„A więc Polki – do obrony!”. Społeczno-polityczna i kulturalno-oświatowa działalność śląskich kobiet przed i w czasie powstań oraz agitacji plebiscytowej na Górnym Śląsku
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.121.12Słowa kluczowe:
powstania śląskie, plebiscyt, kobietyAbstrakt
Artykuł przedstawia działalność kobiet na Górnym Śląsku od końca XIX w., przez okres I wojny światowej, aż po czas powstań śląskich i plebiscytu w 1921 r. Ukazano ich istotną rolę w podtrzymywaniu i rozwijaniu polskiej tożsamości narodowej poprzez działalność oświatową, społeczną i kulturalną, mimo licznych represji ze strony władz pruskich. Zwrócono uwagę na rozwój organizacji kobiecych oraz ich wpływ na kształtowanie świadomości narodowej wśród lokalnej ludności. Omówiono także zaangażowanie kobiet w działalność konspiracyjną w ramach struktur niepodległościowych, gdzie pełniły funkcje kurierek, łączniczek i sanitariuszek. Wskazano, że działalność kobiet miała charakter wielowymiarowy i była niezbędna dla funkcjonowania struktur narodowych oraz przebiegu wydarzeń powstańczych i plebiscytowych. Podkreślono, że ich wkład stanowił ważny element walki o polskość Górnego Śląska.
Pobrania
Bibliografia
„Głos Polek” 1927–1928.
Baczyński S., Tajne organizacje wojskowe na Górnym Śląsku w latach 1918–1921 na tle sytuacji ogólnej, Warszawa 1968.
Brożek K., Polska służba medyczna w powstaniach i plebiscycie 1918–1922, Opole 1973.
Bytom. Zarys rozwoju miasta, red. W. Długoborski, Warszawa–Kraków 1979.
Cimała B., Porwoł P., Wieczorek W., Wypisy do dziejów Rybnika i Wodzisławia Śląskiego, Opole 1985.
Dobrzycki W., Powstania śląskie, Warszawa 1971.
Fibic M., Zrozumieć Śląsk, Rybnik 2023.
Grzegorzek J., Pierwsze powstanie śląskie 1919 roku w zarysie, Katowice 1935.
Historia Śląska, red. M. Czapliński, wyd. 2, Wrocław 2007.
Janicki S., Śląsk na łonie Macierzy 1922–1928, Katowice 1929.
Jerczyński D., Historia narodu śląskiego. Prawdziwe dzieje ziem śląskich od średniowiecza do progu trzeciego tysiąclecia, wyd. 2, Katowice 2013.
Jędruszczak T., Powstania śląskie 1919. 1920. 1921, Katowice 1966.
Kamińska-Kwak J., Polski ruch kobiecy w województwie śląskim w latach 1922–1939, Katowice 1998.
Karczyńska H., Kobiety w polskim ruchu narodowym na Górnym Śląsku w okresie plebiscytu i powstań śląskich, Opole 1998.
Karczyńska H., Z działalności kobiet w okresie powstań śląskich i plebiscytu, ze szczególnym uwzględnieniem ziemi rybnickiej, [w:] Powstańcy rybniccy. Materiały konferencji naukowej zorganizowanej w Rybniku w dniu 24 kwietnia 2001 r. w 80. rocznicę III powstania śląskiego, red. Z. Kapała, Rybnik 2001, s. 69–82.
Kempa G., Edukacja dziewcząt i kobiet śląskich (od końca XIX wieku do wybuchu II wojny światowej), Katowice 1996.
Korfanty W., Ćwierć wieku wysiłku. Nowe czasy. Nowe zadania, „Głos Polek” 1927, numer jubileuszowy, s. 3.
Kornecki A., Bronisława Szymkowiak 1896–1975. Działaczka oświatowa, posłanka do Sejmu Śląskiego, Katowice 1982.
Ludyga-Laskowski J., Zarys historii trzech powstań śląskich 1919–1920–1921, Warszawa–Wrocław 1973.
Mańczyk T., Ochrona akcji plebiscytowej i propagandowej w latach 1918–1921, [w:] Wspomnienia Ślązaków i Zagłębiaków, wybór i oprac. K. Popiołek, Katowice 1970, s. 236–254.
