Lwów jako miejsce stacjonowania wojsk jagiellońskich w latach 1469–1520

Oleg Hański

doi:10.18778/0208-6050.119.03

Autor

Oleg Hański Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-1957-0631

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.119.03

Słowa kluczowe:

Lwów, zaciężni, chorągiew nadworna, obrona potoczna, pospolite ruszenie, garnizon, Królestwo Polskie, Jagiellonowie

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest obecności wojsk jagiellońskich – polskich oraz litewskich, a także epizodycznie krzyżackich we Lwowie na przełomie wieków średnich i nowożytności. Lwów jako najważniejsze miasto na ziemiach ruskich Królestwa Polskiego często był miejscem koncentracji oraz bazą logistyczną dla zaciężnych obrony potocznej, królewskiej chorągwi nadwornej (curienses) oraz pospolitego ruszenia, zarówno podczas działań obronnych, jak i zaczepnych.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Oleg Hański - Uniwersytet Łódzki

Mgr Oleg Hański – asystent w Katedrze Historii Średniowiecznej na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Łódzkiego. Doktorant w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych UŁ.

Zainteresowania naukowe: historia wojskowości średniowiecza i czasów nowożytnych, bronioznawstwo historyczne, architektura obronna.

Bibliografia

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Archiwum Skarbu Koronnego [ASK]. O. 85, Rejestry Popisowe Wojska Koronnego, sygn. 2–3, 7–8, 11, 12

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Archiwum Skarbu Koronnego [ASK]. O. 86, Rachunki z przychodów i wydatków na potrzeby wojska, sygn. 2, 6a

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Archiwum Skarbu Koronnego [ASK]. 1, Rachunki królewskie [RK], sygn. 35–36, 338

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Metryka Koronna [MK], sygn. 22–24

Acta Alexandri Regis Poloniae, Magni Ducis Lithuaniae etc. (1501–1506), [w:] Monumenta Medii Aevi Historica Res Gestas Poloniae Illustrantia, t. XIX, wyd. F. Papée, Kraków 1927.

Acta ofﬁcii consistorialis Leopoliensis antiquissima, wyd. W. Rolny, cz. 2 (1490–1498), Lwów 1930, Zabytki Dziejowe, t. III.

Acta Tomiciana. Epistolarum, legationum, responsorum, actionum et rerum gestarum Serenissimi Principis Sigismundi Primi regis Poloniae Magni Ducis Lithuaniae per Stanislausm Górski canonicum Cracoviensem et Plocensem collectarum, t. I, wyd. S. Gorski, Poznań 1852.

Bielski M., Kronika polska, t. II, wyd. K. J. Turowski, Sanok 1856.

Długosz J., Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. XII (1462–1480), przekł. J. Mrukówna, Warszawa 2009.

Liboryusz Naker 1497 r., [w:] Cudzoziemcy w Polsce, wyd. X. Liske, Lwów 1876.

Listy i akta Piotra Myszkowskiego, generalnego starosty ziem ruskich króla Jana Olbrachta, wyd. A. Pawiński, Kraków 1898.

Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codocibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur, pars 3–4, vol. II–IV, wyd. T. Wierzbowski, Warszawa 1908–1912.

Moldavsko-polskaia letopis 1385–1564 gg., [w:] Slaviano-moldavskie letopisi XV–XVI vv., izd. F. Grekul, Moskva 1976.

Rejestr wozów skarbnych od miast i miasteczek Rzeczypospolitej koronnych na wyprawę wojenną roku 1521 dostarczonych, wyd. C. Biernacki, Kraków 1886.

Stryjkowski M., Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiéj Rusi, t. II, wyd. M. Malinowski, Warszawa 1846.

Wapowski B., „Historia Polaków” część ostatnia (1480–1535), wyd. i przeł. K. Jasińska-Zdun, Kraków 2024, Folia Jagiellonica. Fontes XLI.

Wtargnienie do Galicyi w roku 1498. Z roczników Chodży Saad-ed-Dina, tomu drugiego, [w:] Collectanea z dziejopisów tureckich rzeczy do historyi polskiey służących: z dodatkiem objaśnień potrzebnych i krytycznych uwag: z wizerunkami odbijanemi na kamieniu, wyd. J. Sękowski, t. I, Warszawa 1824.

