Kościół i władza cywilna w nauczaniu Jana Kalwina

Rafał Marcin Leszczyński

doi:10.18778/0208-6050.112.02

Autor

Rafał Marcin Leszczyński Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie / Christian Theological Academy in Warsaw https://orcid.org/0000-0002-5936-3506

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.112.02

Słowa kluczowe:

Jan Kalwin, Kościół, państwo, władza, protestantyzm, kalwinizm

Abstrakt

Koncepcje Jana Kalwina dotyczące relacji pomiędzy Kościołem a państwem są ściśle powiązane z jego eklezjologią. Przed swoim przyjazdem do Genewy w 1536 r. i rozpoczęciem w tym mieście działalności reformatorskiej Kalwin uważał Kościół przede wszystkim za wspólnotę ludzi wybranych do zbawienia, luźno powiązaną z Kościołem widzialnym, instytucjonalnym. Reformator stopniowo dowartościowywał jednak Kościół instytucjonalny, zauważając, że to właśnie w nimi istnieje niewidzialny Kościół wybranych. Wraz z dowartościowaniem Kościoła instytucjonalnego pojawiła się kwestia ustalenia relacji pomiędzy nim a państwem (władzą cywilną). Do podjęcia tej problematyki skłoniła Kalwina również sytuacja w Genewie, w której Kościół ewangelicki stał się oficjalnym wyznaniem państwowym. Należało zatem stworzyć eklezjologię, która odpowiadałaby zaistniałym warunkom. Kalwin zaczął więc nauczać, że władza kluczy i władza miecza różnią się pod względem pełnionych przez siebie funkcji, dlatego nie można mieszać ich ze sobą. Kościół zwiastuje ludziom Ewangelię, natomiast władza państwowa stoi na straży przykazań Dekalogu, sprawiedliwości i pokoju, używając miecza przeciwko złoczyńcom. Kościół i państwo trzeba więc rozdzielić. Koncepcja ta zapowiada późniejszy rozdział państwa od Kościoła w nowoczesnych państwach zachodnich. Z drugiej strony obydwie władze powołane zostały do istnienia przez Boga, dlatego powinny realizować wolę Bożą, pomagając ludziom w przestrzeganiu prawa Bożego. Władza cywilna nie jest więc władzą świecką.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Rafał Marcin Leszczyński - Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie / Christian Theological Academy in Warsaw

Dr hab. Rafał Marcin Leszczyński, prof. ChAT – doktor habilitowany teologii historycznej, profesor Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie, pracownik naukowo-dydaktyczny Wydziału Teologicznego tej uczelni, teolog ewangelicko-reformowany. Zainteresowania naukowe: filozofia starożytna, patrologia oraz reformacja XVI w.

Bibliografia

Calvinus I., Institutio Christianae religionis (1539), [w:] Ioannis Calvini Opera quae supersunt omnia, vol. I, ed. W. Baum, Braunschweig 1863, kol. 279–1152.

Calvinus I., Institutio Christianae religionis (1559), lib. I, [w:] Ioannis Calvini Opera selecta, vol. III, eds P. Barth, G. Niesel, Monachii 1928, s. 31–227.

Calvinus I., Institutio Christianae religionis (1559), lib. II, [w:] Ioannis Calvini Opera selecta, vol. III, eds P. Barth, G. Niesel, Monachii 1928, s. 228–515.

Calvinus I., Institutio Christianae religionis (1559), lib. III, [w:] Ioannis Calvini Opera selecta, vol. IV, eds P. Barth, G. Niesel, Monachii 1931.

Calvinus I., Institutio Christianae religionis (1559), lib. IV, [w:] Ioannis Calvini Opera selecta, vol. V, eds P. Barth, G. Niesel, Monachii 1936.

Thasci Caecili Cypriani Opera omnia, rec. S. Hartel, Vindobonae 1871.

Baszkiewicz J., Ryszka F., Historia doktryn politycznych i prawnych, Warszawa 1973.

Bauer J., Gott, Recht und Weltliches Regiment im Werke Calvins, Bonn 1965.

