Charakterystyka problemów kultury w latach trzydziestych na podstawie publicystyki „Pionu” (1933–1939)

Dariusz Marciniec

doi:10.18778/0208-6050.96.13

Autor

Dariusz Marciniec Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Instytut Historii, Katedra Historii Polski Najnowszej

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.96.13

Słowa kluczowe:

kultura, problemy kultury, obóz piłsudczykowski, instytucje kulturalne

Abstrakt

Celem tego artykułu jest scharakteryzowanie problemów kultury w latach trzydziestych na podstawie publicystyki „Pionu” – czołowego pisma piłsudczykowskiego z dziedziny kulturalno-społecznej. Tygodnik ten był jednym z elementów ofensywy państwa w dziedzinie kultury rozpoczętej w 1933 r. W polskiej historiografii brakuje opracowań przybliżających tematykę publikowanych na łamach tygodnika artykułów oraz ujmujących całościowo problematykę kulturalną.
Obraz kultury, jaki wyłania się z tekstów zamieszczonych na łamach „Pionu”, wskazuje jasno na brak kompleksowości działań w tej dziedzinie życia społecznego i państwowego. Za głośnymi deklaracjami strony rządowej nie szła wola polityczna i chęć podjęcia dalszych reform.
Artykuł przybliża burzliwe dzieje kultury w II Rzeczpospolitej w latach 1933–1939, w tym liczne próby powoływania nowych instytucji, dogonienia zapóźnień w stosunku do krajów Europy Zachodniej, poszukiwania roli i funkcji dla istniejących już instytucji kulturalnych odrodzonego państwa.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Dziennik Ustaw 1933, nr 32 poz. 279, Ustawa z dnia 28 marca 1933 r. o opiece nad muzeami publicznymi.

Dziennik Ustaw 1962, nr 10 poz. 48, Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury.

Monitor Polski 1933, nr 234, poz. 254, Rozporządzenie Rady Ministrów z 29 września 1933 r. o Polskiej Akademii Literatury.

Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, sygn. 7000, mikrofilm nr B 15993: Państwowa Rada Muzealna (t. I).

Zbiory Specjalne Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Instytut Propagandy Sztuki, nr inw. 70, teczka Rada, Protokół 34. zebrania nadzwyczajnego Rady IPS z 23 czerwca 1937 r.

Deklaracja ideowo-polityczna Obozu Zjednoczenia Narodowego, [w:] Państwo polskie w myśli politycznej piłsudczyków i programach sanacji. Wybór tekstów źródłowych, oprac. E. Orlof, A. Pasternak, R. Pawlikowski, Rzeszów 1992.

Koridan-Zamorski J., Dzienniki (1930–1938), oprac. R. Litwiński, M. Sioma, Warszawa 2011.

Ministerstwo Kultury i Sztuki w dokumentach 1918–1998, przedmowa A. Siciński, wybór A. Siciński, A.G. Dąbrowski, J. Gmurek, Warszawa 1998.

Żongołłowicz B., Dzienniki 1930–1936, oprac. D. Zamojska, Warszawa 2004.

„Pion” 1933–1939.

„Prosto z mostu” 1936, 1937.

„Robotnik” 1933.

„Wiadomości Literackie” 1938.

„Życie Sztuki” 1935.

Białek J.Z., „Pion” 1933–1939, [w:] Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku, seria VI, t. I (Literatura krajowa w okresie romantyzmu 1831–1863), red. M. Janion i in., Warszawa 1979, s. 334–337.

Całka M., Rzeczywistość książki lat trzydziestych na łamach tygodnika „Pion” (1933–39), „Acta Universitatis Lodziensis”, Folia Librorum” 10, 2001, s. 119–135.

Jaworski S., Od „Drogi do „Pionu”. O kształtowaniu się sanacyjnego programu upaństwowienia literatury, „Rocznik Komisji Historycznoliterackiej” 1967, R. V, s. 105–146.

Marciniec D., Ministerstwo Sztuki i Kultury Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918–1922, „Rocznik Łódzki” 2015, t. LXIII, s. 91–105.

Osiński Z., Janusz Jędrzejewicz, piłsudczyk i reformator edukacji (1885–1951), Lublin 2007.

Paczkowski A., Prasa polska w latach 1918–1939, Warszawa 1980.

Rocznik PAL 1933–1936, Warszawa 1937.

Rocznik PAL 1937–1938, Warszawa 1939.

Seniów J., Oblicze ideowe i funkcja kulturalna „Gazety Polskiej” (1929–1939), „Rocznik Historii Prasy Polskiej” 1998, t. I, z. 1–2, s. 49–67.

Sierocka K., Czasopisma literackie, [w:] Literatura polska 1918–1975, t. II (1933–1944), red. A. Brodzka, S. Żółkiewski, Warszawa 1993, s. 63–165.

Suchodolski B., Polityka kulturalno-oświatowa w Polsce współczesnej, Warszawa 1937.

Szawerna-Dyrszka A., „Obrachunki” w „Pionie”, czyli o pewnym konkursie i debiucie prozatorskim Czesława Miłosza, „Balaghan. Mikroświaty i nanohistorie” [Katowice] 2015, s. 277–284.

Wielki słownik wyrazów obcych PWN, red. M. Bańko, Warszawa 2005.

Zawiszewska A., Niebezpieczne związki literatury i polityki na przykładzie Polskiej Akademii Literatury, [w:] Kultura i społeczeństwo II Rzeczypospolitej, red. W. Mędrzecki, A. Zawiszewska, Warszawa 2012, s. 233–254, Metamorfozy społeczne, t. IV.