Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX Wieku
type: channel
description: Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX Wieku to periodyk naukowy poświęcony problematyce społecznej i gospodarczej. Jest jedną z dwóch tego typu publikacji naukowych ukazujących się cyklicznie na polskim rynku wydawniczym. Publikuje artykuły, wydawnictwa źródłowe, recenzje, polemiki i inne formy wypowiedzi o charakterze naukowym dotyczące historii powszechnej i dziejów Polski od schyłku XVIII w. do czasów współczesnych. Autorzy publikujący na łamach Studiów wywodzą się z wielu ośrodków naukowych z kraju i z zagranicy. Przygotowywane przez nich prace reprezentują wysoki poziom merytoryczny, a czasopismo weszło do obiegu naukowego.
publisher: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego
language: pl
publication name: Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX Wieku
issn: 2080-8313
items: Sprawozdanie z XIII Konferencji Naukowej „Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Entuzjazm i sceptycyzm wobec nowoczesności”, Olsztyn, 4–5 grudnia 2025 r.
items: Obchody 150-lecia muzealnictwa rolniczego na ziemiach polskich
items: Sprawozdanie z X Dobrzyckiej Konferencji Naukowej, Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy Zespół Pałacowo-Parkowy, 4–6 września 2025 r.
items: https://czasopisma.uni.lodz.pl/histspol/article/view/29077
items: Sprawozdanie z polsko-niemieckiej konferencji naukowej „Łódź: Pamięć – Nauka – Ideologia”, Łódź, 26–28 marca 2025 r.
items: https://czasopisma.uni.lodz.pl/histspol/article/view/29075
items: https://czasopisma.uni.lodz.pl/histspol/article/view/29074
items: Karolina Ćwiek-Rogalska, Ziemie. Historie odzyskiwania i utraty, Wydawnictwo RN [RN Publishing House], Warszawa 2024, ss. [pp.] 432
items: Aleksander Korewa, Mój żywot lekarski, przedmowa i opracowanie Iwona Janicka, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego [University of Gdańsk Press], Gdańsk 2025, ss. [pp.] 364
items: Glosa do książki Patryka Kozieła, U tronu Matki. Dzieje kościoła i parafii w Będkowie, Wydawnictwo Sióstr Loretanek, Będków–Warszawa 2025, ss. 180
items: https://czasopisma.uni.lodz.pl/histspol/article/view/29070
items: Charakterystyka podatków dochodowych i od obrotu w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
items: Wybrane problemy społeczne i gospodarcze Warmii i Mazur w oczach redaktorów Magazynu Ilustrowanego „Panorama Północy” w latach 1957–1981
items: Konflikt Józefa Skoczka z Henrykiem Baryczem dotyczący jego starań o tytuł profesora. Z dziejów naukowych sporów w Uniwersytecie Jagiellońskim w dobie PRL
items: Starania szwedzkiej dyplomacji o uwolnienie „warszawskich Szwedów” (1942–1944)
items: „Rocznik Łódzki” – czasopismo i środowisko
items: Historiografa niemiecka o dziejach Łodzi: postawy metodologiczne, proces nazyfkacji i dzisiejsze możliwości badawcze
items: „Umiejętnie unika sądów o nacjonalistycznym zabarwieniu”. Mirosław Cygański (1925–2016) i badania nad Niemcami i niemiecką okupacją Łodzi w latach 1939–1945
items: Tadeusz Bojanowski (1938–1992) – historyk dziejów Łodzi w XX wieku. Konteksty środowiskowe i problemowe
items: Gryzelda Missalowa (1901–1978) i jej wizja historii Łodzi przemysłowej
items: Pogląd Adolfa Eichlera na niemieckość Łodzi. O tworzeniu krajobrazu pamięci o charakterze narodowym
items: Historie mówione jako metoda badawcza i praktyka życiowa na przykładzie działalności Stowarzyszenia Topografe i Cyfrowego Archiwum Łodzian Miastograf
items: „Białe plamy” i „nieznane lądy”. Niewykorzystane możliwości w historii regionalnej ośrodków przemysłowych na ziemiach polskich, ze szczególnym uwzględnieniem Łodzi
items: Wprowadzenie
items: Rozważania nad rolą prawa rzymskiego w Statutach Litewskich
items: Dom mody Siostry Callot – bluzka na lato 1913
items: Rola dworu ziemiańskiego w kształtowaniu i utrwalaniu polskości w latach 1864–1914 w zaborze rosyjskim i na ziemiach zabranych. Przegląd stanu badań
items: Strajki i manifestacje robotnicze w Sanoku w latach 1919–1933
items: Gastronomia kłodzka w latach 1945–1970 na łamach prasy regionalnej
items: Struktura geograficzna i towarowa eksportu wyrobów polskiego przemysłu elektromaszynowego w latach osiemdziesiątych XX wieku

Sprawozdanie z XIII Konferencji Naukowej „Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Entuzjazm i sceptycyzm wobec nowoczesności”, Olsztyn, 4–5 grudnia 2025 r.
type: item
subject: Sprawozdanie naukowe
  topic: section
subject: sprawozdanie naukowe
  topic: keywords
subject: konferencja naukowa
  topic: keywords
subject: życie prywatne
  topic: keywords
subject: XIX wiek
  topic: keywords
subject: nowoczesność
  topic: keywords
creator: Przemysław Rozental
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 381
ending page: 385
doi: 10.18778/2080-8313.28.26

