Spór o model społeczeństwa na łamach „Przeglądu Tygodniowego” i „Przeglądu Katolickiego” w latach 1864-1880
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.68Abstract
Celem mojej pracy jest próba rekonstrukcji zasadniczych elementów sporów przebiegających na płaszczyznach teoretycznych i występujących na łamach wybranych tytułów prasy warszawskiej: „Przeglądu Tygodniowego” i „Przeglądu Katolickiego”. Charakter sporu, sposób i zakres argumentacji sytuują obydwa tytuły na ważnym miejscu w hierarchii czasopism tej epoki. Decydujące znaczenie ma tu fakt, iż oba reprezentowały całkowicie odmienne podłoża światopoglądowe: pozytywistyczny i katolicki. Oba także reprezentowały odmienne kręgi społeczne: „Przegląd Tygodniowy” nieformalną grupę radykalnej inteligencji, „Przegląd Katolicki” sformalizowaną instytucję - Kościół. Przy tak dalekich rozbieżnościach światopoglądowych konflikt obu stron był nieunikniony, tym bardziej że obu pismom wspólna była chęć kształtowania opinii i mentalności ogółu społeczeństwa, które znalazło się w orbicie zainteresowań obu tygodników. Wydaje się, iż właściwym terminem dla określenia toczącej się na łamach obu pism polemiki jest termin „spór”, a nie „dyskusja”. Prezentując ów spór nie zamierzam referować poglądów obu stron, ale pragnę przedstawić argumenty, jakimi się posługiwały, oraz zrekonstruować wizje społeczeństwa, jakie starały się stworzyć. Konfrontacja obu wizji wydaje się interesująca, gdyż przy dwóch całkowicie różnych założeniach światopoglądowych obie strony stawały wobec tej samej rzeczywistości historycznej, społeczno-ekonomicznej i obyczajowej. Rzeczywistości, dodajmy, będącej w trakcie intensywnych przemian. Podstawowe pytanie sprowadzało się do tego, czy i jak dalece rozbieżności światopoglądowe pokrywały się z rozbieżnościami w ocenie aktualnej sytuacji i stosunkiem do niej.
Downloads
References
„Ateneum” 1876-1890
„Biblioteka Warszawska” 1863-1890
„Bluszcz” 1865-1890
„Dodatek Miesięczny do Przeglądu Tygodniowego” 1880-1890
„Kłosy” 1865-1890
„Kronika Rodzinna” 1867-1885
„Niwa” 1871-1875
„Opiekun Domowy” 1871-1873
„Prawda" 1881-1890
„Przegląd Katolicki” 1863-1890
„Przegląd Tygodniowy” 1866-1890
„Przyroda i Przemysł” 1872-1881
„Tygodnik Ilustrowany” 1863-1885
Bagehot W., O początku narodów. Myśli o wpływie doboru naturalnego i dziedziczności na rozwój społeczności politycznej, Warszawa 1875.
Broglie A. T., Reakcja przeciw pozytywizmowi, Kraków 1902.
Buchner L., Dziedziczność i jej wpływ na moralny i umysłowy postęp ludzkości, Warszawa 1884.
Buckle H. T., Historia cywilizacji w Anglii, t. 1-3, Warszawa 1873.
Catherin W., Nauka moralności darwinowskiej. Krytyka etyki Herberta Spencera, Warszawa 1886.
Chmielowski P., Zarys literatury polskiej ostatnich lat szesnastu, Wilno 1881.
Dębicki W. M., Postęp, szczęście i przewroty społeczne. Chłodne uwagi o palących kwestiach, Warszawa 1886.
Draper J. W., Dzieje umysłowego rozwoju Europy, t. 1-2, Warszawa 1872-1873.
Eger A. A., Zasady pozytywizmu, Warszawa 1876.
Giżycki G., Zasady moralności, Warszawa 1884.
Gratry A., Moralność i zasadnicze prawo historii, Warszawa 1869.
Jeske-Choiński T., Pozytywizm w nauce i literaturze, Warszawa 1908.