Benedyktowicz W., Od placu św. Piotra do route de Ferney, [w:] Człowiek z Noyon. O Janie Kalwinie na łamach „Jednoty”, red. E. Jóźwiak, K. Urban, Warszawa 2009, s. 21–27.

Chanu P., Czas reform. Historia religii i cywilizacji (1250–1550), przekł. J. Grosfeld, Warszawa 1989.

Cole G. Z., John Calvin on Civil Government, „The WRS Journal” 2009, vol. XVI, issue 2, s. 18–23.

Cottin J., Jan Kalwin i współczesne myślenie o Bogu, przekł. W. Gilewski, Warszawa 2009.

Cottret B., Kalwin, przekł. M. Milewska, Warszawa 2000.

Dubel L., Historia doktryn politycznych i prawnych do schyłku XX wieku, Warszawa 2012.

Dzidek T., Sikora P., Historyczne koncepcje teologii, [w:] Teologia fundamentalna, t. V (Poznanie teologiczne), red. T. Dzidek, Ł. Kamykowski, A. A. Napiórkowski, Kraków 2018, s. 11–50. DOI: https://doi.org/10.15633/9788374387262.02

Friedrich M., Kalwin a jedność Kościoła. Ekumeniczne znaczenie reformowanej Reformacji, przekł. E. Sojka, „Rocznik Teologiczny” 2009, R. LI, z. 1–2, s. 233–245.

Hagstotz G. D., Hagstotz H. B., Bohaterowie reformacji, przekł. M. Jaworska, J. Kauc, Warszawa 2008.

Hintz M., Wokół etyki protestanckiej. Początki po stronie reformowanej, [w:] Człowiek z Noyon. O Janie Kalwinie na łamach „Jednoty”, red. E. Jóźwiak, K. Urban, Warszawa 2009, s. 125–130.

Jaskóła P., „Unio cum Christo” w eschatologii Kalwina, [w:] Instaurare omnia in Christo. O zbawieniu, teologii, dialogu i nadziei. Profesorowi Wacławowi Hryniewiczowi OMI w 70 rocznicę urodzin, red. P. Kantyka, Lublin 2006, s. 319–326.

Jaskóła P., Unio cum Christo. Wybrane zagadnienia z problematyki ewangelickiej, Opole 2017.

Kopiec P., Pojęcie Królestwa Bożego jako kategoria polityczna w działaniach Światowej Rady Kościołów, „Roczniki Teologiczne” 2017, t. LXIV, z. 7, s. 167–180. DOI: https://doi.org/10.18290/rt.2017.64.7-11

Kriegseisen W., Ewangelicy reformowani jako czynnik w procesie modernizacji w Rzeczypospolitej szlacheckiej w drugiej połowie XVI w. i w Warszawie epoki stanisławowskiej, „Rocznik Teologiczny” 2009, R. LI, z. 1–2, s. 291–307.

Kriegseisen W., Polski przekład XX rozdziału czwartej księgi „Institutio Christianae religionis” Jana Kalwina, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 2006, t. L, s. 101–113.

Kriegseisen W., Wstęp, [w:] J. Kalwin, O zwierzchności świeckiej, porządne, według sznuru Pisma świętego opisanie. Zaraz o pożytkach i powinnościach urzędu jej. Z łacińskiego na polskie wiernie przetłumaczone, oprac. i wstęp W. Kriegseisen, Warszawa 2009, s. 5–47.

Langhoff J., Kalwińskie źródła współczesnej demokracji i kapitalizmu, przekł. W. Mlicka, [w:] Człowiek z Noyon. O Janie Kalwinie na łamach „Jednoty”, red. E. Jóźwiak, K. Urban, Warszawa 2009, s. 145–147.

Léonard É., Histoire générale du protestantisme, t. I (La Réformation), Paris 1961.

Leszczyński R., Pomnikiem jest jego dzieło – 500 lat od narodzin Jana Kalwina, [w:] Kalendarz ewangelicki 2009, Bielsko-Biała 2008, s. 128–135.

Leszczyński R. M., Eklezjologia w pismach Cypriana z Kartaginy, „Studia Humanistyczno-Teologiczne” 2008, nr 1(5), s. 119–147.

