„Suchą stopą” czy „skacząc w fale”. Przekraczanie rzek przez wojska polskie od XI do początku XVI wieku
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.99.05Słowa kluczowe:
wojna, średniowiecze, taktyka, mosty pływające, przeprawy, PolskaAbstrakt
Najczęstszym sposobem przekraczania rzeki było przechodzenie jej w bród. Wiele informacji o takich przeprawach pochodzi z lat wojny polsko-niemieckiej (1003–1018). Obie walczące wówczas armie kilkukrotnie przekraczały Odrę i Łabę, których szerokość sięgała 100 m. Największą rzeką pokonaną przez polskie wojska w bród był Dniestr, który miał szerokość 150 m. Nieliczne wzmianki dotyczą przepraw przez rzeki zamarznięte. Mosty pływające, które zostały umieszczone na dolnych odcinkach Wisły, stały się trwałym elementem wojen polsko-krzyżackich w XV w. Pierwsze wzmianki o takich mostach w Polsce pochodzą z 1410 r. Wtedy podczas wojny przeciwko zakonowi krzyżackiemu wybudowano je trzy: na Wiśle pod Czerwińskiem i pod Przypustem oraz na Narwi pod Pułtuskiem. Od tego czasu pływające mosty były regularnie używane podczas wojny przeciwko Zakonowi. Zbudowano je na Wiśle: w 1414 r. pod Zakroczymiem, w 1419 i 1422 r. ponownie pod Czerwińskem, w 1454 r. pod Toruniem i w 1455 r. pod Grudziądzem. Podczas polskiej kampanii do Mołdawii w 1497 r. król Jan Olbracht nakazał postawić most nad Dniestrem koło Halicza. Jednak ostatecznie zmienił swoje plany i z niego nie skorzystał. Dwa mosty pływające, oparte na beczkach, zbudowano w nocy w dniach 7–8 września 1514 r. Były one użyte przez wojska litewskie i polskie, które w bitwie pod Orszą rozbiły armię Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Głównym powodem, dla którego armie zostały zmuszone do przekraczania mostów na szerokich rzekach, była duża liczba wozów i artylerii zabieranych na wyprawę. W XV i na początku XVI w., wykorzystując pływające mosty, armia Królestwa Polskiego bez większych problemów była w stanie przeprawić się przez Wisłę, nawet jeśli szerokość przekraczała 500 m.
Pobrania
Bibliografia
Anonim tzw. Gall, Kronika polska, oprac. M. Plezia, Wrocław 1989.
Bielski M., Kronika polska, Sanok 1856.
Cronica conflictus Wladislai Regis Poloniae cum cruciferis anno Christi 1410, wyd. Z. Chlebowski, Poznań 1911.
De rebus anno MDXIV gestis commentaries, [w:] Acta Tomiciana, t. III, oprac. S. Górski, Posnaniae 1852–1872, s. 1–12.
Dlugossius J., Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, lib. 11 (1406–1412).
Długosz J., Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, przekł. J. Mrukówna, ks. 10 (1370–1405); ks. 10–11 (1406–1412); ks. 11 (1413–1430), ks. 12 (1445–1461), Warszawa 1981–2004.
Flavi Vegeti Renati viri in lustris comitis, lib. III, c. VI, http://www.thelatinlibrary.com/vegetius3.html (dostęp: 16 IX 2017).
Fryderyk I cesarz donosi Wibaldowi o zwycięstwie odniesionem nad Polakami, [w:] Monumenta Poloniae Historica, t. II, wyd. A. Bielowski, Warszawa 1961, s. 21–22.
Herodot, Dzieje, http://biblioteka.kijowski.pl (dostęp: 10 X 2017).
Kromer M., Kronika polska, Sanok 1868.
Kronika Thietmara, przekł. Z. Jedlicki, Kraków 2002.
Liborius Naker’s tagebuchüber den Kriegszug des Hochmeisters Johann von Tieffengegen die Türkenim Jahre 1497, hrsg. M. Toeppen, [w:] Scriptores Rerum Prussicarum, t. V, Leipzig 1874, s. 289–314.
Matricularum Regni Poloniae. Summaria, wyd. T. Wierzbowski, p. II, Varsoviae MCMVII.
Petri de Dusburg Chronicon terrae Prussiae, ed. M. Töppen, [w:] Scriptores Rerum Prussicarum, t. I, hrsg. T. Hirsch, M. Töppen, E. Strehlke, Leipzig 1861, s. 21–219.
Powieść minionych lat, przekł. i oprac. F. Sielicki, Wrocław 1999.
Stryjkowski M., Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiej Rusi, Warszawa 1846.
Wapowski B., Kroniki, [w:] Scriptores rerum Polonicarum, t. II, Kraków 1872, s. 24–219.
Barkowski R.F., Lechowe Pole 955, Warszawa 2016.
Biskup M., Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyżackim 1454–1466, Warszawa 1967.
Biskup M., Wojny Polski z Zakonem Krzyżackim 1308–1521, Warszawa 1993.
Błaszczyk G., Dzieje stosunków polsko-litewskich od czasów najdawniejszych do czasów współczesnych, t. I (Trudne początki), Poznań 1998.