Obchody 150-lecia muzealnictwa rolniczego na ziemiach polskich
type: item
subject: Sprawozdanie naukowe
  topic: section
subject: muzealnictwo rolnicze
  topic: keywords
subject: ziemie polskie XIX w.
  topic: keywords
subject: Polska XX w.
  topic: keywords
subject: obchody rocznicowe
  topic: keywords
subject: sprawozdanie naukowe
  topic: keywords
creator: Hanna Ignatowicz
creator: Anna Barłóg-Mitmańska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 375
ending page: 380
doi: 10.18778/2080-8313.28.25

Sprawozdanie z X Dobrzyckiej Konferencji Naukowej, Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy Zespół Pałacowo-Parkowy, 4–6 września 2025 r.
type: item
subject: Sprawozdanie naukowe
  topic: section
subject: Ziemiaństwo polskie
  topic: keywords
subject: właściciele ziemscy
  topic: keywords
subject: dzieciństwo
  topic: keywords
subject: życie codzienne
  topic: keywords
subject: życie prywatne
  topic: keywords
subject: edukacja
  topic: keywords
subject: wychowanie
  topic: keywords
subject: konferencja naukowa
  topic: keywords
subject: sprawozdanie naukowe
  topic: keywords
subject: Dobrzyca
  topic: keywords
creator: Stanisław Borowiak
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 369
ending page: 373
doi: 10.18778/2080-8313.28.24

https://czasopisma.uni.lodz.pl/histspol/article/view/29077
type: item
title: Sprawozdanie z promocji piątego tomu monografii Łódź poprzez wieki. Historia miasta, t. 5: Rozmowy jak przy kawie, redakcja naukowa Mariusz Goss, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, 18 lipca 2025 r.
subject: Sprawozdanie naukowe
  topic: section
subject: sprawozdanie naukowe
  topic: keywords
subject: Łódź
  topic: keywords
subject: historia miasta
  topic: keywords
subject: promocja monografii
  topic: keywords
creator: Aleksandra Staniszewska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 365
ending page: 368
doi: 10.18778/2080-8313.28.23

Sprawozdanie z polsko-niemieckiej konferencji naukowej „Łódź: Pamięć – Nauka – Ideologia”, Łódź, 26–28 marca 2025 r.
type: item
subject: Sprawozdanie naukowe
  topic: section
subject: sprawozdanie naukowe
  topic: keywords
subject: międzynarodowa konferencja naukowa
  topic: keywords
subject: Łódź
  topic: keywords
creator: Andrzej Kobak
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 361
ending page: 364
doi: 10.18778/2080-8313.28.22

https://czasopisma.uni.lodz.pl/histspol/article/view/29075
type: item
title: Michał Siedziako, Marian Jurczyk (1935–2014). Biografia polityczna szczecińskiej legendy „Solidarności”, Wydawnictwo Europejskie Centrum Solidarności [European Solidarity Center Publishing House], Gdańsk 2024, ss. [pp.] 911
subject: Recenzja
  topic: section
creator: Rafał Stobiecki
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 355
ending page: 358
doi: 10.18778/2080-8313.28.21

https://czasopisma.uni.lodz.pl/histspol/article/view/29074
type: item
title: Stanisław Wiech, Iosif Hurko (1828–1901). Studium przypadku imperiologii stosowanej, Wydawca Instytut Historii PAN [Publication of the Institute of History, Polish Academy of Sciences], Warszawa 2024, ss. [pp.] 630
subject: Recenzja
  topic: section
creator: Rafał Stobiecki
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 351
ending page: 354
doi: 10.18778/2080-8313.28.20

Karolina Ćwiek-Rogalska, Ziemie. Historie odzyskiwania i utraty, Wydawnictwo RN [RN Publishing House], Warszawa 2024, ss. [pp.] 432
type: item
subject: Recenzja
  topic: section
creator: Rafał Stobiecki
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 347
ending page: 350
doi: 10.18778/2080-8313.28.19

Aleksander Korewa, Mój żywot lekarski, przedmowa i opracowanie Iwona Janicka, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego [University of Gdańsk Press], Gdańsk 2025, ss. [pp.] 364
type: item
subject: Recenzja
  topic: section
creator: Jarosław Kita
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 341
ending page: 346
doi: 10.18778/2080-8313.28.18