Adamczyk J. L., Fortyfikacje stałe na polskim przedmurzu od połowy XV do końca XVII wieku, Kielce 2004.

Bevz V., Bevz N., Analiz dzherel ta prats prysviachenykh istorii oboronnykh sporud lvivskoho seredmistia, „Fortyfikatsii” 2023, vyp. 18, s. 16–38. https://doi.org/10.23939/fortifications2023.18.016

Bevz V., Bevz N., Hipotetychna rekonstruktsiia na period XIII–XIV st. rozplanuvalnoi struktury ta arkhitektury Vysokoho oboronnoho muru u misti Lvovi, „Fortyfikatsii” 2023, vyp. 19, s. 153–177. https://doi.org/10.23939/fortifications2023.19.153

Bilushchak T., Istoriia vyvchennia ukriplen Vysokoho Zamku u Lvovi, [w:] Arkheolohiia & Fortyfikatsiia Cerednoho Podniprovia. II vseukrainska naukovo-praktychna konferentsiia Kamianets-Podilskoho derzhavnoho istorychnoho muzeiu-zapovidnyka, red. kol. V. Travinskyi i insh., Kamianets-Podilskyi 2012, s. 216–219.

Bilushchak T., Oboronni sporudy Lvova XIV–XVIII st.: istorychni doslidzhennia i zberezhenni pamiatky, „Derzhava ta armiia: Visnyk Natsionalnoho universytetu Lvivska politekhnika” 2012, № 724, s. 68–74.

Bołdyrew A., Piechota zaciężna w Polsce w pierwszej połowie XVI wieku, Warszawa 2011.

Bołdyrew A., Pochody wojenne polskich wojsk zaciężnych w pierwszej połowie XVI w. (ze szczególnym uwzględnieniem piechoty), „Piotrkowskie Zeszyty Historyczne” 2011, t. XII, z. 2, s. 9–26.

Chuchko M., Kozmyn (1497): bukovynska peremoha Shtefana Velykoho, Chernivtsi 2019.

Czołowski A., Historia Lwowa od założenia do roku 1600, Lwów 1925.

Fac L., Południowo-wschodni teatr działań wojennych w latach 1497–1509. Działania wojenne i zagrożenia dla Rusi Czerwonej na przełomie XV i XVI w. (1497–1509), „Rocznik Przemyski” 2007, t. XLIII, z. 1, s. 53–86.

Fac L., Stanisław z Chodcza (Chodecki) zapomniany obrońca Przemyśla, „Rocznik Przemyski” 2007, t. XLIII, z. 1, s. 211–222.

Gładysz A., Jedna, czy dwie chorągwie nadworne Zygmunta I w kampanii mołdawskiej 1509 r.?, [w:] Na z góry upatrzonych pozycjach, red. B. Międzybrodzki, Zabrze 2011, s. 93–103.

Gładysz A., Kampania Bogdana III Jednookiego w Polsce w 1509 r. a obrona Rohatyna, [w:] Mity i legendy w polskiej historii wojskowości, red. W. Caban, J. Smoliński, J. Żak, Kielce 2014, s. 78–87.

Gładysz A., The Polish-Moldavian Conflict (1506), [w:] War in History. The History of Polish and General Military Science, ed. A. Niwiński, Lublin 2017, s. 85–102.

Gładysz A., Wyprawa odwetowa hetmana Mikołaja Kamienieckiego do Mołdawii w 1509 roku, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2023, nr 4(286), s. 13–37. https://doi.org/10.32089/WBH.PHW.2023.4(286).0001

Grabarczyk T., Firearms in the Equipment of Mercenary Troops of the Kingdom of Poland in 1471–1500, „Fasciculi Archaeologiae Historicae” 2012, nr 25, s. 53–58.

Grabarczyk T., Funkcje obozu armii jagiellońskiej w XV wieku, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2018, z. 101, s. 53–68. https://doi.org/10.18778/0208-6050.101.04

Grabarczyk T., Jazda zaciężna Królestwa Polskiego w XV wieku, Łódź 2015.