Jeske-Choiński T., Pozytywizm warszawski i jego głowni przedstawiciele, Warszawa 1885.
Krupiński F., O filozofii w Polsce, [w:] A. Schwegler, Historia filozofii w zarysie, Warszawa 1863.
Limanowski В., Socjologia Augusta Comte’a, Lwow 1875.
Mahrburg A., Teoria celowości ze stanowiska naukowego, [w:] tenże , Pisma filozoficzne, t. 1, Warszawa 1914.
Masłowski L., Prawo postępu, Kraków 1872.
Mill J. S., O zasadzie użyteczności, Warszawa 1873.
Mill J. S., System logiki dedukcyjnej i indukcyjnej, Warszawa 1962.
Mill J. S., Zasady ekonomii politycznej, Petersburg 1859.
Morawski M., Celowość w naturze. Studium przyrodniczo-filozoficzne, Kraków 1887.
Morawski M., Wieczory nad Lemanem, Warszawa 1984.
Ochorowicz J., Wstęp i pogląd ogólny na filozofię pozytywną, Warszawa 1872.
Pawlicki S., Studia nad darwinizmem, Kraków 1875.
Podwysocki K., O idealizmie i pozytywizmie, Warszawa 1872.
Przyborowski W., Stara i młoda prasa. Przyczynek do historii literatury ojczystej, Petersburg 1897.
Quetelet A., Układ społeczny i jego prawa, Warszawa 1874.
Reichman B., Teoria Darwina, Podług popularnej prelekcji Ludwika Buchnera, Warszawa 1869.
Skomorowski T., Rozwój teorii Darwina, Warszawa 1874.
Smiles S., Pomoc własna, Warszawa 1867.
Spencer H., Wstęp do socjologii, Warszawa 1884.
Spencer H., Zasady etyki, Warszawa 1884.
Spencer H., Zasady socjologii, t. 1-2, Warszawa 1889.
Struve H., Wykład systematyczny logiki, Warszawa 1870.
Supińsk i J., Szkoła polska gospodarstwa społecznego, Lwow 1865.
Szczerbowicz-Wieczór L., Kilka kwestii jako uzupełnienie zagadnień i kierunków, Warszawa 1873.
Szczerbowicz-Wieczór L., Zagadnienia i kierunki. Przyczynek do kwestii bieżących,
Warszawa 1874.
Szyszłło W., Przegląd dziejów przyrody. Studia filozoficzne, t. 1-2, Warszawa 1872.
Świętochowski A., O powstawaniu praw moralnych, Warszawa 1877.
Ś więtochowski A., Źródła moralności, Warszawa 1912.
Taine H. A., Filozofia pozytywna w Anglii. Studium nad Stuartem Millem, Warszawa 1883.
Wartenberg Т., O teorii Darwina, Poznań 1866.
Zaborski W., Darwinizm wobec rozumu i nauki, Kraków 1886.
Ziemba T., Pozytywizm i jego wyznawcy w dzisiejszej Francji, Kraków 1872.
Żychliński L., Rzecz o postępie, Poznań 1884.
Krzywicki L., Wspomnienia, t. 1-3, Warszawa 1959.
Semeneko P., Dziennik. Rzeczy polskie i słowiańskie, [w:] Sacrum Poloniae Millenium. Rozprawy szkice - materiały historyczne, t. 2, Rzym 1955.
Świętochowski A., Wspomnienia, Warszawa 1966.
Bezwiński Z. J., Elementy praktycyzmu h w polskiej organicystycznej i mechanicystyczej myśli socjologicznej drugiej połowy XIX wieku, „Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej”, Seria E, z. 5.
Brykalska M., Aleksander Świętochowski jako redaktor ,,Prawdy", Warszawa 1974.
Brykalska M., Aleksander Świętochowski, t. 1-2, Warszawa 1987.
Brykalska M., Myśl filozoficzna w działalności Aleksandra Świętochowskiego. Zarys biograficzny, [w:] Polska myśl filozoficzna i społeczna, t. 2, red. B. Skarga, Warszawa 1975.
