„Quidam de gregariis militibus…” Pospolici ludzie jako bohaterowie piastowskich wojen do połowy XIII wieku

Autor

  • Jan Ptak Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Wydział Nauk Humanistycznych, Instytut Historii, Katedra Historii Średniowiecznej https://orcid.org/0000-0002-4013-2310

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.103.03

Słowa kluczowe:

Polska średniowieczna, wojskowość polska XI–XIII w., społeczeństwo średniowieczne, ludność pospolita w średniowieczu

Abstrakt

W epoce piastowskiej dużą część wojska stanowiła pospolita ludność, zazwyczaj jednak autorzy kronik opisujących wydarzenia wojenne nie poświęcali jej większej uwagi. Tym cenniejsze wydają się obecne w ich przekazach wzmianki o ludziach z niższych warstw społecznych, którzy wyróżnili się niezwykłym męstwem i walecznością podczas działań militarnych. Wśród ich dokonań odnotowane zostały przypadki uratowania życia władcom podczas bitew, spontaniczne podjęcie walki zakończonej całkowitym zwycięstwem, odzyskanie utraconego grodu czy heroiczna obrona własnej warowni przed atakującym wrogiem. Ludzie dokonujący tych wyczynów byli prostymi wojownikami, nisko sytuowanymi w społecznej hierarchii albo nawet znajdowali się w wojsku jako służba nieprzeznaczona do bezpośredniego udziału w walkach. Kronikarze z podziwem pisali głównie o dokonaniach ludzi należących do pierwszej z tych kategorii, czyli zobowiązanych do walki z bronią w ręku, podkreślając ich męstwo i poświęcenie dla władców, którzy za te zasługi ich hojnie nagradzali. Natomiast militarne wyczyny osób czy grup wchodzących w skład czeladzi, od której nie wymagano udziału w walce zbrojnej, były oceniane przez tych autorów zupełnie inaczej, jako efekt porywczości czy brawury.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Bibliografia

Anonim tzw. Gall, Kronika polska, tłum. R. Grodecki, przekład oprac., wstępem i przypisami opatrzył M. Plezia, wyd. 6, Wrocław 1989 (Biblioteka Narodowa, seria I, Nr 59).
Google Scholar

Galli Anonymi Cronica et gesta ducum sive principum Polonorum, wyd. K. Maleczyński, Kraków 1952 (Monumenta Poloniae Historica, seria II, t. II).
Google Scholar

Kronika halicko-wołyńska. Kronika Romanowiczów, tłum., wstęp i komentarze D. Dąbrowski, A. Jusupović, Kraków 2017 (Monumenta Poloniae Historica, seria II, t. XVI).
Google Scholar

Magistri Vincentii dicti Kadlubek Chronica Polonorum, wyd. M. Plezia, Kraków 1994 (Monumenta Poloniae Historica, seria II, t. XI).
Google Scholar

Mistrz Wincenty (tzw. Kadłubek), Kronika polska, tłum. i oprac. B. Kürbis, Wrocław 1992 (Biblioteka Narodowa, seria I, Nr 277).
Google Scholar

Banaszkiewicz J., Gall jako historyk poważny, czyli dlaczego dzieje i Bolesława Chrobrego, i Bolesława Krzywoustego są prawdziwe i niegroteskowe, „Przegląd Historyczny” 2008, t. XCIX, z. 3, s. 399–410.
Google Scholar

Banaszkiewicz J., Narrator w przebraniu, czyli mistrz Wincenty o bitwie mozgawskiej, [w:] Onus Athlanteum. Studia nad Kroniką biskupa Wincentego, red. A. Dąbrówka, W. Wojtowicz, Warszawa 2009, s. 423–434.
Google Scholar

Barnat R., Siły zbrojne Bolesława Chrobrego w świetle relacji Galla Anonima, „Przegląd Historyczny” 1997, t. LXXXVIII, s. 223–235.
Google Scholar

Bogucki A., Polskie nazwy rycerstwa w średniowieczu. Przyczynki do historii ustroju społecznego, Włocławek 2001.
Google Scholar

Bogucki A., Problem prawa rycerskiego w Polsce, [w:] Społeczeństwo Polski średniowiecznej, t. XI, red. S.K. Kuczyński, Warszawa 2007, s. 59–89.
Google Scholar

Buko A., Początki Sandomierza, Warszawa 1998.
Google Scholar

Cetwiński M., „Rex insulsus” i „parasitis exercitus”, czyli pycha Rusina ukarana (Gall, I, 10; Kadłubek, II, 12), [w:] Europa środkowo-wschodnia. Ideologia, historia, społeczeństwo, red. J. Dudek, D. Janiszewska, U. Świderska Włodarczyk, Zielona Góra 2005, s. 323–334.
Google Scholar

Chrzanowski M., Leszek Biały, książę krakowski sandomierski, princeps Poloniae (ok. 1184 – 23/24 listopada 1227), Kraków 2013.
Google Scholar

Ihnatowicz I., Mączak A., Zientara B., Żarnowski J., Społeczeństwo polskie od X do XX wieku, wyd. 2, Warszawa 1988.
Google Scholar

Kazańczuk M., Staropolskie legendy herbowe, Wrocław 1990.
Google Scholar

Kollinger K., Polityka wschodnia Bolesława Chrobrego (992–1025), Wrocław 2014.
Google Scholar

Labuda G., Przeobrażenia w organizacji polskich sił zbrojnych w XI wieku, [w:] Pax et bellum, red. K. Olejnik, Poznań 1993, s. 87–110.
Google Scholar

Łowmiański H., Początki Polski. Z dziejów Słowian w I tysiącleciu n.e., t. III, Warszawa 1967.
Google Scholar

Maleczyński K., Bolesław III Krzywousty, Wrocław 1975.
Google Scholar

Maroń J., Kilka uwag o realistycznym ujęciu średniowiecznej sztuki wojennej, [w:] Historicae viae. Studia dedykowane Profesorowi Lechowi A. Tyszkiewiczowi z okazji 55-lecia pracy naukowej, Wrocław 2012, s. 91–106.
Google Scholar

Modzelewski K., Chłopi w monarchii wczesnopiastowskiej, Wrocław 1987.
Google Scholar

Szymczak J., Sposoby zdobywania i obrony grodów w Polsce w okresie rozbicia dzielnicowego, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1979, t. XXII, s. 3–63.
Google Scholar

Wasilewski T., O służbie wojskowej ludności wiejskiej i składzie społecznym wojsk konnych i pieszych we wczesnym średniowieczu polskim, „Przegląd Historyczny” 1960, t. LI, nr 1, s. 1–23.
Google Scholar

Zajączkowski S.M., Służba wojskowa chłopów w Polsce do połowy XV wieku, Łódź 1958.
Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

2019-04-30

Jak cytować

Ptak, J. (2019). „Quidam de gregariis militibus…” Pospolici ludzie jako bohaterowie piastowskich wojen do połowy XIII wieku. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica, (103), 27–42. https://doi.org/10.18778/0208-6050.103.03