Civil War. A study of Wawa Morejno and the Lodz congregation in 1956

Authors

DOI:

https://doi.org/10.18778/2080-8313.28.12

Keywords:

Congregation of the Mosaic Faith in Lodz, Religious Union of the Mosaic Faith in Poland, orthodox, Judaism

Abstract

The article focuses on the disputes between Rabbi Zew Morejno — who aspired to become the “Chief Rabbi of the City of Łódź, Chief Rabbi of Poland, and Chairman of the Chief Rabbinical Council” — and, both personally and institutionally, the figures managing the Religious Union of the Mosaic Faith, the Chief Rabbinical Council, and the Congregation of the Mosaic Faith in Lodz (including Izaak Frenkel, Ber Percowicz, and Herz Jabłko). Morejno was an ultra-Orthodox adherent of Judaism, while Frenkel, Percowicz, and Jabłko represented the majority of religious Jews who supported the movement known as Reform Judaism. The struggle between them can also be viewed as a confrontation between traditionalist and progressive forces. Although the events discussed in the article took place in Lodz, they were set against the backdrop of broader socio-political transformations occurring in Poland. In academic literature [and online], Zew Morejno is often described as the Rabbi of the City of Lodz and Rabbi of Poland. The article also serves another purpose — it clarifies that, in the postwar period, Zew Morejno served as a rabbi in Lodz, but he was not the city’s Chief Rabbi.

Author Biography

  • Paweł Wieczorek

    Dr Paweł Wieczorek – doktor nauk historycznych Uniwersytetu Wrocławskiego. Współpracuje z Żydowskim Instytutem Historycznym im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie, Muzeum Getta Warszawskiego, Towarzystwem Społeczno-Kulturalnym Żydów. Laureat konkursu im. Majera Bałabana na najlepszą pracę doktorską. Autor książek, artykułów i esejów. Kiedyś uczeń, potem absolwent, a dziś nauczyciel IV Liceum Ogólnokształcącego w Wałbrzychu.

    Zainteresowania naukowe: antropologia historyczna, historia Żydów, Holokaust, mniejszości narodowe w Polsce, historia ZSRR, socjologia.

References

Archiwum Akt Nowych, Urząd do Spraw Wyznań, sygn. 5b/29, sygn. 9/365, sygn. 13/378, sygn. 22/477, sygn. 22/540, sygn. 24/539, sygn. 24/540, sygn. 24/587, sygn. 24/598, sygn. 41/470, sygn. 75/32, sygn. 131/503, sygn. 131/505, sygn. 131/509.

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi, Akta paszportowe: Morejno Wawa, sygn. 533/3089.

Archiwum Państwowe w Łodzi, Komitet Łódzki PZPR, sygn. 1581.

Archiwum Państwowe w Łodzi, Powiatowa Rada Narodowa m. Łodzi, sygn. 1583, sygn. 1588.

Archiwum Państwowe w Łodzi, Urząd Miasta Łodzi, sygn. 191.

Archiwum Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, Protokoły posiedzeń ZG TSKŻ, 1956, sygn. 8/18.

Dekret z dnia 31 grudnia 1956 r. o organizowaniu i obsadzaniu stanowisk kościelnych, Dz.U. 1957, nr 1, poz. 6.

Dekret z dnia 9 lutego 1953 r. o obsadzaniu stanowisk kościelnych, Dz.U. 1953, nr 10, poz. 32.

Zarządzenie nr 61 Prezesa Rady Ministrów w sprawie wykonania dekretu o obsadzaniu duchownych stanowisk kościelnych, M.P. 1953, nr 43, poz. 522.

Berendt G., Życie żydowskie w Polsce w latach 1950–1956. Z dziejów Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, Gdańsk 2006.

Bömelburg H.-J., Łódź. Historia wielokulturowego miasta przemysłowego w XX wieku, Łódź 2024. https://doi.org/10.18778/8331-190-6

Grabski A., Współczesne życie religijne Żydów w Polsce, [w:] Studia z dziejów i kultury Żydów w Polsce po 1945r., red. J. Tomaszewski, Warszawa 1997.

Grabski A., Stankowski A., Życie religijne społeczności żydowskiej, [w:] Następstwa zagłady Żydów – Polska 1944–2010, red. F. Tych, M. Adamczyk-Garbowski, Lublin 2011.

Mironowicz E., Polityka narodowościowa PRL, Białystok 2000.

Olejnik L., Polityka narodowościowa Polski w latach 1944–1960, Łódź 2003.

Olejnik L., Żydzi łódzcy w latach 1956–1972, [w:] Społeczność żydowska w PRL przed kampanią antysemicką lat 1967–1968 i po niej, red. G. Berendt, Warszawa 2009.

Olejnik L., Ślęzak E., Oblicze narodowościowe i wyznaniowe, [w:] Łódź. Historia miasta poprzez wieki, red. J. Kita, t. 4: po 1945 r., red. K. Lesiakowski, Łódź 2024.

Rykała A., Łódź na mapie skupisk żydowskich Polski (po 1945r.), [w:] Społeczność żydowska i niemiecka w Łodzi po 1945 roku, red. A. Lech, K. Radziszewska, A. Rykała, Łódź 2010. https://doi. org/10.18778/7525-496-9.14

Rykała A., Przemiany sytuacji społeczno-politycznej mniejszości żydowskiej w Polsce po drugiej wojnie światowej, Łódź 2007.

Urban K., Wyznanie mojżeszowe w Polsce 1945–1961, „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie” 2006, nr 706.

Urban K., Związek Religijny Wyznania Mojżeszowego w Polsce w latach 1965–1985 (zarys problematyki), „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie” 2007, nr 749.

Wieczorek P., Wawa Morejno. Narodziny mitu 1945–1949, „Kwartalnik Historii Żydów” 2025, nr 4 (296), s. 855–866.

Winkler A., Warunki mieszkaniowe w Łodzi w 1950 roku. 70% ludzi nie miało bieżącej wody, 90% nawet łazienki, [w:] Wielka Historia, 28.11.2019, https://wielkahistoria.pl/warunki-mieszkaniowe-w-lodzi-w-1950-roku-70-ludzi-nie-mialo-biezacej-wody-90-nawet-lazienki/ (dostęp: 14.01.2025).

Downloads

Published

2025-12-29

Issue

Section

Articles

How to Cite

Wieczorek, Paweł. 2025. “Civil War. A Study of Wawa Morejno and the Lodz Congregation in 1956”. Studia Z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX I XX Wieku 28 (December): 211-36. https://doi.org/10.18778/2080-8313.28.12.

Funding data