Butkiewicz T., Komercjalizacja prasy warszawskiej w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XIX wieku, „Kwartalnik Prasoznawczy” 1958, nr 4.
Carrier H., Ewagnelia i kultury. Od Leona XIII do Jana Pawia II, Rzym-Warszawa 1990.
Chałasiński J., Przeszłość i przyszłość inteligencji polskiej, Warszawa 1958.
Cywiński B., Rodowody niepokornych, Warszawa 1971.
Czepulis-Rastenis R., „Klassa umysłowa". Inteligencja Królestwa Polskiego 1832-1862, Warszawa 1973.
Data J., Tendencje pozytywistyczne w czasopiśmiennictwie wielkopolskim 1848-1870, Warszawa
Dembowski B., Encyklika ,.Aeterni Paris" w Polsce, [w:] Studia z dziejów myśli św. Tomasza z Akwinu, red. S. Swieżawski, J. Czerkawski, Lublin 1978.
Długołęcka A., Miejsce darwinizmu w działalności „Przeglądu Tygodniowego" (1866-1890), [w:] Materiały do dziejów myśli ewolucyjnej w Polsce, Warszawa 1963.
Drobnomieszczaństwo XIX i XX wieku, t. 1-3, red. S. Kowalska-Glikman, Warszawa 1984—1992.
Dylus A., Moralność krańcowa jako problem dla katolickiej nauki społecznej, Warszawa 1992.
Feldman W., Dzieje polskiej myśli politycznej 1864-1914, Warszawa 1933.
Filozofia i myśl społeczna w latach 1865-1895, cz. 1-2, red. A. Hochfeldowa, B. Skarga, Warszawa 1980.
Fita S., Pokolenie Szkoły Głównej, [w:] Problemy literatury polskiej okresu pozytywizmu, Seria I, red. E. Jankowski, J. Kulczycka-Saloni, Wrocław 1980.
Fita S., Pokolenie Szkoły Głównej, Warszawa 1980.
Gabryl F., Polska filozofia religijna w XIX wieku, t. 2, Warszawa 1914.
Giddnes A., Positivism and Socjology, London 1974.
Głombik Cz., Człowiek i historia, Warszawa 1973.
Głombik Cz., Początki neoscholastyki polskiej, Katowice 1991.
Głombik Cz., Problem tradycji w kontrowersjach ideowych warszawskich pozytywistów, „Studia Filozoficzne” 1978, nr 4.
Głombik Cz., Tradycja i interpretacje. Antoni Molicki a reakcja katolicka wobec polskiej filozofii narodowej", Warszawa 1978.
Głombik Cz., Zapomniani krytycy, nieznani filozofowie. Rzecz o Aleksandrze Tyszyńskim i Janie Adamskim, Lublin 1988.
Gorski K., Wychowanie personalistyczne, Poznań 1936.
Grabski A. F., Warszawscy entuzjaści H. T. Buckle’a w Polsce. Pierwsze wieści i spory (1860-1866), „Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej”, Seria E, 1973, z. 5.
Groniowsk i K., Spór o pojęcie „pracy organicznej". Polemiki ideowe warszawskich pozytywistów, [w:] Wiek XIX. Prace ofiarowane Stefanowi Kieniewiczowi, Warszawa 1967.
Hass L., Pokolenia inteligencji Królestwa Polskiego, „Przegląd Historyczny” 1974, z. 2.
Historia katolicyzmu społecznego w Polsce 1832-1939, red. Cz. Straszewski, R. Bender, Warszawa 1981.
Historia nauki polskiej, t. 4: 1863-1918, red. B. Suchodolski, Wrocław-Warszawa-Kraków 1987.
Historia prasy polskiej. Prasa polska w latach 1864-1918, red. J. Łojek, Warszawa 1976.
Hochfeldowa A., Skarga B., Polska myśl filozoficzna w epoce pozytywizmu, [w:] Filozofia i myśl społeczna w latach 1865-1895, red. A. Hochfeldowa, B. Skarga, Warszawa 1980.
