“He skillfully avoids judgments with nationalistic overtones.” Mirosław Cygański (1925– 2016) and research on Germans and the German occupation of Lodz in 1939–1945
DOI:
https://doi.org/10.18778/2080-8313.28.07Keywords:
historiography, regional studies, University of Lodz, Adam Mickiewicz University in Poznań, Ostforschung, Otto Heike, World War II, LitzmannstadtAbstract
The article presents the first stage of Mirosław Cygański’s (1925–2016) academic career, during which he focused on the German community in Lodz and the German occupation of Lodz during World War II. Cygański wrote his first major publication, entitled The German Minority in Central Poland, as his doctoral thesis at the Faculty of Philosophy and History of the University of Lodz, which he later tried unsuccessfully to defend. As a young researcher, he dealt with the German occupation, publishing his second book, From the History of the Nazi Occupation. Both publications earned Cygański enemies in Germany, such as Otto Heike, a socialist from the DSAP and director of the archives in Lodz during the war. Cygański’s works describe the occupation in a descriptive manner and focus on issues of the occupation administration in Lodz.
References
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w Warszawie, sygn. AIPN BU 01930/38, AIPN 01048/224, AIPN BU 01263/721.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Łodzi, sygn. AIPN, Ld 0313/14.
Archiwum Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, Przewody doktorskie, sygn. 296.
Archiwum Uniwersytetu Łódzkiego, Przewody doktorskie, sygn. 2063.
Martin-Opitz-Bibliothek, Spuścizna Otto Heikego, sygn. TS 003 K0082, TS 003 K 0084, Adma 13088, Fasc 2.
„Weg und Ziel” 1967.
Arndt H., „Stan permanentnej walki”. Codzienność i narodowy socjalizm w Bad Münder, [w:] Eigen-Sinn: życie codzienne, podmiotowość i sprawowanie władzy w XX wieku, red. T. Lindenberger, A. Lüdtke, seria „Poznańska Biblioteka Niemiecka”, nr 48, Poznań 2018.
Bojanowski T., Łódź pod okupacją niemiecką w latach II wojny światowej (1939–1945), Łódź 1992.
Bömelburg H.J., Łódź: Historia wielokulturowego miasta przemysłowego w XX wieku, Łódź 2024. https://doi.org/10.18778/8331-190-6
Braunbuch. Kriegs- und Naziverbrecher in der Bundesrepublik, Staatsverlag der deutschen demokratischen Republik 1965.
Chu W., The German Minority in Interwar Poland, Cambridge University Press 2012. https://doi.org/10.1017/CCOL9781107008304
Cygański M., Działalność Gestapo w Łodzi, Łódź 1984.
Cygański M., Działalność urzędu rejencji pod kierownictwem F. Übelhöra i W. Mosera w latach 1939– 1942, „Rocznik Łódzki” 1973, t. 26.
Cygański M., Komuniści niemieccy i czescy w więzieniu sieradzkim w okresie okupacji hitlerowskiej, „Rocznik Łódzki” 1962, t. 6 (9).
Cygański M., Policja kryminalna i porządkowa III Rzeszy w Łodzi i rejencji łódzkiej (1939–1945 R.), „Rocznik Łódzki” 1972, t. 16 (19).
Cygański M., Powiat łódzki w latach okupacji hitlerowskiej (1939–1945 r.), „Rocznik Łódzki”.
Cygański M., Powiat sieradzki w latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945, „Rocznik Łódzki” 1970, t. 14.
Cygański M., Z dziejów okupacji hitlerowskiej w Łodzi, 1939–1945, Łódź 1965.
Cygański M., Dubicki T., Niemcy wschodniobałtyccy w Estonii, na Łotwie i Litwie: zarys dziejów do 1920 roku, Łódź 2004.
Czyżewski A., Czerwono-biało-czerwona Łódź. Lokalne wymiary pamięci historycznej w PRL, Warszawa 2021. https://doi.org/10.18778/8220-494-0
Dubicki T., Kuczyński A.K., W kręgu dziejów Niemiec XX wieku. Życie i działalność naukowa prof. dr. hab. Mirosława Cygańskiego, „Studia Niemcoznawcze” 2004, t. 28.
Hüttenberger P., Die Gauleiter. Studie zum Wandel des Machtgefüges in der NSDAP, Stuttgart 1969. https://doi.org/10.1524/9783486703641
Kaczmarek R., Pod rządami gauleiterów: elity i instancje władzy w rejencji katowickiej w latach 1939–1945, Katowice 1998.
Kluska B., Aleksander Falzmann (1887–1942). Bohaterski pastor, 2020, https://archiwum.ipn.gov.pl/pl/publikacje/publikacje-edukacyjne-i/110591,Aleksander-Falzmann-18871942-bohaterski-pastor.html
Kucner M., Radziszewska K., W poszukiwaniu nowej ojczyzny – losy Niemców łódzkich poza Łodzią, [w:] Społeczność żydowska i niemiecka w Łodzi po 1945 roku, red. A. Lech, A. Rykała, K. Radziszewska, Łódź 2010. https://doi.org/10.18778/7525-496-9.13
Lüdtke A., Co się stało z „czerwonym żarem”? Robotnicze doświadczenia i niemiecki faszyzm, [w:] Eigen-Sinn: życie codzienne, podmiotowość i sprawowanie władzy w XX wieku, seria „Poznańska Biblioteka Niemiecka” 2018, nr 48.
Łódź poprzez wieki. Historia miasta, red. J. Kita, t. 3: 1914–1945, red. P. Waingertner, Łódź 2024. https://doi.org/10.18778/8331-385-6
Perzyna P., Kształtowanie zasobu archiwalnego i specyfika działalności Wydziału „C” Komendy Miejskiej MO w Łodzi do 1975 r., „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2011, t. 4.
Podgóreczny M., Albert Forster: gauleiter i oskarżony, Gdańsk 1977.
Röskau-Rydel I., Deutsche im Distrikt Krakau 1939–1945: Minderheit, Volksgemeinschaft, Besatzer, Osnabrück 2025. https://doi.org/10.3790/978-3-88640-445-2
Schenk D., Kulesza W., Arthur Greiser. Biografia i proces namiestnika III Rzeszy w Kraju Warty, Łódź 2023. https://doi.org/10.18778/8142-775-3
Turski M., Vom Versuch, Biografien zu nationalisieren. Die Deutsche Volksliste in der Region Lodz: Vorgeschichte, Umsetzung und Nachwirkungen 1914–1960, Padeborn 2026. https://doi.org/10.30965/9783657797356
Węcki M., Fritz Bracht – Gauleiter von Oberschlesien: Biographie, Brill | Schöningh 2021. https://doi.org/10.30965/9783657707133
Wójcik K., Mniejszość niemiecka na Lubelszczyźnie w latach 1915–1939, Chełm 2008.
https://instytutslaski.pl/wspomnienie/profesor-doktor-habilitowany-miroslaw-cyganski-wspomnienie (dostęp: 27.08.2025).
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