Grabarczyk T., Piechota zaciężna Królestwa Polskiego w XV wieku, Łódź 2000.

Gryglewski K., Uwagi dotyczące kampanii mołdawskiej Mikołaja Kamienieckiego w 1509 roku, [w:] Vade Nobiscum, t. XXII (Studia z wieków dawnych), red. K. Gryglewski, J. Kuliś, J. Pisarski, C. Wiśniewski, Łódź 2021, s. 61–71. https://doi.org/10.18778/8220-726-2.05

Janicki M., Pochówki i pamięć poległych (XIV–XVII w.), „Napis. Pismo poświęcone literaturze okolicznościowej i użytkowej” 2001, seria VII, s. 59–77. https://doi.org/10.18318/napis.2001.1.6

Kachor I., Kachor L., Serednovichnyi Lviv. Fortyfikatsii, Lviv 2009.

Kałużny J., Chorągiew nadworna królów Polski w latach 1447–1501, [niepublikowana rozprawa doktorska], Łódź 2021.

Kolankowski L., Roty koronne na Rusi i Podolu 1492–1572, „Ziemia Czerwieńska” 1935, R. I, z. 2, s. 141–174.

Lazurko O., Shchnitsar M., Tkach Ye., Voitovych N., Skhidna dilianka oboronnykh sporud serednovichnoho Lvova (za materialamy doslidzhen 2009 roku), „Arkheolohichni doslidzhennia Lvivskoho universytetu” 2012, vyp. 14–15, s. 228–254.

Lulewicz H., Litewskie chorągwie dworzańskie (dworskie) w wyprawie mołdawskiej 1509 r., [w:] Społeczeństwo polskie i wojsko, red. K. Maksymiuk, D. Wereda, A. Zawadzki, Siedlce 2016, s. 21–31.

Łopatecki K., Bołdyrew A., Półstałe obozy wojskowe w Koronie jako nowa rzeczywistość społeczno-gospodarcza w okresie funkcjonowania obrony potocznej, [w:] Człowiek twórcą historii, t. I (Człowiek i praca w procesie modernizacji społecznej i gospodarczej), red. C. Kuklo, W. Walczak, Białystok 2024, s. 401–436.

Markowski F., Niski zamek we Lwowie, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 1972, t. XVII, nr 3, s. 177–209.

Mishchenko A., Davydovych M., Problema vidtvorennia vysokoho zamku XIII–XVII st. u Lvovi, „Istoriia relihii v Ukraini” 2016, vyp. 26, ch. 2, s. 639–653.

Mohytych R., Nyzkyi Zamok u Lvovi, „Postup” 2000, № 24(468), s. 2.

Mohytych R., Nyzkyi zamok u Lvovi. Do pytannia rekonstruktsii pervisnoho vyhliadu, „Visnyk inst. Ukrzakhidproektrestavratsiia” 2000, ch. 11, s. 49–58.

Mohytych R., Zavershennia murovanykh stin u tverdyniakh ruskoho korolivstva druhoi polovyny XIII stolittia, „Kniazha doba: istoriia ta kultura” 2011, vyp. 4, s. 236–239.

Nabiałek K., Obsada zamków monarszych w Królestwie Polskim na przełomie średniowiecza i epoki nowożytnej, „Roczniki Historyczne” 2008, R. LXXIV, s. 113–156.

Nalewajek A., Curienses w służbie wojskowej na Rusi za panowania króla Jana Olbrachta – zarys problematyki źródłowej, „Historia Slavorum Occidentis” 2022, R. XII, nr 1(32), s. 119–136. https://doi.org/10.15804/hso220105

Nalewajek A., Dwór królewski Jana Olbrachta w latach 1492–1501. Wykazy dworzan i familii dworskiej, Warszawa 2022.