Inteligencja polska XIX i XX wieku, t. 1-6, red. R. Czepulis-Rastenis, Warszawa 1981-1991.
Jabłońska-Deptuła E., Kościół - Religia - Patriotyzm (Polska, 1764-1864), Warszawa 1985.
Janion M., Walka młodych ze starymi, „Kuźnica” 1950, nr 8.
Jankowski M., Być liberałem w czasach trudnych. Rzecz o Włodzimierzu Spasowiczu, Łódź 1996.
Jarocki S., Katolicka nauka społeczna, Paryż 1964.
Jaroszewski T., Tarzalski D., Filozofia społeczna i doktryna polityczna Kościoła Katolickiego, Warszawa 1965.
Jaszczuk A., Spor pozytywistów z konserwatystami o przyszłość Polski 1870-1903, Warszawa 1986.
Jedlicki J., Jakiej cywilizacji Polacy potrzebują. Studia z dziejów idei i wyobraźni, Warszawa 1988.
Jedlicki J., Idea postępu z perspektywy naszego czasu, „Kultura i Społeczeństwo” 1985, nr 4.
Jedlicki J., Nieudana próba kapitalistycznej industrializacji. Analiza państwowego gospodarstwa przemysłowego w Królestwie Polskim XIX w., Warszawa 1964.
Jezierski A., Problemy rozwoju gospodarczego ziem polskich w XIX i XX wieku, Warszawa 1984.
Kaczmarek J., „Przegląd Katolicki" w latach 1863-1915, „Przegląd Tomistyczny” 1987, t. 3.
Katolicka myśl społeczna. Pamiętnik III Studium Katolickiego w Warszawie 5-10 X 37, Poznań 1938.
Kądzielski J., Działalność pisarska i wydawnicza Józefa Mikołaja i Adama Wiślickich do roku 1875, „Przegląd Nauk Humanistycznych i Społecznych” 1954, t. 4.
Kieniewicz S., Historyk a świadomość narodowa, Warszawa 1982.
Kieniewicz S., Przesłanki rozwoju nauki polskiej w okresie międzypowstaniowym, „Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej”, Seria E, 1972, z. 5.
Kita J., Formy ,,wychowania i umoralniania" chłopów propagowane na łamach pism pozytywistów warszawskich (do 1886 r.), „Acta Uniwersitatis Lodziensis. Folia Historica” 52, 1995. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6050.52.05
Kizwalter T., „Nowatorstwo i rutyny". Społeczeństwo Królestwa Polskiego wobec procesów modernizacji (1840-1863), Warszawa 1991.
Kłoskowska A., Szkic obrazu rozwoju myśli społecznej, „Studia Socjologiczne” 1975, nr 3.
Kmiecik Z., Prasa polska w Królestwie Polskim i Imperium Rosyjskim w latach 1865—1904, [w:] Prasa polska w latach 1864-1918, red. J. Łojek, Warszawa 1976.
Kmiecik Z., Prasa warszawska w okresie pozytywizmu 1864-1885, Warszawa 1971.
Kobieta i edukacja na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, cz. 1-2, red. A. Żarnowska, Szwarc, Warszawa 1995.
Kobieta i społeczeństwo na ziemiach polskich w XIX wieku, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Warszawa 1995.
Kobieta i świat polityki. Polska na tle porównawczym w XIX i w początkach XX wieku, red. Żarnowska, A. Szwarc, Warszawa 1994.
Kołakowski L., Filozofia pozytywistyczna. Od Hume'a do Koła Wiedeńskiego, Warszawa 1966.
Kołodziejczyk R., Burżuazja polska w XIX i XX wieku, Warszawa 1979.
Kostecki J., Czytelnictwo czasopism w Królestwie Polskim w drugiej połowie XIX wieku, [w:] Problemy literatury polskiej okresu pozytywizmu, Warszawa 1983.
Kozłowska-Sabatowska, Ideologia pozytywizmu galicyjskiego 1864-1881, Wrocław-Warszawa-Kraków 1978.
