Komendantka Oddziału Kuriersko-Wywiadowczego I Brygady Legionów. Aleksandra Szczerbińska i towarzyszki broni

Marta Sikorska-Kowalska

doi:10.18778/0208-6050.104.07

Autor

Marta Sikorska-Kowalska Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Instytut Historii, Katedra Historii Polski XIX wieku https://orcid.org/0000-0001-6393-3391

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.104.07

Słowa kluczowe:

historia kobiet, I wojna światowa, biografia

Abstrakt

Artykuł omawia powstanie i działalność Żeńskiego Oddziału Kuriersko-Wywiadowczego, na czele którego stała Aleksandra Szczerbińska. Po wycofaniu się z Kielc Oddziałów I Brygady 30 października 1914 r. Aleksandra Szczerbińska „Ola” objęła komendę nad oddziałem kobiecym z rąk Kazimierza Sawickiego. Dowodzony przez nią Żeński Oddział Wywiadowczy jako część Oddziału Wywiadowczego podlegał najpierw I Pułkowi Piechoty Legionów, a następnie I Brygadzie. W oddziale tym służyło 46 kobiet. Były to członkinie Związku i Drużyn Strzeleckich, które miały kilkuletnie wykształcenie wojskowe. W oddziale kuriersko-wywiadowczym służbę pełniły również kobiety należące do politycznych organizacji niepodległościowych. Postawa, odwaga, determinacja wywiadowczyń z Żeńskiego Oddziału Kuriersko-Wywiadowczego wielokrotnie znajdowała uznanie w opiniach Józefa Piłsudskiego.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie [dalej: IJPL], Wanda Pełczyńska, sygn. 202/20.

Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie [dalej: IJPL], Z. Zawiszanka, W pogoni za swoim pułkiem, Legiony, sygn. 22/9.

Aldona, Wywiad w Karpackiej Brygadzie, [w:] Wierna służba. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1910–1915, red. A. Piłsudska, M. Rychterówna, W. Pełczyńska, M. Dąbrowska, Warszawa 1927, s. 125–131.

Bagiński H., Utworzenie organizacji skautowej w Sokole, [w:] Zarzewie 1909–1920. Wspomnienia i materiały, red. A. Garlicka, Warszawa 1973, s. 13–25.

Benedekówna J., Za Bug, [w:] Wierna służba. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1910–1915, red. A. Piłsudska, M. Rychterówna, W. Pełczyńska, M. Dąbrowska, Warszawa 1927, s. 102–104.

Fleszarowa R., Oddział Żeński Lwowskiego Związku Strzeleckiego w czasie mobilizacji, [w:] Wierna służba. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1910–1915, red. A. Piłsudska, M. Rychterówna, W. Pełczyńska, M. Dąbrowska, Warszawa 1927, s. 46–50.

Piłsudska A., Oddział żeński „Strzelca” w sierpniu 1914 r., [w:] W czterdziestolecie wymarszu Legionów. Zbiór wspomnień, Londyn 1954, s. 6–12.

Piłsudska A., Przedmowa, [w:] Z. Zawiszanka, Przez fronty. Pamiętnik wywiadowczyni 1 pułku piechoty Legionów z 1914 roku. Na podstawie notatek spisanych w lutym–marcu 1915 r., Warszawa 1928, s. 4–6.

Piłsudska A., Wspomnienia, Łomianki 2004.

Piłsudski J., Moje pierwsze boje, Łódź 1988.

Piłsudski J., Pisma zbiorowe, t. VI, Warszawa 1937.

Rychterówna M., Listopad w Zagórzu, [w:] Wierna służba. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1910–1915, red. A. Piłsudska, M. Rychterówna, W. Pełczyńska, M. Dąbrowska, Warszawa 1927, s. 95–101.

Rychterówna M., Z dala od frontu, [w:] Wierna służba. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1910–1915, red. A. Piłsudska, M. Rychterówna, W. Pełczyńska, M. Dąbrowska, Warszawa 1927, s. 193–197.

Starzyński R., Cztery lata wojny w służbie Komendanta. Przeżycia wojenne, Warszawa 1937.

Szczerbińska A., Oddział Wywiadowczy I Brygady, [w:] Wierna służba. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1910–1915, red. A. Piłsudska, M. Rychterówna, W. Pełczyńska, M. Dąbrowska, Warszawa 1927, s. 81–84.

Zawiszanka Z., Poprzez fronty. Pamiętnik wywiadowczyni 1 pułku piechoty Legionów z 1914 roku. Na podstawie notatek spisanych w lutym–marcu 1915 r., Warszawa 1928.

Chwalba A., Samobójstwo Europy. Wielka wojna 1914–1918, Kraków 2014.

Cieślikowa A., Udział Polek w pierwszej wojnie światowej, [w:] Kobiety w konspiracji pierwszej i drugiej wojny światowej. Materiały z sesji popularnonaukowej w Krakowie w dniu 18 maja 2005 roku, red. K. Minczykowska, J. Sziling, Toruń 2006, s. 15–20.

Dufrat J., Kobiety w kręgu lewicy niepodległościowej. Od Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego do Ochotniczej Legii Kobiet (1908–1918/1919), Toruń 2001.

Gaul J., Na tajnym froncie. Działalność wywiadowczo informacyjna obozu niepodległościowego w latach 1914–1918, Warszawa 2001.

Grzywacz M., Okupnik M., Wstęp, [w:] Kobiety i/a doświadczenie wojny 1914–1945 i później, red. M. Grzywacz, M. Okupnik, Poznań 2015, s. 8–13.

Halny R., Aleksandra Piłsudska komendantka wywiadu kobiecego, Warszawa [b.r.].

Marcinkiewicz-Gołaś A., Ochotnicza Legia Kobiet (1918–1922), Warszawa 2006.

Piłsudska A., Udział kobiet w walkach o niepodległość, „Niepodległość” [Londyn] 1955, t. V, s. 169–188.

Strug A., Wiekopomny dzień 6 sierpnia 1914, Warszawa 1926.

Świętek R., Lodowa ściana. Sekrety polityki Józefa Piłsudskiego 1904–1918, Kraków 1998.

Wójcik Z., Z listów Józefa Piłsudskiego do Aleksandry Szczerbińskiej, „Tygodnik Powszechny” 1988, nr 46, s. 4–5.

Wrzosek M., Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej, Warszawa 1990.

Tokarz W., Wstęp, [w:] Legiony na polu walki. Działania pierwszego pułku legionów na lewym brzegu Wisły w sierpniu i wrześniu 1914 roku. Relacje uczestników, Warszawa 1916, s. 5–14.