Na przełomie wieków - Szadek pod panowaniem Pruskim (1793-1806)
DOI:
https://doi.org/10.18778/1643-0700.13.05Abstrakt
In 1793, Szadek and the most of Greater Poland became a part of a new province named Southern Prussia by the conquerors. The town was subject to public administration (Kriegs- und Domanenkammer) in Piotrków, moved to Kalisz in 1798. At the same time, the centuries-old ties were severed.
The town of Szadek and the activities of its inhabitants were similar to those in other urban centres of the region, except Kalisz and Piotrków. Agriculture was the basis of existence for a large part of the townspeople. It determined the wealth, or rather the poverty of the inhabitants. During the period, there was a population growth in the town from 671 to 1165 people - which means an increase of 74%. Most of the residents were soldiers deployed in the town with their families. A fire which took place on the 1911‘ October 1802 caused great devastation - 54 houses were burnt down. By the end of Prussian rule, the number of buildings was lower than in 1793. However, some new houses were built of durable materials.
The reign of Prussians lasted for nearly 14 years. It ended after the defeat in the war with France in 1806. The inhabitants of Polish lands expected quick arrival of the victorious armies of Napoleon and declaration on the future of the lands reclaimed from Prussians.
Bibliografia
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, zespół Generalne Dyrektorium Prus Południowych [Generaldirektorium SiidpreuBen] I, sygn. 392, 393; III, sygn. 173; VI, sygn.2783, 2784, 2785, 2786, 2787, 2788, 2789, 2790, 2791, 2792, 2793, 2794, 2795, 2796, 2797, 2798.
Geheimes Staatsarchiv PreuBischer Kulturbesitz Berlin-Dahlem [Tajne Pruskie Archiwum Państwowe], I Hauptabteilung, Gehaltsentschadigungskommission ftir die ostlichen Provinzen, Rep. 147, sygn. 288; II Hauptabteilung, Generaldirektorium Siidpreu/3en III, sygn. 1, 2, 181.
Allgemeines Landrecht fur die Preuflische Staaten von 1794, hrsg. v. H. Hattenhauer, Berlin 1996.
Askenazy S., Przymierze polsko-pruskie, Warszawa 1918.
Baranowski B., Problemy rolnictwa mieszczańskiego w Polsce XVI-XVIII wieku, [w:] Gospodarcze przesłanki historii społecznej, Poznań 1982.
Behre O., Geschichte der Statistik in Brandenburg-Preuflen bis zur Grundung des Koniglichen Statistischen Bureaus, Berlin 1905.
Bitner-Nowak A., Kształtowanie się rynku ubezpieczeniowego w Wielkopolsce (1793-1918), Poznań 1995.
Bolte J. H., Anleitung zur Kenntniss des offentlichen Geschiifisganges in den Preuflischen Staaten, Berlin 1805.
Bussenius I. Ch., Die preussische Verwaltung in Sud- und Neuostpreuflen, Heidelberg 1960.
Bussenius I. Ch., Hubatsch W., Urkunden und Akten zur Geschichte der preuflischen Verwaltung in Sudpreuflen und Neuostpreuflen 1793 - 1806, Frank furt/M - Bonn 1961.
Das Jahr 1793. Urkunden und Aktenstucke zur Geschichte der Organisation Sudpreu/3- sens, hrsg. v. R. Priimers, Posen 1895.
,,Gazeta Południowo-Pruska" 1802, nr 87.
Goclon J. A., ,,Polska na królu pruskim zdobyta" Ustrój, administracja i sądownictwo doby Komisji Rządzącej w 1807 roku, Wrocław 2002.
Griitzmacher F., Grundherrschafi und Burgerschafi in den sudpreuflischen Mediatstiidten, ,,Zeitschrift der Historischen Gesellschaft fur die Provinz Posen" 1912, H. 27.
Griitzmacher F., Zur Charakteristik der sudpreuflischen Steuerriite, ,,Zeitschrift der Historischen Gesellschaft fur die Provinz Posen" 1913, H. 1.
Heike O., Die Provinz Sudpreuflen. Preuflische Aujbau- und Verwaltungsarbeit im War the- und Weichselgebiet 1793-1806, Marburg/Lahn 1953.
Holsche A. C., Geographie und Statistik von West-, Sud- und Neu- Ostpreuflen. Nebst einer kurzen Geschichte des Konigreichs Polen zu dessen Zertheilung, Bd. 2: Nebst einer Charte von West-, Sud- und Neu- Ostpreuflen, Berlin 1804.