Glosa do książki Patryka Kozieła, U tronu Matki. Dzieje kościoła i parafii w Będkowie, Wydawnictwo Sióstr Loretanek, Będków–Warszawa 2025, ss. 180
type: item
description: Historia kościoła i parafii w Będkowie długo czekała na całościowe ujęcie w postaci monografii. Tę lukę postanowił wypełnić Patryk Kozieł, który podjął się opracowania jej interesujących dziejów. W niniejszym artykule sformułowano kilka uwag uzupełniających wywody wspomnianego wyżej autora. W tym celu sięgnięto m.in. do materiałów rękopiśmiennych, tj. ksiąg sądowych z XV w. oraz rejestrów poborowych województwa łęczyckiego z okresu wczesnonowożytnego. Ponadto, wskazano na literaturę przedmiotu pominiętą przez autora, która pozwoliłaby nieco rozwinąć podjęte w monografii zagadnienia.
subject: Artykuł recenzyjny
  topic: section
subject: Będków
  topic: keywords
subject: średniowiecze
  topic: keywords
subject: czasy nowożytne
  topic: keywords
subject: dawne województwo łęczyckie
  topic: keywords
creator: Łukasz Ćwikła
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 327
ending page: 337
doi: 10.18778/2080-8313.28.17

https://czasopisma.uni.lodz.pl/histspol/article/view/29070
type: item
title: Dzieje Łodzi w perspektywie ponadnarodowej – uwagi na marginesie monografii Hansa-Jürgena Bömelburga, Historia wielokulturowego miasta przemysłowego w XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024, ss. 581
description: Artykuł zawiera szereg refleksji poczynionych po lekturze monografii prof. Hansa-Jürgena Bömelburga, niemieckiego historyka podejmującego od wielu lat tematykę związaną z dziejami Europy Środkowo-Wschodniej, w tym przeszłości Łodzi w XX w. Książka jest ważna, gdyż zewnętrzny obserwator może zobaczyć więcej, umieścić przedmiot badań w szerszym kontekście, ponadto jest mniej uzależniony od środowiskowych układów. Z większą śmiałością podejmuje zagadnienia odsuwane przez rodzimych badaczy, problemy dotąd nieobecne w naukowej refleksji, inaczej rozkłada akcenty etc. Niemiecki historyk konsekwentnie zaaplikował model i kategorie badawcze niedoreprezentowane w polskiej historiografii. Potencjalni czytelnicy mogą liczyć na pogłębione, wnoszące nowe ustalenia, oryginalne ujęcie tematu. Monografia znakomicie uzupełnia dotychczasowy stan badań dotyczący dziejów XX-wiecznej Łodzi.
subject: Artykuł recenzyjny
  topic: section
subject: monografia
  topic: keywords
subject: dzieje Łodzi
  topic: keywords
subject: XX w.
  topic: keywords
subject: wielokulturowość
  topic: keywords
creator: Jolanta Kolbuszewska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 317
ending page: 326
doi: 10.18778/2080-8313.28.16

Charakterystyka podatków dochodowych i od obrotu w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
type: item
description: Celem artykułu jest charakterystyka konstrukcji podatków dochodowych i od obrotu w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz zbadanie ich wpływu na kształt reformy przeprowadzonej w latach 1989–1993. Badanie zostało przeprowadzone w sposób opisowy i wyjaśniający. Na podstawie analizy stosownych aktów prawnych przedstawiono proces ewolucji: podatku dochodowego, podatku obrotowego, podatku rolnego oraz opłaty skarbowej z tytułu wykonywania rzemiosła i karty podatkowej. Stwierdzono, że system podatkowy w PRL był umotywowany czynnikami pozaekonomicznymi i dyskryminował prywatnych przedsiębiorców, a także zauważono, że koncepcje wypracowane w tamtym okresie wywarły istotny wpływ na formę podatków dochodowych oraz im pokrewnych po 1989 r. Ponadto wykazano, że podatek obrotowy od j.g.u. po reformie z 1982 r. stał się zobowiązaniem wielofazowym.
subject: Drobne prace i materiały
  topic: section
subject: podatki w PRL
  topic: keywords
subject: podatek dochodowy
  topic: keywords
subject: podatek obrotowy
  topic: keywords
subject: karta podatkowa
  topic: keywords
subject: gospodarka centralnie planowana
  topic: keywords
creator: Przemysław Piejdak
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 259
ending page: 293
doi: 10.18778/2080-8313.28.14

Wybrane problemy społeczne i gospodarcze Warmii i Mazur w oczach redaktorów Magazynu Ilustrowanego „Panorama Północy” w latach 1957–1981
type: item
description: Artykuł analizuje obraz Warmii i Mazur w tygodniku „Panorama Północy” (1957–1981), jednym z najważniejszych powojennych periodyków północnej Polski. Prasa, stanowiąca narzędzie indoktrynacji w PRL, prezentowała z jednej strony realne problemy regionu, z drugiej – kreowała wizję odpowiadającą bieżącej polityce. Przede wszystkim eksponowano narrację o integracji i polskości regionu Warmii i Mazur, unikając tematów trudnych, takich jak procesy weryfikacji narodowościowej czy ślady niemieckiego dziedzictwa. W reportażach ukazywano codzienność PGR-ów, rozwój rolnictwa i przemysłu rolno-spożywczego, odbudowę miast, modernizację infrastruktury zdrowotnej oraz powstawanie nowych zakładów przemysłowych. Jednocześnie podkreślano rolę turystyki jako strategicznej gałęzi gospodarki regionu, czego wyrazem były liczne inicjatywy redakcji mające popularyzować walory krajobrazowe i poprawiać warunki wypoczynku. „Panorama Północy” konstruowała obraz Warmii i Mazur jako przestrzeni dynamicznie modernizowanej, a zarazem atrakcyjnej turystycznie i kulturowo. Zacierano jednak specyfikę regionalną, prezentując społeczność jako jednolitą narodowościowo i kulturowo. W konsekwencji magazyn współtworzył propagandowy mit „Ziem Odzyskanych”, ukazując je w kategoriach sukcesu integracyjnego i gospodarczego, przy jednoczesnym przemilczaniu realnych napięć społecznych i problemów codzienności.
subject: Artykuł
  topic: section
subject: tygodnik „Panorama Północy”
  topic: keywords
subject: Warmia i Mazury
  topic: keywords
subject: PRL
  topic: keywords
subject: problematyka społeczna i gospodarcza
  topic: keywords
creator: Magdalena Żmijkowska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 237
ending page: 255
doi: 10.18778/2080-8313.28.13

