Ruch zetowy w Drugiej Rzeczypospolitej wobec zagadnienia roli państwa w gospodarce
DOI:
https://doi.org/10.18778/2080-8313.25.03Słowa kluczowe:
Związek Młodzieży Polskiej „Zet”, polska myśl polityczna w XX w., Druga RzeczpospolitaAbstrakt
Przedmiotem artykułu jest przedstawienie i analiza poglądów przedstawicieli ruchu zetowego w Polsce międzywojennej na kwestię roli państwa w gospodarce. Początek ruchowi zetowemu dał zakonspirowany, niepodległościowy Związek Młodzieży Polskiej „Zet”, utworzony w 1886 r. Jeszcze w okresie zaborów stworzył on sieć organizacji społecznych, politycznych i kulturalno-oświatowych. W Drugiej Rzeczypospolitej zetowcy nadal kontrolowali liczne stowarzyszenia społeczno-polityczne, kulturalno-oświatowe i gospodarcze, wspierając równocześnie poczynania Józefa Piłsudskiego. Po przewrocie majowym 1926 r. weszli w skład obozu piłsudczykowskiego. Opowiadali się za wprowadzeniem systemu prezydenckiego. Propagowali wizję Polski jako państwa prowadzącego politykę prospołeczną. Byli orędownikami idei Rzeczypospolitej integrującej region Europy Środkowo- Wschodniej. Charakterystyczną cechą koncepcji ekonomicznych wypracowanych przez środowisko „Zetu” było akcentowanie konieczności zaangażowania państwa w gospodarkę. Miało ono wyrażać się w stosowaniu planowania ekonomicznego w skali ogólnokrajowej, wykorzystywaniu instrumentów interwencjonizmu gospodarczego, wreszcie – w posunięciach etatystycznych. Przywiązanie zetowców do zasady udziału państwa w życiu gospodarczym wynikało z ich stosunku do samej instytucji niepodległego polskiego państwa, w którym widzieli ,,najwyższy wytwór” narodu. Traktowali oni możliwość skutecznego kształtowania przez nie życia ekonomicznego jako dopełnienie wpływu instytucji państwowych w sferze politycznej i społecznej. Równocześnie działanie czynnika państwowego miało wpływać, według zetowców, na wyrównywanie szans społecznych, w konsekwencji – uzupełniać hasło demokracji politycznej ideą społecznej sprawiedliwości.
Bibliografia
Archiwum Akt Nowych, Zbiór Druków Ulotnych, sygn. 39.
,,Droga” 1931.
,,Kultura Polski” 1917.
„Miesięcznik Młodzieży Polskiej” 1918–1919.
,,Naród i Państwo” 1937, 1938.
,,Polska Gospodarcza” 1936, 1937, 1938.
,,Przełom” 1926, 1928, 1929, 1930, 1931, 1832, 1933.
,,Solidarność Pracy” 1928.
,,Wschód Polski” 1920.
Bukowiecki S., Polityka Polski Niepodległej. Szkic programu, Warszawa 1922.
Lechnicki T., O jasny program i zwarte działanie. I. Rolnictwo (szkic dyskusyjny), Warszawa 1937.
Prus W. [Szczepanowski S.], ,,Zet” i Zjednoczenie. Wielka tajna organizacja młodzieży polskiej (1886–1914), Lwów 1937.
W pięćdziesiątą rocznicę powstania ,,Zetu”. Sprawozdanie ze Zjazdu Uczestników Ruchu Niepodległościowego
Związku Młodzieży Polskiej (,,Młodzieży Narodowej”) 28 i 29 XI 1936 w Warszawie, oprac. T. Piskorski, Warszawa 1937.
Wańkowicz M., COP. Ognisko siły – Centralny Okręg Przemysłowy, Warszawa 1938.
Wańkowicz M., Sztafeta. Książka o polskim pochodzie gospodarczym, Warszawa 1939.
Wojciechowski J., Po nową treść. Z kuźni ideowej Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej, Poznań 1932.
Zet w walce o niepodległość i budowę państwa. Szkice i wspomnienia, red. T.W. Nowacki, Warszawa 1996.
Cat-Mackiewicz S., Historia Polski od 11 listopada 1918 r. do 5 lipca 1945 r., Londyn 1993.
Gierat S., Podstawy ruchu młodowiejskiego, Warszawa 1935.
Gołębiowski J., Spór o etatyzm wewnątrz obozu sanacyjnego w latach 1926–1939, Kraków 1978.
Jędruszczak T., Piłsudczycy bez Piłsudskiego. Powstanie Obozu Zjednoczenia Narodowego w 1937 roku, Warszawa 1963.
Katelbach T., Zet, ,,Zeszyty Historyczne” [Paryż] 1968, z. 13, s. 3–54.
Kowalski B., Grupa Techniczna – Spółdzielnia Pracy. Monografia, Warszawa 1964.
Marszałek L., Michał Grażyński, ,,Zeszyty Historyczne” [Paryż] 1983, z. 64, s. 91–131.
Pilch A., Studencki ruch polityczny w Polsce w latach 1932–1939, Kraków 1972.
Rakowski J., Ideologia gospodarcza epoki Józefa Piłsudskiego, ,,Niepodległość” [Londyn] 1948, t. 1, s. 117–135.
Rechowicz H., Wojewoda śląski dr Michał Grażyński, Warszawa 1988.
Turlejska M., Rok przed klęską, Warszawa 1965.
Waingertner P., Konspiracja trzech pokoleń. Związek Młodzieży Polskiej „Zet” i ruch zetowy (1886–1996), Łódź 2017 i 2018.
Waingertner P., Ruch zetowy w Drugiej Rzeczypospolitej. Studium myśli politycznej, Łódź 2006.
Wierzbicka M., Problematyka ,,Przełomu” w latach 1926–1935, ,,Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” 1963, t. 3, z. 1, s. 251–284.
Pobrania
Opublikowane
Wersje
- 2024-04-11 - (2)
- 2022-12-30 - (1)
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
