Starania szwedzkiej dyplomacji o uwolnienie „warszawskich Szwedów” (1942–1944)
DOI:
https://doi.org/10.18778/2080-8313.28.10Słowa kluczowe:
II wojna światowa, Szwecja, Polska, szpiedzy, dyplomacjaAbstrakt
W lipcu 1942 r. Gestapo aresztowało w Warszawie kilku szwedzkich przemysłowców pod zarzutem szpiegostwa i współpracy z polskim ruchem oporu. Rok później czterech z nich skazano w Berlinie na śmierć, jednak po interwencji króla Gustawa V, Adolf Hitler zamienił wyrok na karę więzienia. Po tajnych negocjacjach między władzami Szwecji i Niemiec Szwedzi zostali uwolnieni – prawdopodobnie w zamian za dostawy szwedzkich łożysk dla Wehrmachtu. Polacy zamieszani w sprawę zostali natomiast brutalnie przesłuchani i w większości przypadków skazani na więzienie, obóz koncentracyjny lub śmierć. W artykule przeprowadzono analizę nieznanych dotąd materiałów z archiwum niemieckiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych (Politisches Archiv des Auswärtigen Amtes) w Berlinie, ukazujące kulisy tej afery – rywalizację między resortem Joachima von Ribbentropa a Gestapo i SS Heinricha Himmlera oraz polityczne manewry prowadzone w tajemnicy przed opinią publiczną w Szwecji i Niemczech.
Bibliografia
Politisches Archiv des Auswärtigen Amtes, Berlin, sygn. R 29.728, R 29.731, R 29.734, R 101.134.
Akten zur deutschen auswärtigen Politik 1918–1945, Serie E: 1941–1945. Bd. 3: 16. Juni bis 30. September 1942, Göttingen 1974; Bd. 4: 1. Oktober bis 31. Dezember 1942, Göttingen 1975; Bd. 5: 1. Januar bis 30. April 1943, Göttingen 1978; Bd. 6: 1. Mai bis 30. September 1943, Göttingen 1979; Bd. 7: 1. Oktober 1943 bis 30. April 1944, Göttingen 1979; Bd. 8: 1. Mai 1944 bis 8. Mai 1945, Göttingen 1979.
[N.N.] www.christianguenther.se/pdf/tidslinje.pdf (dostęp: 2.09.2010).
Bolin S., Transiteringsfrågan, [w:] Svensk uppslagsbok, t. 29, Malmö 1954.
Ekdahl S., Warszawasvenskarna – „Szwedzkie koneksje”. Källor från 1942–1945 i Auswärtiges Amts arkiv i Berlin, „Slavica Lundensia” 2011, t. 26, s. 107–146.
Ekman S., Kungl. Samfundet för utgivande av handskrifter rörande Skandinaviens historia, Handlingar del 14, Stockholm 1989, s. 494–495.
Engblom G., Himmlers fred. Tyska fredstrevare genom Sverige under andra världskriget, Lund 2008.
Flocken J., Scholz M.F., Ernst Wollweber. Saboteur – Minister – Unperson, Berlin 1994.
Grafström S., Anteckningar 1938–1944, Stockholm 1989.
Hermann Knufken (1893–1976), https://community-languages.org.uk/?p=217 (dostęp: 27.10.2025).
Kersten F., Samtal med Himmler. Minnen från tredje riket 1939–1945, Stockholm 1947.
Lewandowski J., Knutpunkt Stockholm. Den polska motståndsrörelsens svenska förbindelser från september 1939 till juli 1942, Stockholm 2006.
Lewandowski J., Swedish Contribution to the Polish Resistance Movement during World War Two (1939–1942) („Acta Universitatis Upsaliensis. Studia Slavica Upsaliensia” 20), Stockholm 1979.
Lewandowski J., Węzeł sztokholmski: szwedzkie koneksje polskiego podziemia IX 1939–VII 1942 (Skrifter utgivna av Seminariet i Polens Kultur och Historia vid Uppsala Universitet), Uppsala 1999.
Lundberg L., Under kriget. Svenska spioner och hjältar i skuggan av andra världskriget, Göteborg 1997.
Mogensen J.L.F., Die grosse Geiselnahme. Letzter Akt 1945, Polnisch-Skandinavisches Forschungsinstitut, København 1997.
Svenska Victoriaförsamlingen Berlin 1903–2003, red. S. Ekdahl, Berlin 2003.
Thorsell S., I Hans Majestäts tjänst, Stockholm 2009.
Thorsell S., Mein lieber Reichskanzler! Sveriges kontakter med Hitlers rikskansli, Stockholm 2006.
Thorsell S., Nytt ljus över Warszawa-svenskarna, „Företagsminnen” 2008, nr 1, s. 16–19.
Thorsell S., Warszawasvenskarna – De som lät världen veta, Stockholm 2014.
Westberg L., Himmlers Sverige. Visioner och verklighet, Lund 2023.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