Konflikt Józefa Skoczka z Henrykiem Baryczem dotyczący jego starań o tytuł profesora. Z dziejów naukowych sporów w Uniwersytecie Jagiellońskim w dobie PRL
type: item
description: Tematyka artykułu dotyczy konfliktu Henryka Barycza z Józefem Skoczkiem, która miała miejsce na posiedzeniach Rady Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1957–1960. Pozostało to w związku ze staraniami docenta Skoczka o uzyskanie tytułu profesora nadzwyczajnego. Z krytyką dorobku naukowego kandydata wystąpił Barycz zarzucając mu liczne zapożyczenia z cudzych prac i błędy warsztatowe. Konflikt tak mocno eskalował w krakowskim środowisku naukowym, że zainteresowała się nim Służba Bezpieczeństwa. Ponieważ przesłuchanie Skoczka nie przyniosło wymiernych rezultatów, sprawa została zamknięta.
subject: Artykuł
  topic: section
subject: Henryk Barycz
  topic: keywords
subject: Józef Skoczek
  topic: keywords
subject: Uniwersytet Jagielloński
  topic: keywords
subject: polemika naukowa
  topic: keywords
subject: historia nauki
  topic: keywords
subject: kultury i oświaty
  topic: keywords
creator: Piotr Biliński
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 185
ending page: 210
doi: 10.18778/2080-8313.28.11

Starania szwedzkiej dyplomacji o uwolnienie „warszawskich Szwedów” (1942–1944)
type: item
description: W lipcu 1942 r. Gestapo aresztowało w Warszawie kilku szwedzkich przemysłowców pod zarzutem szpiegostwa i współpracy z polskim ruchem oporu. Rok później czterech z nich skazano w Berlinie na śmierć, jednak po interwencji króla Gustawa V, Adolf Hitler zamienił wyrok na karę więzienia. Po tajnych negocjacjach między władzami Szwecji i Niemiec Szwedzi zostali uwolnieni – prawdopodobnie w zamian za dostawy szwedzkich łożysk dla Wehrmachtu. Polacy zamieszani w sprawę zostali natomiast brutalnie przesłuchani i w większości przypadków skazani na więzienie, obóz koncentracyjny lub śmierć. W artykule przeprowadzono analizę nieznanych dotąd materiałów z archiwum niemieckiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych (Politisches Archiv des Auswärtigen Amtes) w Berlinie, ukazujące kulisy tej afery – rywalizację między resortem Joachima von Ribbentropa a Gestapo i SS Heinricha Himmlera oraz polityczne manewry prowadzone w tajemnicy przed opinią publiczną w Szwecji i Niemczech.
subject: Artykuł
  topic: section
subject: II wojna światowa
  topic: keywords
subject: Szwecja
  topic: keywords
subject: Polska
  topic: keywords
subject: szpiedzy
  topic: keywords
subject: dyplomacja
  topic: keywords
creator: Sven Ekdahl
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 161
ending page: 184
doi: 10.18778/2080-8313.28.10

„Rocznik Łódzki” – czasopismo i środowisko
type: item
description: „Rocznik Łódzki” jest jednym z najstarszych historycznych czasopism naukowych w Polsce, którego pierwszy tom ukazał się w 1928 r. Po przerwie wywołanej II wojną światową i brakiem klimatu dla wydawania czasopism historycznych w czasach stalinowskich, począwszy od 1958 r. nieprzerwanie ukazuje się do chwili obecnej. Periodyk wydawany jest przez Oddział Łódzki Polskiego Towarzystwa Historycznego w koedycji z Archiwum Państwowym w Łodzi. Pismo przez lata było najważniejszym miejscem zamieszczania różnego typu tekstów naukowych przez przedstawicieli łódzkiego środowiska historycznego. Na jego łamach publikowali także znakomici badacze z innych polskich ośrodków naukowych. „Rocznik Łódzki” nieraz stanowił miejsce naukowego debiutu dla historyczek i historyków reprezentujących różne epoki naszych dziejów, gdyż zdecydowanie dominują teksty z zakresu historii Polski, Łodzi i regionu łódzkiego. Z pismem jako redaktorzy, członkowie kolejnych rad programowych i autorzy związanych było bardzo wiele osób. Niniejszy tekst zawiera refleksje odnoszące się do charakteru i kreacji czasopisma oraz ludzi z nim związanych poprzez różne funkcje i odgrywane role.
subject: „Łódź: Pamięć – Nauka – Ideologia”
  topic: section
subject: „Rocznik Łódzki”
  topic: keywords
subject: czasopismo historyczne
  topic: keywords
subject: łódzkie środowisko naukowe
  topic: keywords
creator: Jarosław Kita
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 143
ending page: 158
doi: 10.18778/2080-8313.28.09