Leszczyński R. M., Ewangelik reformowany we wspólnocie Kościoła, [w:] Kościół i człowiek, red. A. A. Napiórkowski, Kraków 2021, s. 175–190. DOI: https://doi.org/10.15633/9788374389624.09

Leszczyński R. M., Jan Kalwin. Studia nad myślą Reformatora, Warszawa 2017.

Leszczyński R. M., Ojcowie Reformacji i filozoficzne wątki ich teologii, Warszawa 2010.

Leszczyński R. M., Teolog liberalny, „Jednota” 2016, nr 2, s. 32–33.

McGrath A. E., Jan Kalwin. Studium kształtowania się kultury Zachodu, przekł. J. Wolak, Warszawa 2009.

McGrath A. E., Kalwin a powołanie chrześcijańskie, przekł. K. Warchoł, [w:] Człowiek z Noyon. O Janie Kalwinie na łamach „Jednoty”, red. E. Jóźwiak, K. Urban, Warszawa 2009, s. 116–124.

Niewieczerzał I., Jan Kalwin – reformator Kościoła, [w:] Człowiek z Noyon. O Janie Kalwinie na łamach „Jednoty”, red. E. Jóźwiak, K. Urban, Warszawa 2009, s. 7–20.

Orłowski M., Karla Bartha teologia Słowa Bożego w „Römerbrief” oraz „Kirchliche Dogmatik”,„Roczniki Teologiczne” 2017, t. LXIV, z. 7, s. 17–36. DOI: https://doi.org/10.18290/rt.2017.64.7-2

Parker T. H.L., John Calvin. A Biography, Louisville–London 2007.

Piwko S., Jan Kalwin. Życie i dzieło, Warszawa 1995.

Sell A. P.F., Wyzwania Kalwina wobec Kościoła w XXI wieku, przekł. M. Kuź, „Rocznik Teologiczny” 2009, R. LI, z. 1–2, s. 181–207.

Smolinsky H., Dzieje teologii kontrowersyjnej, [w:] Historia teologii, t. IV (Epoka nowożytna), red. G. Angelini, G. Colomba, M. Vergottini, przekł. W. Szymona, Kraków 2008, s. 65–120.

Sojka J., O urzędzie kościelnym, „Jednota” 2022, nr 2, s. 6–9.

Szczech T., Państwo i prawo w doktrynie św. Augustyna, Marcina Lutra i Jana Kalwina, Łódź 2006.

Szczech T., Władza świecka u Lutra i Kalwina, [w:] Idee jako źródło instytucji politycznych i prawnych, red. L. Dubel, Lublin 2003, s. 331–344.

Sylwestrzak A., Historia doktryn politycznych i prawnych, Warszawa 1995.

Tokarczyk A., Jan Kalwin, Warszawa 1989.

Tranda Z., Institutio Christianae religionis, [w:] Człowiek z Noyon. O Janie Kalwinie na łamach „Jednoty”, red. E. Jóźwiak, K. Urban, Warszawa 2009, s. 35–40.

Vischer L., Koncepcja jedności Kościoła na podstawie listu Kalwina do kardynała Sadoleta, [w:] Człowiek z Noyon. O Janie Kalwinie na łamach „Jednoty”, red. E. Jóźwiak, K. Urban, Warszawa 2009, s. 61–66.

Walker W., John Calvin. The Organiser of Reformed Protestantism 1509–1564, New York–London 1906.

Witte J., Reformacja praw. Prawo, religia i prawa człowieka w kalwinizmie u progu nowoczesności, przekł. M. Dybowski, Warszawa 2017.

Wojtyto M., Jan Kalwin – dzieło i życie, „Signa Temporis” 2009, nr 16, s. 7–11.

Zachman R. C., John Calvin as Teacher, Pastor and Theologian. The Shape of His Writings and Thought, Grand Rapids 2006.

Hintz M., Protestancka koncepcja człowieka i kultury, https://www.academia.edu/3868923/Protestancka_koncepcja_cz%C5%82owieka_i_kultury?from=cover_page (dostęp: 21 XI 2022).

Jędrzejczak H. A., Dietricha Bonhoeffera krytyka teologii liberalnej, https://www.stanrzeczy.edu.pl/index.php/srz/article/download/287/242 (dostęp: 21 XI 2022).