Radbruch czy Kelsen? Rozwiązanie dylematu ukarania zbrodniarzy nazistowskich w Norymberdze z perspektywy filozoficznoprawnej i historycznej

Agata Dąbrowska

doi:10.18778/0208-6050.115.07

Autor

Agata Dąbrowska Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0001-9708-0657

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.115.07

Słowa kluczowe:

formuła Gustava Radbrucha, Hans Kelsen, lex retro non agit, filozofia prawa, procesy norymberskie, sprawiedliwość tranzycyjna

Abstrakt

Problematyka osądu zbrodniarzy wojennych znajduje się w obszarze zainteresowań prawników, ale także historyków. Zaproponowane interdyscyplinarne badania mają na celu porównanie tych perspektyw pod dwoma względami. Pierwszy aspekt dotyczy dylematów związanych z procesami norymberskimi i podstawami skazywania zbrodniarzy wojennych w ujęciu filozoficznoprawnym i historycznym. Drugi aspekt – stricte filozoficznoprawny – obejmuje analizę przyjęcia formuły Gustava Radbrucha przez doktrynę oraz zestawienie jej z mniej spopularyzowaną koncepcją Hansa Kelsena dotyczącą wykładni zasady lex retro non agit. Takie ujęcie problemu otwiera nowe pole do dyskursu między prawnikami, filozofami a historykami.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Churchill W., Winston S. Churchill: His Complete Speeches 1897–1963, ed. R.R. James, vol. VI, New York 1974.

Kelsen H., Collective and Individual Responsibility in International Law with Particular Regard to the Punishment of War Criminals, "California Law Review" 1943, vol. XXXI, no. 5, pp. 530–571. https://doi.org/10.2307/3477207 DOI: https://doi.org/10.2307/3477207

Kelsen H., Czysta teoria prawa, ed. A. Bosiacki, Warszawa 2014.

Kelsen H., Will the Judgement in the Nuremberg Trial Constitute a Precedent in International Law?, "The International Law Quarterly" 1947, vol. I, no. 2, pp. 153–171.

Radbruch G., Filozofia prawa, Warszawa 2009.

Radbruch G., Fünf Minuten Rechtsphilosophie, [in:] G. Radbruch, Gesamtausgabe, Bd. III (Rechtsphilosophie III), Heidelberg 1990, pp. 78–79.

Radbruch G., Pięć minut filozofii prawa, [in:] G. Radbruch, Filozofia prawa, Warszawa 2009, pp. 241–243.

Radbruch G., Ustawa i prawo, trans. J. Zajadło, "Lus et Lex" 2002, no. 1 (Przedruki), pp. 157–163.

Radbruch G., Ustawowe bezprawie i ponadustawowe prawo, [in:] G. Radbruch, Filozofia prawa, Warszawa 2009, pp. 244–254.

Barczewski M. et al., Fascynujące Ścieżki Filozofii Prawa 2, ed. J. Zajadło, K. Zeidler, Warszawa 2021.

Biddiss M.D., Dziedzictwo procesu norymberskiego z perspektywy historii, Poznań 2003, Wykłady IH UAM w Poznaniu, t. VII.

Crowe J., Not-so-Easy Cases, "Statute Law Review" 2019, vol. XL, no. 1, pp. 79–82. https://doi.org/10.1093/slr/hmy027 DOI: https://doi.org/10.1093/slr/hmy027

Haldemann F., Gustav Radbruch vs. Hans Kelsen: A Debate on Nazi Law, "Ratio Jurisprudence" 2005, vol. XVIII, no. 2, pp. 162–178. https://doi.org/10.1111/j.1467-9337.2005.00293.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9337.2005.00293.x

Heydecker J.J., Leeb J., Proces w Norymberdze, Warszawa 2009.