Historiografa niemiecka o dziejach Łodzi: postawy metodologiczne, proces nazyfkacji i dzisiejsze możliwości badawcze
type: item
description: Artykuł poświęcony jest historiografii i pamięci o łódzkich socjalistach niemieckich jako przyczynek do badań nad dziejami Niemców w Łodzi. Autor przedstawia główne postaci tego środowiska, omawia pozycjonowanie Niemieckiej Socjalistycznej Partii Pracy w wielonarodowym mieście oraz wskazuje dwa nurty, które dominowały w powojennej pamięci niemieckich socjalistów łódzkich. Szczególną uwagę poświęca biografii Ottona Heikego, niemieckiego socjalisty, który podczas okupacji niemieckiej współpracował z władzami nazistowskimi. W drugiej części artykuł wykorzystuje część powojennej korespondencji Heikego, wskazując na potencjał dalszych badań w oparciu o egodokumenty niemieckich socjalistów z okresu powojennego.
subject: „Łódź: Pamięć – Nauka – Ideologia”
  topic: section
subject: Łódź
  topic: keywords
subject: ruch robotniczy
  topic: keywords
subject: Niemcy w Polsce
  topic: keywords
subject: DSAP
  topic: keywords
subject: wielonarodowość
  topic: keywords
creator: Hans-Jürgen Bömelburg
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 125
ending page: 142
doi: 10.18778/2080-8313.28.08

„Umiejętnie unika sądów o nacjonalistycznym zabarwieniu”. Mirosław Cygański (1925–2016) i badania nad Niemcami i niemiecką okupacją Łodzi w latach 1939–1945
type: item
description: Artykuł pokazuje pierwszy etap drogi naukowej Mirosława Cygańskiego (1925–2016), podczas którego zajmował się Niemcami łódzkimi i niemiecką okupacją Łodzi w czasie II wojny światowej. Cygański napisał swoją pierwszą większą publikację pt. Mniejszość niemiecka w Polsce Centralnej jako doktorat na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Łódzkiego, który próbował później nieskutecznie obronić. Jako młody badacz zajmował się okupacją niemiecką wydając drugą książkę Z dziejów okupacji hitlerowskiej. Obydwie publikacje przyniosły Cygańskiemu wrogów w RFN, jak np. Otto Heike, socjalista z DSAP i w czasie wojny dyrektor archiwum w Łodzi. Prace Cygańskiego opisują deskryptywnie okupację i skupiają się na kwestiach administracji okupacyjnej w Łodzi.
subject: „Łódź: Pamięć – Nauka – Ideologia”
  topic: section
subject: historiografia
  topic: keywords
subject: regionalistyka
  topic: keywords
subject: Uniwersytet Łódzki
  topic: keywords
subject: Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu
  topic: keywords
subject: Ostforschung
  topic: keywords
subject: Otto Heike
  topic: keywords
subject: druga wojna światowa
  topic: keywords
subject: Litzmannstadt
  topic: keywords
creator: Michał Turski
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 107
ending page: 124
doi: 10.18778/2080-8313.28.07

Tadeusz Bojanowski (1938–1992) – historyk dziejów Łodzi w XX wieku. Konteksty środowiskowe i problemowe
type: item
description: Artykuł przypomina postać łódzkiego historyka Tadeusza Bojanowskiego i jego naukowe zainteresowania dotyczące dziejów Łodzi w XX w., przede wszystkim okresem II wojny światowej i problematyką przemysłu włókienniczego. Autor artykułu przedstawia również szerszy kontekst: środowisko łódzkich badaczy i tematy, którymi się zajmowali.
subject: „Łódź: Pamięć – Nauka – Ideologia”
  topic: section
subject: Tadeusz Bojanowski
  topic: keywords
subject: historia Łodzi
  topic: keywords
subject: historia przemysłu
  topic: keywords
subject: Uniwersytet Łódzki
  topic: keywords
subject: historiografia polska
  topic: keywords
creator: Andrzej Kobak
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 83
ending page: 105
doi: 10.18778/2080-8313.28.06

Gryzelda Missalowa (1901–1978) i jej wizja historii Łodzi przemysłowej
type: item
description: Artykuł koncentruje się na trzech kwestiach. Po pierwsze, na prezentacji postaci, mam wrażenie dziś już nieco zapomnianej, także w jej macierzystym środowisku. Po drugie, interesować mnie będzie analiza jej głównego, trzytomowego dzieła Studia nad powstaniem Łódzkiego Okręgu Przemysłowego 1815–1870 (dla przypomnienia pierwszy tom ukazał się w 1964, następny w 1967, ostatni w 1975 r.). Po trzecie wreszcie, chciałbym kilka słów powiedzieć o współczesnym odbiorze naukowych dokonań G. Missalowej.
subject: „Łódź: Pamięć – Nauka – Ideologia”
  topic: section
subject: Gryzelda Missalowa
  topic: keywords
subject: historiografia polska po 1945 r.
  topic: keywords
subject: Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego
  topic: keywords
subject: historia Łodzi
  topic: keywords
subject: przemysł w Łodzi
  topic: keywords
creator: Rafał Stobiecki
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 69
ending page: 81
doi: 10.18778/2080-8313.28.05

