. Zarys monograficzny, Sandomierz 1931.

Kubicki P., Żywe słowo na ambonie i poza amboną. Praca poświęcona ks. kanonikowi Rajmundowi Mateuszczykowi, dziekanowi i proboszczowi w Słupi Nowej pod Św. Krzyżem ku uczczeniu jego złotych godów kapłańskich, t. I (Nauki na wszystkie niedziele i uroczystości Pańskie), Sandomierz 1937.

Kujawski W., Diecezja kujawsko-kaliska. Opracowanie historyczno-źródłoznawcze, Włocławek 2011.

Lenkiewicz T., Budowa Pomnika Poległych Obrońców Włocławka 1920–1922, [w:] W 75-lecie Bitwy Warszawskiej 1920. Materiały z konferencji naukowej 30 XI – 1 XII 1995 r. i uroczystości w dniu 20 sierpnia 1995 r. pod Pomnikiem Poległych Obrońców Wisły 1920, red. D. Kuźnicka, Włocławek 1997, s. 215–229.

Morawski M., Chodyński Stanisław, [w:] Polski słownik biograficzny, t. III, Kraków 1937, s. 377–378.

Morawski M., Monografia Włocławka, Włocławek 1933.

Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999. Słownik biograficzny, Warszawa 2000.

Pawlak M., Steinbok Janina, [w:] Włocławski słownik biograficzny, t. II, red. S. Kunikowski, Włocławek 2005, s. 165–166.

Pogorzelski W., 43 lata w kapłaństwie, Sieradz 1935.

Prokop K. R., Series chronologica episcoporum Poloniae 1473–2023, Kraków 2023.

Rezmer W., Działania wojenne nad dolną Wisłą w sierpniu 1920. Próba analizy operacyjnej, [w:] W 75-lecie Bitwy Warszawskiej 1920. Materiały z konferencji naukowej 30 XI – 1 XII 1995 r. i uroczystości w dniu 20 sierpnia 1995 r. pod Pomnikiem Poległych Obrońców Wisły 1920, red. D. Kuźnicka, Włocławek 1997, s. 103–132.

Rezmer W., Nieszawa, Bobrowniki, Włocławek. 14–18 sierpnia 1920 r., [w:] W. Rezmer, Z. Bohusz-Szyszko, Nad dolną Wisłą 1920 r., Toruń 2022, s. 110–130. https://doi.org/10.12775/978-83-231-4873-9

Szachewicz J., Miejsca upamiętnienia walk obronnych 1920 r. na terenie Włocławka, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie” 2023, t. XXXVI, s. 129–148.

Szczepański J., Wojna 1920 roku na Kujawach i Podlasiu, Warszawa–Pułtusk 1995.

Waszkiewicz Z., Życie polityczne Włocławka w latach 1918–1939, [w:] Włocławek. Dzieje miasta, t. II (Lata 1918–1998), red. J. Staszewski, Włocławek 2001, s. 11–85.

Widera M., Biskup Stanisław Zdzitowiecki (1854–1927). Główne kierunki działalności w diecezji kujawsko-kaliskiej (włocławskiej), „Ateneum Kapłańskie” 2024, t. CLXXXIII, z. 2(693), s. 264–287.

Widera M., Udział bpa Stanisława Zdzitowieckiego w powstaniu diecezji częstochowskiej, „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego” 2024, t. XLV, nr 2, s. 197–218. https://doi.org/10.25167/sth.5558

Witczak H., Obrona „dolnej Wisły” i bitwa o Włocławek jako istotny epizod Bitwy Warszawskiej 1920 r., „Studia Włocławskie” 2021, t. XXIII, s. 528–552. https://doi.org/10.52404/ttnwloc.stwl.23.28

Zasada Z. J., Czyn niepodległościowy Włocławskiej Ochotniczej Straży Ogniowej i Straży Powiatu Włocławskiego w latach 1918–1920, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie” 2018, t. XXXIII, s. 59–71.