Jezierski F. S., Katechizm o tajemnicach rządu polskiego ... , [w:] Kuźnica Kołłątajowska.
Wybór źródeł, red. S. Sierpowski, Wrocław 2010.
Kitowicz J., Pamiętniki, czyli historia polska, Warszawa 1971.
Kosim J., Okupacja pruska i konspiracje rewolucyjne w Warszawie 1796-1806, Wrocław 1976.
Kosim J., Pod pruskim zaborem. Warszawa w latach 1796-1806, Warszawa 1980.
Kowalczyk R. W., Szadek na tle sytuacji gospodarczej departamentu kaliskiego przełomu stuleci XVI/li XIX, ,,Biuletyn Szadkowski" 2008, t. 8, s. 127-142.
Kruppé J., ,,lndagandy" o stanie garncarstwa miejskiego Wielkopolski w końcu XVlll wieku, [w:] Balcerzak E., Kowecka E., Kruppé J., Wybrane problemy kultury materialnej miast polskich w XVIII i XIX wieku, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1983.
Lord R. H., Drugi rozbiór Polski, Warszawa 1984.
Lyncker A., Die altpreussische Armee 1714- 1806 und ihre Militarkirchenbilcher, Berlin 1937.
Łukasiewicz D., Czarna legenda Polski. Obraz Polski i Polaków w Prusach 1772-1815, Poznań 1995.
Łukasiewicz D., Szkolnictwo w departamencie kaliskim w świetle pruskich tabel szkolnych z 1779 roku, ,,Rocznik Kaliski" 2001, t. 27.
Łukasiewicz D., Szkolnictwo w Prusach Południowych (1793-1806) w okresie reform oświeceniowych, Poznań- Warszawa 2004.
Marszał T., Szadek. Monografia miasta, Szadek 1995.
Salmonowicz S., Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa, Poznań 1987.
Schottmilller K., Der Polenaufstand 1806/7. Urkunden und Aktenstilcke aus der Zeit zwischen Jena und Ti/sit, Danzig 1907.
Simsch A., Diefinanzielle Situation der Provinz Siidpreuj3en im Jahre 1793, [w:] Gospodarcze przesłanki historii społecznej, Poznań 1982.
Simsch A., Die Wirtschaftspolitik des Preussischen Staates in der Provinz Südpreußen 1793 - 1806, Berlin 1983.
Skarbek F., Pamiętniki Seglasa, Warszawa 1959.
Smoleński W., Rządy pruskie na ziemiach polskich (1793-1806), [w:] Pisma historyczne, t. 3, Kraków 1901.
Stefańska D., Mieszkańcy Szadku wobec reform Sejmu Czteroletniego, ,,Biuletyn Szadkowski" 2003, t. 3, s.73- 82. DOI: https://doi.org/10.18778/1643-0700.03.04
Szczygielski W., Referendum Trzeciomajowe. Sejmiki lutowe 1792 roku, Łódź 1994. Szymkiewicz S., Warszawa na przełomie XVIII i XIX w. w świetle pomiarów i spisów, Warszawa 1959.
Wąsicki J., Materiały do położenia gospodarczego wybranych miast departamentu kaliskiego z lat 1793- 1811, ,,Rocznik Kaliski" 1976, t. 9, s. 229- 245.
Wąsicki J., Opisy miast polskich z lat 1793-1794, cz. 1-2, Poznań 1962.
Wąsicki J., Ziemie polskie pod zaborem pruskim. Prusy Nowowschodnie (Neuostpreuj3en) 1795-1806, Poznań 1963.
Wąsicki J., Ziemie polskie pod zaborem pruskim. Prusy Południowe 1793- 1806, Wrocław 1957.
Włodarczyk Z., Kamera wojenno-ekonomiczna w Piotrkowie/Kaliszu w okresie rządów pruskich (1793- 1806), ,,Rocznik Kaliski" 2009, t. 35, s. 9- 30.
Włodarczyk Z., Nadzór nad miastami w departamencie kamery kaliskiej Prus Południowych 1793- 1806. Inspekcje podatkowe, ,,Rocznik Wieluński" 2002, t. 2, s. 176- 188.
Włodarczyk Z., Siedziby Kamer Wojenno-Ekonomicznych w Prusach Południowych, ,,Poznański Rocznik Archiwalno-Historyczny" 2001/2002, t. 8/9, s. 83- 89.
Włodarczyk Z., Wieluńskie w dobie Prus Południowych 1793- 1806, Wieluń 2005.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