Pogląd Adolfa Eichlera na niemieckość Łodzi. O tworzeniu krajobrazu pamięci o charakterze narodowym
type: item
description: Artykuł poświęcony został Adolfowi Eichlerowi uznawanemu za prekursora i pierwszego propagatora idei „niemieckości zagranicznej”, sytuując go w służbie ideologii narodowosocjalistycznej. W rzeczywistości Eichler rozwinął ideologię volkistowsko-narodową („völkisch”), ukazując ją począwszy od polityki rusyfikacji w Królestwie Polskim, zyskującą następnie na dynamice podczas I wojny światowej, a ostatecznie pod presją polskiej antyniemieckiej polityki w okresie międzywojennym. Adolf Eichler, sam będący Niemcem zagranicznym, a ostatecznie uchodźcą, stał się tym samym jednym z najważniejszych aktywistów niemieckiej diaspory w Rzeszy Niemieckiej. W jego wspomnieniach i księdze pamiątkowej wyraźnie widać, jak ważna stała się ideologia ludowa w jego aktywistycznej argumentacji na rzecz wzmocnienia niemieckości w byłym Imperium Rosyjskim i poza nim.
subject: „Łódź: Pamięć – Nauka – Ideologia”
  topic: section
subject: Adolf Eichler
  topic: keywords
subject: Łódź
  topic: keywords
subject: krajobraz pamięci
  topic: keywords
subject: społeczność niemiecka
  topic: keywords
creator: Heidi Hein-Kircher
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 49
ending page: 67
doi: 10.18778/2080-8313.28.04

Historie mówione jako metoda badawcza i praktyka życiowa na przykładzie działalności Stowarzyszenia Topografe i Cyfrowego Archiwum Łodzian Miastograf
type: item
description: Tekst stanowi podsumowanie piętnastu lat działania Stowarzyszenia Topografie w obrębie metody historii mówionej (oral history) i archiwistyki społecznej realizowanej w prowadzonym przez stowarzyszenie Cyfrowym Archiwum Łodzian Miastograf. Autorka – obecnie przewodnicząca stowarzyszenia – podsumowuje poszczególne projekty i działalność edukacyjną, uzupełniając wywód refleksją metodologiczną oraz osobistym komentarzem.
subject: „Łódź: Pamięć – Nauka – Ideologia”
  topic: section
subject: historia mówiona
  topic: keywords
subject: archiwistyka społeczna
  topic: keywords
subject: Stowarzyszenie Topografie
  topic: keywords
subject: Cyfrowe Archiwum Łodzian Miastograf
  topic: keywords
creator: Marta Madejska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 35
ending page: 47
doi: 10.18778/2080-8313.28.03

„Białe plamy” i „nieznane lądy”. Niewykorzystane możliwości w historii regionalnej ośrodków przemysłowych na ziemiach polskich, ze szczególnym uwzględnieniem Łodzi
type: item
description: Celem artykułu jest poddanie krytycznej analizie dotychczasowych osiągnięć polskiej historiografii dotyczącej ośrodków przemysłowych ze szczególnym uwzględnieniem Łodzi. Choć polska historiografia posiada niebagatelne osiągnięcia w tym zakresie, nadal funkcjonuje wiele „białych plam” oraz „nieznanych lądów” – obszarów zaniedbanych, które sprawiają, że wiele interesujących aspektów ucieka uwadze badaczy. Artykuł składa się z dwóch części – w pierwszej omówione zostają uwarunkowania, w których rozwijała się historiografia miast przemysłowych na ziemiach polskich od 1945 r. aż do chwili obecnej. Towarzyszy temu autorska ocena tych dokonań. W drugiej Autor przystępuje do diagnozowania niewykorzystanych możliwości w prowadzonych na przestrzeni lat badaniach, spróbuje wskazać na obszary problemowe oraz postuluje kierunki dalszych badań.
subject: „Łódź: Pamięć – Nauka – Ideologia”
  topic: section
subject: historiografia polska
  topic: keywords
subject: historia regionalna
  topic: keywords
subject: historia miejska
  topic: keywords
subject: Łódź
  topic: keywords
subject: Warszawa
  topic: keywords
subject: Górny Śląsk
  topic: keywords
subject: Zagłębie Dąbrowskie
  topic: keywords
creator: Kamil Śmiechowski
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 15
ending page: 33
doi: 10.18778/2080-8313.28.02

Wprowadzenie
type: item
subject: „Łódź: Pamięć – Nauka – Ideologia”
  topic: section
creator: Rafał Stobiecki
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 11
ending page: 13
doi: 10.18778/2080-8313.28.01