Nalewajek A., Uzupełnienie do itinerarium króla Kazimierza Jagiellończyka w drugiej połowie 1470 r., „Saeculum Christianum” 2022, t. XXIX, nr 1, s. 76–85. https://doi.org/10.21697/sc.2022.29.1.6

Neyman M., Pietkiewicz K., Lietuvos didžiojo kunigaikščio ir Lenkijos karaliaus Aleksandro Jogailaičio itinerariumas (1492 m. birželis. 1506 m. rugpjūtis), Lietuvos istorijos metraštis. 1995, Vilnius 1996.

Niemczyk-Wiśniewska K., Stosunki polsko-mołdawskie w kontekście relacji z Węgrami i Turcją na przełomie XV i XVI wieku, Katowice 2025. https://doi.org/10.31261/PN.4251

Papée F., Historya miasta Lwowa w zarysie, Lwów 1894.

Papée F., Jan Olbracht, Kraków 1936.

Plewczyński M., Krzyżacy i prusacy książęcy w armii koronnej w latach 1497–1572, „Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska” 1998, nr 12, s. 37–49.

Plewczyński M., Materiały do zagadnienia liczebności i organizacji wojska polskiego w latach 1506–1572, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1988, t. III, s. 305–324.

Plewczyński M., Obertyn 1531, Warszawa 1994.

Plewczyński M., Wojny i wojskowość polska w XVI wieku, t. I (Lata 1500–1548), Oświęcim 2017.

Plewczyński M., Wojny i wojskowość polska w XVI wieku, t. II (Lata 1548–1575), Oświęcim 2018.

Plewczyński M., Wojny Jagiellonów z wschodnimi i południowymi sąsiadami Królestwa Polskiego w XV wieku, Siedlce 2002.

Podchorodecki L., Dzieje Lwowa, Warszawa 1993.

Pułaski K., Wojna Zygmunta I-go z Bohdanem wojewodą mołdawskim w 1509 r., „Biblioteka Warszawska” 1877, t. I, z. 2, s. 232–255.

Romaniv R., Istoriia arkhitektury Vysokoho Zamku u Lvovi, „Arkhitekturnyi visnyk

KNUBA” 2024, vyp. 30–31, s. 24–30. https://doi.org/10.32347/2519-8661.2024.30-31.24-30

Rudnytskyi S., Ruski zemli polskoi korony pry kintsi XV v. Vorozhi napady y organizatsyia pohranychnoi oborony, „Zapysky Naukovoho Tovarystva im. Shevchenka” 1899, t. XXXI–XXXII, s. 1–54.

Rutkowska G., Itinerarium króla Kazimierza Jagiellończyka 1440–1492, Warszawa 2014.

Spieralski Z., Awantury mołdawskie, Warszawa 1967.

Spieralski Z., Po klęsce bukowińskiej 1497 r. Pierwsze najazdy Turków na Polskę, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1963, t. IX, s. 45–58.

Spieralski Z., Z dziejów wojen polsko-mołdawskich, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1965, t. XI, cz. 2, s. 62–121.

Stetsiv T., Krakivska brama v konteksti rozvytku miskykh fortyfikatsii Lvova, „Visnyk instytutu Ukrzakhidproektrestavratsiia” 2006, vyp. 16, s. 25–38.

Szymczak J., Zbrojna eskorta miejskich wozów wojennych w Polsce w XV–XVI w., „Studia z Dziejów Średniowiecza” 2016, nr 20, s. 283–305.

Tomkiewicz W., Obwarowania śródmieścia miasta Lwowa i ich przemiany do XVIII w. Część I: Dzieje obwarowań miejskich Lwowa, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 1971, t. XVI, s. 93–138.

Walkiewicz L., Rodzaje dział zabranych przez Jana Olbrachta na wyprawę mołdawską 1497 r., [w:] Wielowiekowe bogactwo polsko-rumuńskich związków historycznych i kulturowych, red. S. Iachimovschi, E. Wieruszewska-Calistru, Suceava 2014, s. 30–53.

Widawski J., Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku, Warszawa 1991.

Witwicki J., Obwarowania śródmieścia miasta Lwowa i ich przemiany do XVIII w. Część II: Obwarowania śródmieścia Lwowa, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 1971, t. XVI, s. 139–200.