Marek A., Kobiety w walce o narodowe i społeczne wyzwolenie, [w:] Wspomnienia Ślązaków i Zagłębiaków, wybór i oprac. K. Popiołek, Katowice 1970, s. 255–281.
Mazurek S., Z dziejów polskiego ruchu kobiecego na Górnym Śląsku w latach 1900–1907, Opole 1969.
Mrowiec A., Powstania śląskie na terenie powiatu wodzisławskiego, Wodzisław Śląski 1972.
Mrowiec A., Szkice z nowszych dziejów ziemi rybnickiej, cz. 1 (do 1914 roku), Katowice 1962.
Mrowiec A., Z dziejów ziemi rybnicko-wodzisławskiej w latach 1918–1939. Stosunki społeczno-polityczne, Katowice 1966.
Musioł J., Temida w III powstaniu śląskim, Katowice 2001.
Parys P., Niezapomniane. Kobiety w czasie powstań i plebiscytu na Górnym Śląsku, Katowice 2020.
Piegza M., Życie teatralne na Górnym Śląsku w latach powstań i plebiscytu, Opole 1981.
Pieńkowska J., Kobiety w walce o polskość Śląska, „Kroniki Miasta Zabrza” 1970, nr 3, s. 81–89.
Polska na przestrzeni wieków, red. J. Tazbir, Warszawa 1995.
Pomnik Powstańców Śląskich, red. W. Zieliński, Katowice 1967.
Popiołek K., Historia Śląska od pradziejów do 1945 roku, Katowice 1984.
Popiołek K., Polskie dzieje Śląska, Opole 1986.
Popiołek K., Powstania śląskie, Kraków 1968.
Popiołek K., Śląskie dzieje, Warszawa–Kraków 1976.
Powstania śląskie i plebiscyt w dokumentach i pamiętnikach, wybór tekstów, oprac. F. Hawranek, Opole 1980.
Pregiel P., Przerwa T., Dzieje Śląska, b.m. i r.w.
Przewłocki J., Pierwsze powstanie śląskie, Katowice 1969.
Rechowicz H., Sejm Śląski 1922–1939, Katowice 1971.
Rokicka-Niedbalska A., Wspomnienia organizatorki oddziałów żeńskich POW Górnego Śląska. Maj 1920 – lipiec 1921, „Zeszyty Gliwickie” 1973, nr 10, s. 197–204.
Ruch kulturalno-oświatowy na Górnym Śląsku w okresie plebiscytu, oprac. A. Mrowiec, Katowice 1963.
Ryżewski W., Trzecie powstanie śląskie 1921, Warszawa 1977.
Skrzypietz A., Fenomen działalności społecznej górnośląskich kobiet w pierwszej ćwierci XX wieku i aktywność mieszkanek powiatu rybnickiego w Związku Towarzystw Polek, [w:] Czernica. Magia pamięci o przeszłości odległej i bliskiej, red. A. Skrzypietz, P. Tomiczek, Czernica 2018, s. 101–134.
Skrzypietz A., Śląska prasa kobieca wobec powstań i plebiscytu – „Głos Polek” z lat 1920–1921, [w:] Śląski almanach powstańczy, t. III (Kobiety w powstaniach śląskich i plebiscycie górnośląskim), Świętochłowice 2017, s. 11–30.
Tomiczek P., Z działalności kobiet na terenie powiatu rybnickiego na przykładzie Towarzystwa Młodych Polek, [w:] Czernica. Magia pamięci o przeszłości odległej i bliskiej, red. A. Skrzypietz, P. Tomiczek, Czernica 2018, s. 75–100.
Walczyk Z., Rola organizacji młodzieżowych w walce o język polski w okresie dwudziestolecia międzywojennego, „Kroniki Miasta Zabrza” 1971, nr 4, s. 31–39.
Wieczorek W., Medytacje nad 60 rocznicą powrotu ziemi rybnickiej do Polski, „Kroniki Rybnickie” 1983, nr 1, s. 261–271.
Wrzosek M., Powstania śląskie 1919–1921, Warszawa 1971.
Zanim nastała Polska… Praca społeczna kobiet w okresie powstań i plebiscytu na Górnym Śląsku, oprac. J. Lusek, Bytom 2019.
Zielonka Z., Śląsk. Ogniwo tradycji. Rozważania o historii i kulturze, Katowice 1981.
Ziemia rybnicko-wodzisławska, red. J. Ligęza, Katowice 1970.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