Rozważania nad rolą prawa rzymskiego w Statutach Litewskich
type: item
description: Tekst przedstawia analizę wpływu prawa rzymskiego na Statuty Litewskie, które stanowiły fundament systemu prawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI w. Autor ukazuje, że recepcja prawa rzymskiego nie była bezpośrednia ani ogólna, lecz selektywna i funkcjonalna. Prawo rzymskie nie zostało formalnie przyjęte, lecz inspirowało rozwiązania przy redakcji statutów, zwłaszcza w zakresie prawa cywilnego i karnego. Wpływy te były widoczne m.in. w terminologii, strukturze przepisów oraz argumentacji prawnej. Zaznacza się również, że głównym kanałem przenikania prawa rzymskiego była literatura prawnicza oraz wykształcenie litewskich jurystów na uniwersytetach zachodnich. Artykuł ukazuje Statuty Litewskie jako nowoczesny, oryginalny system prawny, który w twórczy sposób asymilował elementy prawa rzymskiego w duchu lokalnych potrzeb i tradycji.
subject: Drobne prace i materiały
  topic: section
subject: Statuty Litewskie
  topic: keywords
subject: prawo rzymskie
  topic: keywords
subject: recepcja prawa
  topic: keywords
subject: Wielkie Księstwo Litewskie
  topic: keywords
subject: kultura prawna
  topic: keywords
creator: Przemysław Rozental
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-29
publication date: 2025-12-29
starting page: 295
ending page: 313
doi: 10.18778/2080-8313.28.15

Dom mody Siostry Callot – bluzka na lato 1913
type: item
description: Artykuł poświęcony jest domowi mody Callot Soeurs. Za główny materiał badawczy posłużyła metkowana bluzka stworzona w tej firmie na sezon lato 1913. Analiza tej bluzki, jej oznaczeń, użytych materiałów, a w szczególności koronki typu filet – pozwala umieścić ją w kontekście rozwoju międzynarodowego rynku produkcji i handlu ekskluzywną odzieżą w przededniu pierwszej wojny światowej. Krój bluzki dokumentuje zachodzące wówczas przemiany w upraszczaniu damskiej odzieży, a użyte materiały oraz koronka zdradzają silne przywiązanie paryskiej marki do wyrafinowanych i nietuzinkowych projektów. Opracowany wzór koronki wpisuje się w ówczesne międzynarodowe kampanie promujące koronki typu filet o kompozycjach nawiązujących zarówno do historii, jak i najnowszych osiągnięć dekoratorskich. Metka zaś to bardzo ważny dowód na kreowanie rozpoznawalności marki oraz otwarcie europejskich wytwórców na zagraniczne rynki zbytu – w tym na amerykańskich zamożnych odbiorców. Metka ta, to również emblemat ochrony znaku towarowego w międzynarodowym obrocie, w czasach gdy masowo zaczynano podrabiać najlepsze paryskie marki odzieżowe – w tym Callot Soeurs.
subject: Artykuł
  topic: section
subject: Callot Soeurs
  topic: keywords
subject: moda 1913
  topic: keywords
subject: koronki
  topic: keywords
subject: Balety Rosyjskie i moda
  topic: keywords
subject: haute couture
  topic: keywords
subject: historia mody
  topic: keywords
subject: jakość szycia
  topic: keywords
subject: paryskie domy mody
  topic: keywords
subject: paryska moda w Stanach Zjednoczonych
  topic: keywords
creator: Przemysław Krystian Faryś
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 35
ending page: 60
doi: 10.18778/2080-8313.27.02

Rola dworu ziemiańskiego w kształtowaniu i utrwalaniu polskości w latach 1864–1914 w zaborze rosyjskim i na ziemiach zabranych. Przegląd stanu badań
type: item
description: Niniejszy artykuł stanowi próbę syntetycznego omówienia stanu badań nad problemem roli, jaką dwór ziemiański oraz jego mieszkańcy odegrali w kształtowaniu i umacnianiu polskości oraz kultury polskiej na terytorium zaboru rosyjskiego w latach 1864–1914. Problematyka artykułu nie porusza stricte politycznych inicjatyw ziemiaństwa, przedstawia natomiast przegląd propolskiej działalności kulturalnej, społecznej i gospodarczej ziemiaństwa z Królestwa Polskiego oraz ziem zabranych. Próbuje również odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu działalność ziemiaństwa polskiego miała wpływ na wstrzymanie lub ograniczenie procesów rusyfikacyjnych na ziemiach polskich w okresie od upadku powstania styczniowego do wybuchu I wojny światowej.
subject: Artykuł
  topic: section
subject: dwór szlachecki
  topic: keywords
subject: kultura
  topic: keywords
subject: ziemiaństwo
  topic: keywords
subject: XIX w.
  topic: keywords
subject: Królestwo Polskie
  topic: keywords
subject: ziemie zabrane
  topic: keywords
creator: Anna Niedbała
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 199
ending page: 228
doi: 10.18778/2080-8313.27.08

