Biskup Stanisław Zdzitowiecki wobec wojny polsko-bolszewickiej
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.119.06Słowa kluczowe:
diecezja kujawsko-kaliska, biskup Stanisław Zdzitowiecki, Druga Rzeczpospolita, wojna polsko-bolszewickaAbstrakt
Stanisław Zdzitowiecki pełnił funkcję biskupa diecezji kujawsko-kaliskiej, będącej najbardziej rozległą jednostką administracji kościelnej w granicach Królestwa Polskiego i Drugiej Rzeczypospolitej, w okresie zaborów i po odzyskaniu niepodległości przez Polskę. Okres ten był związany z ważnymi momentami dziejowymi, w tym wojną polsko-bolszewicką, po wybuchu której biskup wzywał wiernych swojej diecezji do obrony ojczyzny poprzez wstępowanie do armii ochotniczej i składanie ofiar na cele wojskowe. Apelował do kobiet, by podjęły obowiązki pielęgniarek, a do duchownych – o wykonywanie funkcji kapelanów. Po bohaterskiej obronie Włocławka i oddaleniu zagrożenia ze strony Armii Czerwonej zainicjował odprawianie uroczystych pogrzebów poległych żołnierzy i nabożeństw dziękczynnych za ocalenie miasta. Dla upamiętnienia Cudu nad Wisłą w kościele św. Jana we Włocławku intronizował obraz Matki Bożej Częstochowskiej. W kolejnych latach troszczył się o usuwanie materialnych skutków działań wojennych, które objęły m.in. zburzenie pałacu biskupiego, pożar biblioteki, dzieł sztuki i archiwum diecezjalnego. Jego staraniem odbudowano infrastrukturę kościelną oraz odpowiednio zabezpieczono pozostałe pamiątki przeszłości, a także częściowo odtworzono utracone archiwalia.
Pobrania
Bibliografia
Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej im. ks. Walentego Patykiewicza w Częstochowie. Księgi konsystorskie. Akta tyczące się parafii Skomlin [1521–1921], sygn. 113
Archiwum Diecezjalne we Włocławku [ADWł]. Akta Kurii Diecezjalnej we Włocławku [AKDWł]. Akta bpa S. Zdzitowieckiego (1854–1927), sygn. pers. I, 411
Archiwum Państwowe w Bydgoszczy [APB]. Urząd Wojewódzki Pomorski w Toruniu [UWPT]. Włocławek – Pałac biskupi [protokół z oględzin, odbudowa, zmiany w elewacji] [1920–1923], sygn. 24703
Narodowe Archiwum Cyfrowe. Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny – Archiwum Ilustracji
Narodowe Archiwum Cyfrowe. Pałac biskupi we Włocławku [1920–1925], sygn. 7876
Charszewski I., Płaczą spiże na zgon X. Biskupa Zdzitowieckiego, Włocławek 1927.
K. J., Jego Ekscelencja ks. Stanisław Zdzitowiecki, biskup diecezji kujawsko-kaliskiej, Włocławek 1902.
„Kronika Diecezji Kujawsko-Kaliskiej” 1911, 1919–1921.
„Gazeta Polska” 1901.
„Gwiazda Cieszyńska” 1902.
„Kurier Płocki” 1920.
„Kurier Warszawski” 1880.
„Niwa Polska” 1902.
„Przegląd Katolicki” 1901–1902.
„Słowo” 1883.
„Słowo Kujawskie” 1922.
„Tygodnik Ilustrowany” 1902.
„Wędrowiec” 1902.
„Wiek” 1879.
„Zorza” 1902.
Albert A., Najnowsza historia Polski 1918–1939, Warszawa 1989.
Dębiński J., Duchowieństwo rzymskokatolickie diecezji włocławskiej w latach 1918–1939, Toruń 2010.
Dębiński J., Stanisław Kazimierz Zdzitowiecki (1854–1927), biskup włocławski, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie” 2002, t. XVII, s. 296–308.
Dębiński J., Stanisław Kazimierz Zdzitowiecki (1854–1927). Biskup włocławski, „Ateneum Kapłańskie” 2003, t. CXL, z. 2(564), s. 309–319.
Dębiński J., W 100. rocznicę wojny polsko-bolszewickiej 1919–1920, „Studia Włocławskie” 2020, t. XXII, s. 391–414.
Dziki T., Sierpień 1920 roku we Włocławku, [w:] Sierpień 1920 roku we Włocławku w świetle źródeł archiwalnych, red. T. Dziki, M. Gruszczyńska, Włocławek 2000, s. 7–21.
Dziki T., Wojciech Józef Gromczyński, Warszawa 2020.
Dziki T., Gołębiewski G., Z badań nad listą poległych w obronie Wisły i Włocławka w sierpniu 1920 roku, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie” 2017, t. XXXII, s. 71–92.
Frątczak W., Stanisław Kazimierz Zdzitowiecki, [w:] Zasłużeni dla Włocławka, red. M. Wojciechowski, Włocławek 1991, s. 226–227.
Garlicki A., Piłsudski Józef Klemens (1867–1935), [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXVI, Kraków–Warszawa 1981, s. 311–324.
