„Umiejętnie unika sądów o nacjonalistycznym zabarwieniu”. Mirosław Cygański (1925–2016) i badania nad Niemcami i niemiecką okupacją Łodzi w latach 1939–1945
DOI:
https://doi.org/10.18778/2080-8313.28.07Słowa kluczowe:
historiografia, regionalistyka, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Ostforschung, Otto Heike, druga wojna światowa, LitzmannstadtAbstrakt
Artykuł pokazuje pierwszy etap drogi naukowej Mirosława Cygańskiego (1925–2016), podczas którego zajmował się Niemcami łódzkimi i niemiecką okupacją Łodzi w czasie II wojny światowej. Cygański napisał swoją pierwszą większą publikację pt. Mniejszość niemiecka w Polsce Centralnej jako doktorat na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Łódzkiego, który próbował później nieskutecznie obronić. Jako młody badacz zajmował się okupacją niemiecką wydając drugą książkę Z dziejów okupacji hitlerowskiej. Obydwie publikacje przyniosły Cygańskiemu wrogów w RFN, jak np. Otto Heike, socjalista z DSAP i w czasie wojny dyrektor archiwum w Łodzi. Prace Cygańskiego opisują deskryptywnie okupację i skupiają się na kwestiach administracji okupacyjnej w Łodzi.
Bibliografia
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w Warszawie, sygn. AIPN BU 01930/38, AIPN 01048/224, AIPN BU 01263/721.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Łodzi, sygn. AIPN, Ld 0313/14.
Archiwum Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, Przewody doktorskie, sygn. 296.
Archiwum Uniwersytetu Łódzkiego, Przewody doktorskie, sygn. 2063.
Martin-Opitz-Bibliothek, Spuścizna Otto Heikego, sygn. TS 003 K0082, TS 003 K 0084, Adma 13088, Fasc 2.
„Weg und Ziel” 1967.
Arndt H., „Stan permanentnej walki”. Codzienność i narodowy socjalizm w Bad Münder, [w:] Eigen-Sinn: życie codzienne, podmiotowość i sprawowanie władzy w XX wieku, red. T. Lindenberger, A. Lüdtke, seria „Poznańska Biblioteka Niemiecka”, nr 48, Poznań 2018.
Bojanowski T., Łódź pod okupacją niemiecką w latach II wojny światowej (1939–1945), Łódź 1992.
Bömelburg H.J., Łódź: Historia wielokulturowego miasta przemysłowego w XX wieku, Łódź 2024. https://doi.org/10.18778/8331-190-6
Braunbuch. Kriegs- und Naziverbrecher in der Bundesrepublik, Staatsverlag der deutschen demokratischen Republik 1965.
Chu W., The German Minority in Interwar Poland, Cambridge University Press 2012. https://doi.org/10.1017/CCOL9781107008304
Cygański M., Działalność Gestapo w Łodzi, Łódź 1984.
Cygański M., Działalność urzędu rejencji pod kierownictwem F. Übelhöra i W. Mosera w latach 1939– 1942, „Rocznik Łódzki” 1973, t. 26.
Cygański M., Komuniści niemieccy i czescy w więzieniu sieradzkim w okresie okupacji hitlerowskiej, „Rocznik Łódzki” 1962, t. 6 (9).
Cygański M., Policja kryminalna i porządkowa III Rzeszy w Łodzi i rejencji łódzkiej (1939–1945 R.), „Rocznik Łódzki” 1972, t. 16 (19).
Cygański M., Powiat łódzki w latach okupacji hitlerowskiej (1939–1945 r.), „Rocznik Łódzki”.
Cygański M., Powiat sieradzki w latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945, „Rocznik Łódzki” 1970, t. 14.
Cygański M., Z dziejów okupacji hitlerowskiej w Łodzi, 1939–1945, Łódź 1965.
Cygański M., Dubicki T., Niemcy wschodniobałtyccy w Estonii, na Łotwie i Litwie: zarys dziejów do 1920 roku, Łódź 2004.
Czyżewski A., Czerwono-biało-czerwona Łódź. Lokalne wymiary pamięci historycznej w PRL, Warszawa 2021. https://doi.org/10.18778/8220-494-0
Dubicki T., Kuczyński A.K., W kręgu dziejów Niemiec XX wieku. Życie i działalność naukowa prof. dr. hab. Mirosława Cygańskiego, „Studia Niemcoznawcze” 2004, t. 28.
Hüttenberger P., Die Gauleiter. Studie zum Wandel des Machtgefüges in der NSDAP, Stuttgart 1969. https://doi.org/10.1524/9783486703641
Kaczmarek R., Pod rządami gauleiterów: elity i instancje władzy w rejencji katowickiej w latach 1939–1945, Katowice 1998.
Kluska B., Aleksander Falzmann (1887–1942). Bohaterski pastor, 2020, https://archiwum.ipn.gov.pl/pl/publikacje/publikacje-edukacyjne-i/110591,Aleksander-Falzmann-18871942-bohaterski-pastor.html
Kucner M., Radziszewska K., W poszukiwaniu nowej ojczyzny – losy Niemców łódzkich poza Łodzią, [w:] Społeczność żydowska i niemiecka w Łodzi po 1945 roku, red. A. Lech, A. Rykała, K. Radziszewska, Łódź 2010. https://doi.org/10.18778/7525-496-9.13
Lüdtke A., Co się stało z „czerwonym żarem”? Robotnicze doświadczenia i niemiecki faszyzm, [w:] Eigen-Sinn: życie codzienne, podmiotowość i sprawowanie władzy w XX wieku, seria „Poznańska Biblioteka Niemiecka” 2018, nr 48.
Łódź poprzez wieki. Historia miasta, red. J. Kita, t. 3: 1914–1945, red. P. Waingertner, Łódź 2024. https://doi.org/10.18778/8331-385-6
Perzyna P., Kształtowanie zasobu archiwalnego i specyfika działalności Wydziału „C” Komendy Miejskiej MO w Łodzi do 1975 r., „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2011, t. 4.
Podgóreczny M., Albert Forster: gauleiter i oskarżony, Gdańsk 1977.
Röskau-Rydel I., Deutsche im Distrikt Krakau 1939–1945: Minderheit, Volksgemeinschaft, Besatzer, Osnabrück 2025. https://doi.org/10.3790/978-3-88640-445-2
Schenk D., Kulesza W., Arthur Greiser. Biografia i proces namiestnika III Rzeszy w Kraju Warty, Łódź 2023. https://doi.org/10.18778/8142-775-3
Turski M., Vom Versuch, Biografien zu nationalisieren. Die Deutsche Volksliste in der Region Lodz: Vorgeschichte, Umsetzung und Nachwirkungen 1914–1960, Padeborn 2026. https://doi.org/10.30965/9783657797356
Węcki M., Fritz Bracht – Gauleiter von Oberschlesien: Biographie, Brill | Schöningh 2021. https://doi.org/10.30965/9783657707133
Wójcik K., Mniejszość niemiecka na Lubelszczyźnie w latach 1915–1939, Chełm 2008.
https://instytutslaski.pl/wspomnienie/profesor-doktor-habilitowany-miroslaw-cyganski-wspomnienie (dostęp: 27.08.2025).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