Strajki i manifestacje robotnicze w Sanoku w latach 1919–1933
type: item
description: W opracowaniu przedstawiono niektóre aspekty charakteru i przebiegu protestów robotniczych w największym zakładzie przemysłowym Sanoka, jakim była Fabryka Wagonów, w latach 1919–1933. Wskazano na główne przyczyny strajków i protestów robotniczych. Najważniejsze z nich wynikały z trudności ekonomicznych, ale także z podziałów politycznych, społecznych, czasami etnicznych wśród protestujących robotników i bezrobotnych. Zwrócono uwagę na skutki kryzysu w sferze obniżenia produkcji, masowych redukcji pracowników i pogorszenia się ich stopy życiowej. Omówiono działania władz lokalnych na rzecz przezwyciężania konfliktów między dyrekcją a pracownikami fabryki. Oceniono, jako niewystarczające działania interwencyjne państwa w kwestii poprawy warunków funkcjonowania przedsiębiorstwa. Fabryka Sanocka w prezentowanym okresie stała się ważnym ośrodkiem ruchu robotniczego i działalności związkowej.
subject: Artykuł
  topic: section
subject: wielki kryzys gospodarczy
  topic: keywords
subject: Podkarpacie
  topic: keywords
subject: protesty robotnicze
  topic: keywords
subject: Sanok
  topic: keywords
subject: II Rzeczpospolita
  topic: keywords
creator: Robert Lipelt
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 61
ending page: 83
doi: 10.18778/2080-8313.27.03

Gastronomia kłodzka w latach 1945–1970 na łamach prasy regionalnej
type: item
description: Tuż po zakończeniu II wojny światowej Polacy zaczęli przejmować poniemieckie lokale gastronomiczne w Kłodzku, ale nie cieszyli się długo ich posiadaniem, gdyż po rozprawieniu się z prywatnymi zakładami gastronomicznymi pod koniec lat czterdziestych XX w., rozpoczęły działalność m.in. gospody spółdzielcze. Do październikowej odwilży 1956 r. lokale gastronomiczne generalnie nie zachęcały do odwiedzin. Dopiero w drugiej połowie lat pięćdziesiątych zaczęto nieśmiało zatrudniać artystów plastyków. W lokalach gastronomicznych panował ciągły tłok, ludzie często długo czekali na wolne miejsce, by później tracić czas na realizację zamówienia. Jednak przez cały interesujący nas okres jakość serwowanego jedzenia pozostawiała wiele do życzenia. Obsługa również była kiepska. Niewystarczająca liczba personelu była trudnym do rozwiązania problemem. Na początku lat sześćdziesiątych połowa wszystkich pracowników gastronomii nie posiadała odpowiednich kwalifikacji. W drugiej połowie lat sześćdziesiątych zapanowała moda na folklor i folkloryzm, a jednym z najbardziej znanych tego typu lokali w województwie wrocławskim była kłodzka “Wilcza Jama”.
subject: Artykuł
  topic: section
subject: Sudety
  topic: keywords
subject: region kłodzki
  topic: keywords
subject: Kłodzko
  topic: keywords
subject: gastronomia
  topic: keywords
creator: Romuald M. Łuczyński
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 85
ending page: 116
doi: 10.18778/2080-8313.27.04

Struktura geograficzna i towarowa eksportu wyrobów polskiego przemysłu elektromaszynowego w latach osiemdziesiątych XX wieku
type: item
description: Przemysł elektromaszynowy pełnił i pełni ważną funkcję w gospodarce każdego kraju. Wpływa on na jej rozwój, nowoczesność, a także na poziom współpracy naukowo-technicznej z rozwiniętymi partnerami zagranicznymi. Wyroby przemysłu elektromaszynowego są niezbędne do realizacji działalności społeczno-gospodarczej w każdej ze sfer gospodarki. Systematycznie wzrasta zakres ich stosowalności na skutek postępującej mechanizacji i automatyzacji. W latach 1980–1990 udział eksportu wyrobów przemysłu elektromaszynowego ogółem w eksporcie Polski w porównaniu z udziałem innych przemysłów był najwyższy i oscylował wokół 40%. Wraz ze zmianami zachodzącymi w polskiej gospodarce zmienił się także udział eksportu tego przemysłu. W latach 1980–1983 został zanotowany największy jego udział w eksporcie ogółem, który wynosił ponad 42% (najwyższy miał miejsce w 1981 r. – 45,2%). W okresie 1984–1985 nastąpił znaczny spadek tego udziału, po którym w 1986 r. ponownie nastąpił krótkotrwały wzrost. Od 1987 r. można mówić o stałym corocznym spadku udziału eksportu wyrobów przemysłu elektromaszynowego w eksporcie ogółem, który w 1990 r. wynosił już tylko 30%. Było to wynikiem pogarszającej się sytuacji w przemyśle elektromaszynowym i narastającego kryzysu w całej polskiej gospodarce. W latach osiemdziesiątych nastąpiło pogorszenie się pozycji konkurencyjnej grupy krajów RWPG na rynkach krajów OECD, w tym zwłaszcza krajów EWG. Jednocześnie towarzyszyło temu ograniczenie zdolności krajów RWPG do finansowania importu oraz zmniejszenie udziału krajów OECD w globalnym imporcie z krajów RWPG na rzecz importu z państw rozwijających się (spoza OECD i RWPG).
subject: Artykuł
  topic: section
subject: przemysł elektromaszynowy
  topic: keywords
subject: wyroby przemysłu elektromaszynowego
  topic: keywords
subject: eksport i import
  topic: keywords
subject: współpraca przemysłowa
  topic: keywords
subject: pozycja konkurencyjna
  topic: keywords
subject: kraje RWPG
  topic: keywords
subject: koniunktura gospodarcza
  topic: keywords
subject: struktura geograficzna i towarowa
  topic: keywords
creator: Zbigniew Klimiuk
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 117
ending page: 152
doi: 10.18778/2080-8313.27.05