Kosielińska-Grabowska U., Idea sprawiedliwości u Gustawa Radbrucha, [in:] Rozdroża sprawiedliwości we współczesnej myśli filozoficznoprawnej: praca zbiorowa, ed. B. Wojciechowski, M.J. Golecki, Toruń 2008, pp. 75–96.

Lubertowicz M., Lex iniustissima non est lex. Formuła Gustava Radbrucha jako alternatywa dla Międzynarodowego Systemu Ochrony Praw Człowieka, "Studia Erasmiana Wratislaviensia" 2010, z. 4, pp. 316–378.

Machcewicz P., Droga do Norymbergi. Geneza sądowych rozliczeń ze zbrodniami III Rzeszy, "Pamięć i Sprawiedliwość" 2015, nr 1(25), pp. 79–111.

Materiały norymberskie. Umowa, statut, akt oskarżenia, wyrok, radzieckie wotum, oprac. i zaopatrzyli wstępem J. Sawicki, T. Cyprian, Warszawa 1948.

Rotfeld A.D., Lemkin Rafał, [in:] Wielka encyklopedia prawa, t. IV (Prawo międzynarodowe publiczne), ed. D. Pyć, J. Symonides, Warszawa 2014, pp. 209–210.

Snarski T., Debata Hart – Fuller i jej znaczenie dla filozofii prawa, Gdańsk 2018.

Snarski T., Sprawiedliwość transformacyjna, filozofia prawa i rozliczanie przeszłości przez demokratyczne państwo prawa, "Pamięć i Sprawiedliwość" 2010, t. II, nr 16, pp. 211–228.

Stankiewicz M., Zasady odpowiedzialności zbrodniarzy wojennych przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym, "Studia Prawnoustrojowe" 2006, nr 6, pp. 145–162.

Nowicki M.A., Streletz, Kessler i Krenz przeciwko Niemcom – wyrok ETPC z dnia 22 marca 2001 r.; skargi nr 34044/96, 35532/97 i 44801/98, [in:] Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999–2004, ed. M.A. Nowicki, Kraków–Zakamycze 2005, pp. 754.

Wichert W., Ustawa o pełnomocnictwach (Ermächtigungsgesetz) z 23 marca 1933 roku jako katalizator budowy państwa wodzowskiego w Niemczech, "Acta Universitatis Wratislaviensis" nr 3959, Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem 2019, t. XLI, nr 4, pp. 21–47. https://doi.org/10.19195/2300-7249.41.4.2 DOI: https://doi.org/10.19195/2300-7249.41.4.2

Widłak T., Teoria i filozofia prawa międzynarodowego Hansa Kelsena, Gdańsk 2018.

Wierczyńska K., Pojęcie ludobójstwa w kontekście orzecznictwa międzynarodowych trybunałów karnych "ad hoc", Warszawa 2010.

Woleński J., O formule Radbrucha, "Principia" 2015, t. LXI–LXII, pp. 5–18.

Zajadło J., Formuła Radbrucha. Filozofia na granicy pozytywizmu prawniczego i prawa natury, Gdańsk 2001.

Zajadło J., Odpowiedzialność za mur. Procesy strzelców przy murze berlińskim, Gdańsk 2003.

Zajadło J., Po co prawnikom filozofia prawa?, Warszawa 2008.

Zajadło J., Radbruch, Sopot 2016, Horyzonty Filozofii Prawa, t. I.

Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich ("Ermächtigungsgesetz") vom 24. März 1933, http://www.verfassungen.de/de33-45/ermaechtigungsgesetz33.htm (dostęp: 27 XI 2021).

Kelsen H., The Rule Against Ex Post Facto Laws and the Prosecution of the Axis War Criminals, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3471796 (dostęp: 1 XII 2021).

Rovira Gracia-Salmones M., Not Just Pure Theory: Hans Kelsen (1881–1973) and International Criminal Law, "SSRN Electronic Journal" 2019, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3471796 (dostęp: 5 XII 2021). DOI: https://doi.org/10.2139/ssrn.3471796