Krąpiec M. A., Jednostka a społeczeństwo, „Znak” 1969, nr 6.
Kubicki P., Bojownicy kapłani za sprawę Kościoła i ojczyzny w latach 1861-1915, Sandomierz 1933.
Kubicki P., Stanowisko duchowieństwa katolickiego w Królestwie Polskim h w latach 1860-1915 wobec Kościoła i ojczyzny, [w:] tenże , Dwa odczyty, Sandomierz 1936.
Kulak T., Jan Ludwik Popławski, t. 1-2, Wocław 1989.
Kulczycka-Saloni J., Pozytywizm, Warszawa 1971.
Laubier P., Myśl społeczna Kościoła katolickiego od Leona XIII do Jana Pawia II, Warszawa 1988.
Legowicz J., Zarys historii filozofii. Elementy doksografii, Warszawa 1967.
Leskiewiczowa J., Warszawa i jej inteligencja po powstaniu styczniowym 1864-1870, Warszawa 1961.
Lewandowski S., Poligrafia warszawska (1807-1914), Warszawa 1982.
Ludwikowski R., Główne nurty polskiej myśli politycznej 1815-1890, Warszawa 1982.
Ludwikowski R. T., Konserwatyzm Królestwa Polskiego w okresie międzypowstaniowym (Z rozważań nad ideologią i polityką), Warszawa 1976.
Ludwikowski R., Szkice na temat galicyjskich ruchów i myśli politycznej (1848-1892), Warszawa-Kraków 1980.
Ludwikowski R., Ultramontanizm a konserwatyzm, „Zeszyty Naukowe UJ. Prace z nauk politycznych" 1978, z. 11.
Lutyński J., Pojęcie liberalizmu w badaniach nad myślą społeczną XIX wieku, „Przegląd Socjologiczny” 1957.
Łepkowski T., Polska - narodziny nowożytnego narodu, Warszawa 1967.
Maciejewski J., Kiedy nastąpił przełom?, „Twórczość” 1958, nr 10.
Maciejewski J., Przedburzowcy. Z problematyki przełomu między romantyzmem a pozytywizmem, Kraków 1971.
Majka J., Katolicka nauka społeczna, Warszawa 1988.
Majka J., Społeczna natura człowieka a istota społeczeństwa, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne”, Lublin 1960.
Majka J., Węzłowe problemy nauki społecznej, Rzym 1990.
Markiewicz H., Dialektyka pozytywizmu polskiego, Warszawa 1965.
Markiewicz H., Literatura i historia, Kraków 1994.
Markiewicz H., O ,,Pokoleniach literackich" Kazimierza Wyki, „Twórczość” 1976, z. 7.
Markiewicz H., Pozytywiści polscy wobec tradycji oświecenia, [w:] tenże, Literatura i historia, Kraków 1994.
Markiewicz H., Pozytywiści wobec romantyzmu polskiego, [w:] Problemy polskiego romantyzmu, ser. III, red. M. Żmigrodzka, Wrocław 1981.
Markiewicz H., Pozytywizm, Warszawa 1978.
Markiewicz H., Próba periodyzacji nowożytnej literatury polskiej, „Ruch Literacki” 1966, nr 2.
Markiewicz H., Przekroje i zbliżenia, Warszawa 1965.
Markiewicz H., Spor o przełom pozytywistyczny, „Teksty Drugie” 1990, nr 5/6.
Materiały do dziejów myśli ewolucyjnej w Polsce, Warszawa 1963.
Mocarska J., Od obrony tradycji do narodowej aktywności. Z dziejów kryzysu pozytywizmu, „Znak” 1975, nr 249.
Modzelewski E., U źródeł ideologii społecznej kapitalizmu w Polsce. Koncepcja pracy tak zwanego pozytywizmu warszawskiego, Warszawa 1976.
Modzelewski E., Naród i postęp. Problematyka narodowa w ideologii i myśli społecznej pozytywistów warszawskich, Warszawa 1977.