Curry A., The Hundred Years’ War 1337–1453, Oxford 2002.
Dąbrowski J., Władysław I Jagiellończyk na Węgrzech (1440–1444), Warszawa 1922.
Gąsiorowski A., Itinerarium króla Władysława Jagiełły 1386–1434, Warszawa 2015.
Górski K., Fragmenty z dziejów Prus w XV w., „Rocznik Gdański” 1935–1936, t. IX–X, s. 1–256.
Górski K., Starostowie malborscy w latach 1457–1510. Pierwsze półwiecze polskiego Malborka, Toruń 1960.
Grabarczyk T., Jazda zaciężna Królestwa Polskiego w XV wieku, Łódź 2015.
Grabski A.F., Polska sztuka wojenna w okresie wczesnofeudalnym, Warszawa 1959.
Hammond N.G.L., Roseman L.J., The Construction of Xerxes’ Bridge over the Hellespont, „The Journal of Hellenic Studies” 1996, vol. CXVI, s. 88–107.
Heś R., Wrocław między trzema królestwami – wyprawa Jagiellonów na Śląsk w 1474 r., [w:] Od Grunwaldu do Bzury – bitwy i boje polskie na przestrzeni dziejów, red. J. Jedrysiak, D. Koreś, J. Maroń, K. Widzyński, Wrocław 2012, s. 27–66.
Hoyer J.G., Handbuch der Pontonnier-Wissenschaften in Absichtihrer Andewndungzum Feldgebrauch, Leipzig 1830.
Jankowski J., Mosty w Polsce i mostowcy polscy (od czasów najdawniejszych do końca I wojny światowej), Wrocław 1973.
Jóźwiak S., Kwiatkowski K., Szweda A., Szybkowski S., Wojna Polski i Litwy z Zakonem Krzyżackim w latach 1409–1411, Malbork 2010.
Kosiarz E., Wojny na Bałtyku X–XIX w., Gdańsk 1978.
Krakowski S., Polska w walce z najazdami tatarskimi, Warszawa 1956.
Kwiatkowski K., Wojska Zakonu Niemieckiego w Prusach 1230–1525, Toruń 2016.
Lepszy L., Basta Jan, [w:] Polski słownik biograficzny, t. I, Kraków 1935, s. 350.
Lewicki A., Powstanie Świdrygiełły. Ustęp z dziejów unii Litwy z Koroną, Oświęcim 2015.
Maleczyński K., Bolesław III Krzywousty, Wrocław 1975.
Miśkiewicz B., Najazd Fryderyka Barbarossy na Polskę, [w:] Szkice z dziejów wojskowości, Warszawa 1991, s. 226–240.
Miśkiewicz B., Wojny o zjednoczenie Pomorza Zachodniego z Polską za pierwszych Piastów, [w:] Szkice z dziejów wojskowości, Warszawa 1991, s. 202–225.
Most zwycięstwa, Wyborcza.pl, http://wyborcza.pl/1,76842,8124506,Most_zwyciestwa.html (dostęp: 31 V 2017).
Nicolle D., Bitwa pod Nicopolis 1396, Poznań 2011.
Nowak T., Uwagi o technice budowy mostów polowych w Polsce w w. XV do XVII, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1956, t. II, s. 345–387.
Nowakowski A., Sprzęt taborowy, obozowy i przeprawowy, [w:] Polska technika wojskowa do 1500 roku, red. A. Nadolskiego, Warszawa 1994, s. 254–257.
Olejnik K., Władysław Warneńczyk (1424–1444), Kraków 2007.
Oman Ch., Sztuka wojenna w średniowieczu, t. III, Oświęcim 2015.
Onestinghel G., La Guerra tra Sigismondo conte del Tirolo e la Repubblica di Venezianel 1487, Calliano 1989.
Papée F., Jan Olbracht, Kraków 1999.
Plewczyński M., Wojny i wojskowość polska w XVI wieku, t. I (Lata 1500–1548), Zabrze 2011.
Plewczyński M., Wojny Jagiellonów z wschodnimi i południowymi sąsiadami Królestwa Polskiego w XV wieku, Siedlce 2005.
Rutkowska-Płachcińska A., Urządzenia transportowe i komunikacyjne, [w:] Historia kultury materialnej, t. II (Od XIII do XV wieku), Wrocław 1978, s. 204–224.
Stolarczyk T., Świdrygiełło przeciwko Jagielle – tzw. wojna łucka w 1431 r., „Mars” 2001, t. X, s. 3–18.
Szulta W., Przeprawy mostowe na ziemiach polskich w średniowieczu, Toruń 2008.
Szymczak J., Świętosław Szczenię z Zawady pod Nikopolem w 1396 r. (Marcin Kromer kontra Jan Długosz), „Rocznik Łódzki” 1995, t. XLII, s. 11–29.
Tuchman B., Odległe zwierciadło, czyli rozlicznymi plagami nękane XIV stulecie, Warszawa 1993.
Zatorski W., Wojny Czyngis Chana 1194–1242, Poznań 2015.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
