Matrona Romana jako strażniczka ładu moralnego: kobieta, rodzina i państwo w rzymskim piśmiennictwie przedchrześcijańskim i wybranych epitafiach

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.121.03

Słowa kluczowe:

matrona rzymska, virtus, pietas, pudicitia, castitas, rodzina, wartości moralne, literatura rzymska, ideologia augustowska, mos maiorum

Abstrakt

Artykuł podejmuje analizę roli matrony rzymskiej jako strażniczki ładu moralnego w rodzinie i państwie, w świetle łacińskiej literatury przedchrześcijańskiej. Rozważania osadzone są w kontekście kryzysu moralno-obyczajowego schyłku republiki oraz programu odnowy ideowej realizowanego w okresie panowania Oktawiana Augusta. W pracy ukazano, w jaki sposób twórcy tacy jak Liwiusz, Cyceron, Horacy czy Wergiliusz uczestniczyli w procesie kształtowania i propagowania tradycyjnych wartości (mos maiorum), przedstawiając wzorcowe modele postępowania obywatelskiego i rodzinnego. Szczególną uwagę poświęcono pojęciu virtus oraz jego rozszerzeniu na sferę życia prywatnego i rodzinnego. Artykuł podkreśla komplementarność ról mężczyzny i kobiety w społeczeństwie rzymskim, eksponując centralne znaczenie matrony jako żony i matki. To właśnie poprzez takie cnoty jak pudicitia, pietas i castitas kobieta była postrzegana jako odpowiedzialna za utrzymanie ładu moralnego w rodzinie, stanowiącej podstawę stabilności całego państwa. Analiza tekstów literackich oraz źródeł epigraficznych pozwala wykazać, że ideał matrony rzymskiej pełnił nie tylko funkcję odzwierciedlenia norm społecznych, lecz także stanowił istotne narzędzie oddziaływania ideologicznego. Literatura jawi się tym samym jako przestrzeń utrwalania i kształtowania wzorców moralnych, w której postać matrony odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu ciągłości i spójności społeczeństwa rzymskiego.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

  • Natalia Turkiewicz - Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

    Dr Natalia Turkiewicz – filolog klasyczny i historyk, adiunkt w Instytucie Historii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. Stopień doktora nauk humanistycznych w dyscyplinie historia uzyskała w 2017 r., a w 2019 r. obroniła drugi doktorat z literaturoznawstwa w zakresie filologii klasycznej.

    Zainteresowania naukowe: chronologia i komputystyka średniowieczna i nowożytna, kosmologia starożytna i średniowieczna oraz demografia historyczna.

Bibliografia

Corpus Inscriptionum Latinarum, vol. I, pars 1 (Inscriptiones Latinae antiquissimae ad C. Caesaris mortem), ed. Th. Mommsen, Berolini 1863.

Corpus Inscriptionum Latinarum, vol. VI, pars III (Tituli sepulcrales: Claudius–Plotius), eds E. Bormann, G. Henzen, Chr. Huelsen, Berolini 1886 (impr. iter. 1966).

Lucius Annaeus Seneca Maior, Controversiae, Lipsiae 1872, Bibliotheca Teubneriana.

Marci Tullii Ciceronis Epistulae ad familiares libri I–IV, „Ad Terentiam uxorem”, red. C.F.W. Mueller, Lipsiae 1900.

Quintus Horatius Flaccus, Epistles, [w:] Horace, Satires, Epistles and Ars Poetica, ed. W. Heinemann, Harvard 1929.

Titus Livius, Ab Urbe condita libri, eds W. Weissenborn, M. Müller, Leipzig 1910 i nn., Bibliotheca Teubneriana.

Vergil. Bucolics, Aeneid, and Georgics of Vergil, ed. J. B. Greenough, Boston 1900.

Horacy, Wybór poezji, oprac. J. Krókowski, Wrocław 1973.

Publius Vergilius Maro, Eneida, przekł. ks. T. Karyłowski, Wrocław 2004.

