Osadnictwo braci czeskich i morawskich w regionie łódzkim

Joanna Szczepankiewicz-Battek

doi:10.18778/2300-0562.06.07

Autor

Joanna Szczepankiewicz-Battek Wyższa Szkoła Bankowa, ul. Fabryczna 29/31, 53-609 Wrocław

DOI:

https://doi.org/10.18778/2300-0562.06.07

Słowa kluczowe:

osadnictwo, kolonizacje, bracia czescy, bracia morawscy, Zelów

Abstrakt

Tematem artykułu są migracje i osadnictwo braci czeskich i morawskich na ziemi łódzkiej od XVI do XIX w. oraz pozostałości ich dziedzictwa kulturowego. Pierwszy etap tego osadnictwa to migracje z Czech do Polski na przełomie XVI i XVII w. Drugi etap rozpoczął się na początku XIX w. równocześnie z kolonizacją niemiecką. Większość Czechów osiedlonych na ziemi łódzkiej stanowili bracia czescy, którzy zgłosili akces do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego, ale zachowali odrębność języka i nabożeństw. Po drugiej wojnie światowej znaczna część zamieszkałych w regionie Czechów wróciła do ojczyzny. W Zelowie jednak nadal mieszka kilkaset osób deklarujących narodowość czeską i kultywujących swoją kulturę. Bracia morawscy to denominacja religijna, założona w pierwszej połowie XVIII w. na Górnych Łużycach przez protestanckich uchodźców religijnych z Moraw. Zakładali oni swoje osady na całym świecie, w tym także w Imperium Rosyjskim. Największymi placówkami braci morawskich na ziemi łódzkiej były Nowosolna koło Łodzi i Lwówek koło Gąbina. Na przełomie XIX i XX w. zintegrowali się oni z wyznawcami innych kościołów protestanckich w regionie. Pozostały jednak po nich charakterystyczne elementy kultury materialnej: układy urbanistyczne, cmentarze i domy modlitwy.

Bibliografia

Badziak K., Chylak K., Łapa M., 2014, Łódź wielowyznaniowa. Dzieje wspólnot religijnych do 1914 roku. Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/7969-512-6

Bem K., 2000, Obecni – 450 lat protestantyzmu na ziemi łódzkiej, „Kalendarz Ewangelicki”, s. 139–146.

Białecki K., 2009, Walcząc o przetrwanie. Ewangelicy reformowani w Polsce w pierwszych latach po II wojnie światowej, [w:] Kłaczków J. (red.), Polski protestantyzm w czasach nazizmu i komunizmu, Toruń, s. 446–462.

Dworzaczkowa J., 1997, Bracia Czescy w Wielkopolsce w XVI i XVII wieku, Warszawa.

Fijałkowski P., 1992, Bracia morawscy w Lwówku, „Notatki Płockie”, 37, s. 9–2.

Góral K., 2015, Parafia ewangelicko-reformowana w Kleszczowie: www.kleszczow.reformowani.pl (15.08.2015).

Heroldova I., 1971, Život a kultura ceskych exulantu z 18. stoletni. Praha.

Karczyńska H., 2012, Odnowiona Jednota Braterska w XVIII–XX wieku. Z dziejów ruchu religijnego herrnhutów w krajach Europy środkowo-wschodniej i na świecie, Warszawa.

Kulesza M., 2013, Wielokulturowe dziedzictwo Łodzi a współczesny krajobraz miasta, „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”, 2, s. 11–46.

Małachowska N., 2017, Przyczynek do historii Zboru Ewangelicko-Reformowanego w Łodzi: www.lodz.reformowani.net.pl (02.08.2017).

Michalak R., 2002, Kościoły protestanckie i władze partyjno-państwowe w Polsce (1945–1956), Warszawa.

Papuga S., Gramsz A., 2003, Zelów. Wspólnota nacji, wyznań, kultur, Łódź.

Semotanová E., 1998, Historická geografie českých zemí, Praha.

Stejskał J., 2015, Bracia czescy w Zelowie, Łodzi i Żyrardowie, „Jednota”, 2, s. 12–16.

Štéřikova E., 2001, Pozváni do Slezska. Vznik prvních českých emigrantských kolonii v 18. století v pruském Slezsku, Praha.

Štéřikova E., 2003, 200 lat zelowskiej historii, „Jednota”, 8–9, s. 20–23.

Štéřikova E., 2005, Země otců: z historie a ze vzpomínek k 50. výročí reemigrace potomků českých exulantů, Praha.

Štéřikova E., 2010, Zelów. Česká exulantská obec v Polsku, Praha.

Szczepankiewicz-Battek J., 2001, Kościoły protestanckie pogranicza śląsko-wielkopolskiego, „Myśl Protestancka”, 3 (19), s. 59–66.

Szczepankiewicz-Battek J., 2005, Łużyce – przestrzeń dysocjacji kultur narodowych i religijnych, Słupsk.

Szczepankiewicz-Battek J., 2010, Osadnictwo ewangelików reformowanych na Śląsku w ramach kolonizacji fryderycjańskiej, [w:] Obszary metropolitalne we współczesnym środowisku geograficznym, t. 2, Łódź, s. 181–191.

Szczepankiewicz-Battek J., 2013, Bracia czescy w Kościele Ewangelicko-Reformowanym w Polsce – przeszłość i teraźniejszość, „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”,2, s. 239–262.

Szczepankiewicz-Battek J., 2015, Śladami braci czeskich i morawskich po Polsce, Warszawa.

Tobjański Z., 1994, Czesi w Polsce, Kraków.

Tranda Z., 2012, Za i przeciw w PRL-u. Z perspektywy Kościoła Ewangelicko-Reformowanego, [w:] Kłaczków J., Rodzynkowski W. (red.), Kościoły chrześcijańskiew systemach totalitarnych, Toruń, s. 470–501.

Wróblewski P., 1996, Społeczność czeska w Zelowie. Problemowa monografia socjologiczna, Warszawa.

Wróblewski P., 1997, Mniejszość czeska w Zelowie. Tożsamość etniczna i postawy patriotyczne, [w:] Kurcz Z. (red.), Mniejszości narodowe w Polsce, Wrocław, s. 141–147.