Nietyksza M., Rozwój miast i aglomeracji miejsko-przemysłowych w Królestwie Polskim 1865-1914, Warszawa 1986.
Ohryzo-Włodarska C., Przemiany na wsi Królestwa Polskiego w latach 1846-1870, Warszawa 1972.
Olszewski D., Przemiany społeczno-religijne w Królestwie Polskim w pierwszej połowie XIX wieku, Lublin 1984.
Olszewski D., Życie religijne Polaków w XIX i XX wieku. Trwałość i przemiany, [w:] Miasto i kultura doby przemysłowej. Wartości, red. H. Imbs, Wrocław-Warszawa-Kraków 1993.
Ossowska I., Pokolenie Szkoły Głównej, [w:] Inteligencja polska XIX i XX wieku. Studia, red. R. Czepulis-Rastenis, Warszawa 1981.
Ossowska M., Moralność mieszczańska, Wrocław-Warszawa-Kraków 1985.
Petrozolin-Pawłowska B., Z dziejów liberalizmu polskiego. Partie liberalno-demokratyczne inteligencji w Królestwie Polskim, „Dzieje Najnowsze” 1971, nr 3.
Pietrzak J., Pozytywistyczna teoria nauki, Częstochowa 1982.
Pietrzak-Pawłowska l. , Praca organiczna wobec wielkokapitalistycznych przemian w Królestwie Polskim, „Kwartalnik Historyczny” 1963.
Piluś H., Człowiek i osobowość w neotomizmie polskim, Lublin 1980.
Piwowarczyk J., Katolicka etyka społeczna, Londyn 1960.
Piwowarski W., Osoba ludzka a społeczność, „Roczniki Filozoficzne KUL” 1964, z. 2.
Polska myśl filozoficzna i społeczna, t. 2, red. B. Skarba, Warszawa 1977.
Polska prasa społeczno-religijna w XIX wieku: materiały do katalogu, red. B. Lesisz, Cz. Drapińska, D. Olszewski, K. Marciniak, Warszawa-Lublin 1988.
Pomian K., Tomizm na tle przeobrażeń europejskiej myśli filozoficznej na przełomie XIX i XX wieku, [w:] Studia z dziejów myśli św. Tomasza z Akwinu, red. S. Swieżawski, J. Czerkawski, Lublin 1978.
Poniatowski Z., Problematyka nauki w piśmiennictwie katolickim w Polsce 1863-1905, Warszawa 1963.
Pozytywizm, cz. 1-2, red. J. Kott, Wrocław 1950-1951.
Prasa polska w latach 1864-1918, red. J. Łojek, Warszawa 1976.
Puś W., Przemyśl Królestwa Polskiego w latach 1870-1914, Łódź 1984.
Radgowski M., Rozwój poglądów filozoficznych ks. Franciszka Krupińskiego, „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej” 1957, t. 2.
Rawicz W., Religia jako narzędzie rusyfikacji, „Teka” 1902, t. 4.
Recepcja darwinizmu w drugiej połowie XIX wieku w Królestwie Polskim, „Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej”, Seria B, Historia Nauk Biologicznych i Medycznych 1961, z. 5.
Rudzk i J., Aleksander Świętochowski i pozytywizm warszawski, Warszawa 1968.
Rudzki Z zagadnień pozytywistycznej wizji postępu, „Studia Socjologiczno-Polityczne” 1959, z. 2.
Rychliński S., Program społeczny pracy organicznej, [w:] tenże , Wybór pism, Warszawa 1976.
Sandler S., Ze studiów na Świętochowskim, Warszawa 1957.
Sawicki J., Ks. Franciszek Krupiński jako historyk filozofii, „Studia Philosophiae Christianae” 1966, nr 1.
Sękowsk i M., Spencer a pozytywizm warszawski, Lublin 1986.
Skarbek J., Koncepcja nauki w pozytywizmie polskim, Wrocław-Warszawa-Kraków 1968.
Skarbek J., Pozytywistyczna teoria wiedzy, Warszawa 1995.