Tytus Liwiusz, Dzieje od założenia miasta Rzymu, przekł. W. Strzelecki, Kraków 2004.

Cantarella E., Pandora’s Daughters. The Role & Status of Women in Greek & Roman Antiquity, Baltimore 1981.

Cenerini F., La donna romana. Modelli e realtà, Bologna 2002.

Centlivres Challet C., Like Man, Like Woman: Roman Women, Gender Qualities and Conjugal Relationships at the Turn of the First Century, Oxford 2013. https://doi.org/10.3726/978-3-0353-0486-2

D’Ambra E., Roman Women, Cambridge 2007.

Dixon S., Reading Roman Women: Sources, Genres and Real Life, London 2001.

Dyjakowska M. H., Prawno-obyczajowe aspekty rodziny rzymskiej w poezji Horacego, [w:] Wokół problematyki małżeństwa w prawie rzymskim. Henrico Insadowski (1888–1946) in memoriam, red. A. Dębiński, M. Wójcik, Lublin 2007, s. 73–93.

Fant M. B., Women in Greece and Rome, Toronto 1977.

Fraschetti A., Roman Women, Chicago 1999.

Gacia T., Lukrecja – „dux romanae pudicitiae” czy „mulier laudis avida”?, „Roczniki Humanistyczne” 2009, t. LVII, z. 3, s. 117–130.

Górski D., Kobieta w starożytnym Rzymie: podmiot… czy przedmiot prawa?, „Studenckie Zeszyty Naukowe” 2002, R. V, z. 8, s. 67–73.

Korpanty J., Teoria upadku obyczajów w Rzymie w II i I w. p.n.e. i jej funkcja ideologiczna, „Meander” 1968, t. XXIII, z. 1, s. 29–44.

Langlands R., Sexual Morality in Ancient Rome, Cambridge 2006. https://doi.org/10.1017/CBO9780511482823

MacMullen R., Woman in Public in the Roman Empire, „Zeitschrift für Alte Geschichte” 1980, Bd. XXIX, Nr. 2, s. 208–218.

Marshall A. J., Ladies at Law: the Role of Women in the Roman Civil Courts, [w:] Studies in Latin Literature and Roman History, ed. D. Carl, vol. V, Bruxelles 1989, s. 35–54.

McDonnell M., Roman Manliness: Virtus and the Roman Republic, Cambridge 2006.

Nowicka D., Kilka uwag o sytuacji prawnej kobiety w starożytnym Rzymie, „Wrocławskie Studia Erazmiańskie” 2015, t. IX, s. 429–448.

Olasope O., Univira: The Ideal Roman Matrona, [w:] Lumina, vol. XX, no. 2, Nigeria 2009, s. 1–18.

Richlin A., Arguments with Silence: Writing the History of Roman Women, Ann Arbor 2014. https://doi.org/10.3998/mpub.5317534

Stabryła S., Wergiliusz. Świat poetycki, Warszawa 1983.

Stawecka K., „Virtus” w piśmiennictwie przedcycerońskim, „Roczniki Humanistyczne” 1968, t. XIII, z. 3, s. 73–92.

Śnieżewski S. A., Koncepcja historii rzymskiej w „Ab Urbe Condita” Liwiusza: aspekt filozoficzno-polityczny, Kraków 2000.

Winniczuk L., Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, cz. 1, Warszawa 1983.

Wiśniewska K., Kobiety w świecie Cycerona, Toruń 2014.

Zanker P., August i potęga obrazów, Poznań 1999.

Pobrania

Opublikowane

2026-11-19

Jak cytować

Turkiewicz, Natalia. 2026. “Matrona Romana Jako strażniczka ładu Moralnego: Kobieta, Rodzina I państwo W Rzymskim piśmiennictwie przedchrześcijańskim I Wybranych Epitafiach”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica, no. 121 (November): 35-57. https://doi.org/10.18778/0208-6050.121.03.