Hergenröther J., Historia powszechna Kościoła katolickiego, t. XVIII, Warszawa 1905.
Jakubowski F., Wojna 1920 roku na Kujawach wschodnich i w ziemi dobrzyńskiej, Włocławek 2003.
Jędrzyński Z., Lewszecki Józef Ksawery (1869–1939), [w:] Toruński słownik biograficzny, t. VI, red. K. Mikulski, Toruń 2010, s. 88–89.
Kozłowska-Budkowa Z., Bogumił, [w:] Polski słownik biograficzny, t. III, Kraków 1937, s. 200–201.
Krajewski M., Społeczeństwo ziemi dobrzyńskiej i Kujaw wschodnich wobec najazdu bolszewickiego w 1920 r., [w:] W 75-lecie Bitwy Warszawskiej 1920. Materiały z konferencji naukowej 30 XI – 1 XII 1995 r. i uroczystości w dniu 20 sierpnia 1995 r. pod Pomnikiem Poległych Obrońców Wisły 1920, red. D. Kuźnicka, Włocławek 1997, s. 133–171.
Kubicki P., Antoni Ksawery Sotkiewicz, biskup sandomierski 1826–1901. Zarys monograficzny, Sandomierz 1931.
Kubicki P., Żywe słowo na ambonie i poza amboną. Praca poświęcona ks. kanonikowi Rajmundowi Mateuszczykowi, dziekanowi i proboszczowi w Słupi Nowej pod Św. Krzyżem ku uczczeniu jego złotych godów kapłańskich, t. I (Nauki na wszystkie niedziele i uroczystości Pańskie), Sandomierz 1937.
Kujawski W., Diecezja kujawsko-kaliska. Opracowanie historyczno-źródłoznawcze, Włocławek 2011.
Lenkiewicz T., Budowa Pomnika Poległych Obrońców Włocławka 1920–1922, [w:] W 75-lecie Bitwy Warszawskiej 1920. Materiały z konferencji naukowej 30 XI – 1 XII 1995 r. i uroczystości w dniu 20 sierpnia 1995 r. pod Pomnikiem Poległych Obrońców Wisły 1920, red. D. Kuźnicka, Włocławek 1997, s. 215–229.
Morawski M., Chodyński Stanisław, [w:] Polski słownik biograficzny, t. III, Kraków 1937, s. 377–378.
Morawski M., Monografia Włocławka, Włocławek 1933.
Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999. Słownik biograficzny, Warszawa 2000.
Pawlak M., Steinbok Janina, [w:] Włocławski słownik biograficzny, t. II, red. S. Kunikowski, Włocławek 2005, s. 165–166.
Pogorzelski W., 43 lata w kapłaństwie, Sieradz 1935.
Prokop K. R., Series chronologica episcoporum Poloniae 1473–2023, Kraków 2023.
Rezmer W., Działania wojenne nad dolną Wisłą w sierpniu 1920. Próba analizy operacyjnej, [w:] W 75-lecie Bitwy Warszawskiej 1920. Materiały z konferencji naukowej 30 XI – 1 XII 1995 r. i uroczystości w dniu 20 sierpnia 1995 r. pod Pomnikiem Poległych Obrońców Wisły 1920, red. D. Kuźnicka, Włocławek 1997, s. 103–132.
Rezmer W., Nieszawa, Bobrowniki, Włocławek. 14–18 sierpnia 1920 r., [w:] W. Rezmer, Z. Bohusz-Szyszko, Nad dolną Wisłą 1920 r., Toruń 2022, s. 110–130. https://doi.org/10.12775/978-83-231-4873-9
Szachewicz J., Miejsca upamiętnienia walk obronnych 1920 r. na terenie Włocławka, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie” 2023, t. XXXVI, s. 129–148.
Szczepański J., Wojna 1920 roku na Kujawach i Podlasiu, Warszawa–Pułtusk 1995.
Waszkiewicz Z., Życie polityczne Włocławka w latach 1918–1939, [w:] Włocławek. Dzieje miasta, t. II (Lata 1918–1998), red. J. Staszewski, Włocławek 2001, s. 11–85.
Widera M., Biskup Stanisław Zdzitowiecki (1854–1927). Główne kierunki działalności w diecezji kujawsko-kaliskiej (włocławskiej), „Ateneum Kapłańskie” 2024, t. CLXXXIII, z. 2(693), s. 264–287.
Widera M., Udział bpa Stanisława Zdzitowieckiego w powstaniu diecezji częstochowskiej, „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego” 2024, t. XLV, nr 2, s. 197–218. https://doi.org/10.25167/sth.5558
Witczak H., Obrona „dolnej Wisły” i bitwa o Włocławek jako istotny epizod Bitwy Warszawskiej 1920 r., „Studia Włocławskie” 2021, t. XXIII, s. 528–552. https://doi.org/10.52404/ttnwloc.stwl.23.28
Zasada Z. J., Czyn niepodległościowy Włocławskiej Ochotniczej Straży Ogniowej i Straży Powiatu Włocławskiego w latach 1918–1920, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie” 2018, t. XXXIII, s. 59–71.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