Skarga B., Praca organiczna a filozofia narodowa i katolicka, „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej” 1962, t. 8.
Skarga B., Józef Supiński i jego filozofia ,miary", [w:] Polska myśl filozoficzna i społeczna, t. 1, red. A. Walicki, Warszawa 1973.
Skarga B., Kłopoty intelektu. Między Comte'em a Bergsonem, Warszawa 1975.
Skarga B., Narodziny pozytywizmu polskiego (1831-1864), Warszawa 1964.
Skarga В., O kilku problemach pozytywizmu polskiego, [w:] Polska myśl filozoficzna i społeczna, t. 2, red. B. Skarga, Warszawa 1975.
Skarga B., Porządek świata i porządek wiedzy. Ze studiów nad filozofią polską epoki pozytywizmu, [w:] Z historii pozytywistycznej w Polsce. Ciągłość i przemiany, Warszawa 1972.
Skrzypek J., Prasa warszawska i krakowska (galicyjska) na przełomie lat sześćdziesiątych XIX w. w ocenie ówczesnych pisarzy i publicystów, „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” 1973, z. 4.
Słowiński L., Z myślą o Niepodległej. Z dziejów edukacji okresu postyczniowego, Poznań 1993.
Sobolewska B., Sobolewski M., Myśl polityczna XIX i XX w. Liberalizm, Warszawa 1978.
Sokołowska S., Czas po klęsce, [w:] Społeczeństwo polskie XVIII i XIX wieku. Studia aktywności społecznej oraz je j politycznym uwarunkowaniu, t. 8, red. J. Leskiewiczowa, Warszawa 1987.
Społeczeństwo polskie XVIII i XIX wieku, t. 1-9, red. W. Kula, J. Leskiewiczowa, Warszawa 1965-1991.
Społeczeństwo polskie XVIII i XIX wieku. Studia o aktywności społecznej oraz je j politycznym uwarunkowaniu, t. 8, red. J. Leskiewiczowa, Warszawa 1987.
Społeczeństwo Warszawy w rozwoju historycznym, red. J. Kazimierski, R. Kołodziejczyk, Ż. Kormanowa, H. Rostowska, Warszawa 1977.
Społeczeństwo Warszawy w rozwoju historycznym, Warszawa 1977.
Stankiewicz W., Katolicka myśl społeczno-ekonomiczna, Warszawa 1982.
Stępa J., Jednostka i grupa społeczna w dziejowym konflikcie, „XV Tydzień Społecznego Odrodzenia”, Sosnowiec 1937.
Strzeszewski Ct., Ewolucja katolickiej nauki społecznej, Warszawa 1978.
Szacki J., Historia myśli socjologicznej, cz. 1, Warszawa 1981.
Szacki J., Ojczyzna, naród, rewolucja. Problematyka narodowa w polskiej myśli szlachecko-rewolucyjnej, Warszawa 1962.
Szacki J., Liberalizm po komunizmie, Kraków 1994.
Szwar c A., Inteligencja warszawska i prowincjonalna w świetle własnych opinii z lat popowstaniowych, [w:] Inteligencja polska XIX i XX wieku. Studia, cz. 3, red. R. Czepulis-Rastenis, Warszawa 1983.
Szwarcowna R., Problematyka gospodarcza ,,Przeglądu Tygodniowego" w latach 1866-1870, [w:] Pozytywizm, cz. 2, red. J. Kott, Wrocław 1951.
Szymański A., Zagadnienia społeczne, Włocławek 1916.
Tło filozoficzne nauki polskiej, [w:] Historia nauki polskiej, t. 4: 1863-1918; red. B. Suchodolski, cz. 1 i 2, red. Z. Skubała-Tokarska, Wrocław-Warszawa-Kraków 1987.
Tomaszewski E., Kształtowanie się kapitalistycznych przedsiębiorstw prasowych w Warszawie (1851-1860), Warszawa 1968.
Tomkowski J., Moj pozytywizm, Warszawa 1993.
Topolski J., Teoretyczne i metodologiczne problemy rozwoju i postępu w historii, „Przegląd Humanistyczny” 1980, z. 5.
Turowski J., Człowiek i społeczeństwo, „Zeszyty Naukowe KUL” 1958, z. 2.
Tyburski W., Ideologia nauki w świadomości polskich środowisk intelektualnych doby pozytywizmu: rozwój, metamorfozy, załamania, Toruń 1989.
Tynecki J., Pozytywizm a scjentyzm. Konfrontacje terminologiczne, Łódź 1981.
Tynecki J., Światopogląd pozytywizmu - próba odtworzenia, „Roczniki Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 1982-1983.
Tynecki J., Światopogląd pozytywizmu. Wybór pism, Łódź 1996.
Walewander E., Problematyka społeczna w życiu Kościoła na ziemiach polskich w II połowie XIX wieku, [w:] Kościół i społeczeństwo. Rewolucje - demokracje i totalitaryzmy. Studia z dziejów XIX i XX wieku, red. J. Walkusz, Lublin 1993.
Wapiński R., Pokolenia Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1991.
Wapiński R., Polska i małe ojczyzny Polaków. Z dziejów kształtowania się świadomości narodowej XIX i XX wieku po wybuchu II wojny światowej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1994.
Warzenica E., Pozytywistyczny „obóz młodych" wobec tradycji wielkiej poezji romantycznej (lata 1866-1881), Warszawa 1968.
Warzenica-Zalewska E., Przełom scjentystyczny w publicystyce warszawskiego ,,obozu młodych" (lata 1866-1876), Wrocław 1978.
Wasilewski L., Dzieje męczeństwa Podlasia i Chełmszczyzny, Kraków 1916.
Weiss T., Przełom antypozytywistyczny w Polsce w latach 1880-1890 (Przemiany postaw światopoglądowych i teorii artystycznych), Kraków 1966.
Wereszycki H., Historia polityczna Polski 1864-1918, Wrocław-Warszawa-Kraków 1990.
Wojciechowski K., Przewrót w umysłowości i literaturze polskiej, po roku 1863, Lwow 1928.
Woycicki K., Walka na Parnasie i o Parnas. Materiały i opracowania do dziejów pozytywizmu polskiego, Warszawa 1958.
Wroczyński R., Pozytywizm warszawski Zarys dziejów oraz publicystyki i krytyki, Warszawa 1948.
Wyczawsk i H., O warszawskim ,.Przeglądzie Katolickim", „Studia Theologica Varsaviensis” 1978, nr 2.
Wyk a K., Problematyka pokoleń literackich, „Twórczość” 1976, z. 7.
Z dziejów katolicyzmu społecznego, red. R. Bender, Lublin 1987.
Z historii filozofii pozytywistycznej w Polsce. Ciągłość i przemiany. Warszawa 1972.
Zahorska M., Spor o inteligencję w polskiej myśli społecznej do I wojny światowej, [w:] Inteligencja polska p o d zaborami. Studia 1, Warszawa 1978.
Zaszowt L., Popularyzacja nauki. Publikacje książkowe i czasopisma, [w:] Historia nauki polskiej, t. 4: 1863-1918, red. B. Suchodolski, cz. 1 i II, red. Z. Skubała-Tokarska, Wrocław-Warszawa-Kraków 1987.
Zimmermann K., Znaczenie stanu robotniczego dla społeczeństwa i kościoła, Poznań 1908.
Żarnowska A., Klasa robotnicza Królestwa Polskiego 1870-1914, Warszawa 1974.
Żmigrodzka M., Orzeszkowa. Młodość pozytywizmu, Warszawa 1965.
Żurawicka J., Inteligencja warszawska w końcu XIX wieku, Warszawa 1978.
Encyklopedia katolicka, Lublin 1973.
Encyklopedia kościelna, Warszawa.
Słownik biograficzny katolicyzmu społecznego w Polsce, Lublin 1994.
Słownik katolickiej nauki społecznej, Warszawa 1993.
Słownik literatury polskiej XIX wieku, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
