Czy pokojowa może zarządzać dworem królowej? Rola Urszuli Meyerin na dworach żon Zygmunta III Wazy

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.121.06

Słowa kluczowe:

Urszula Meyerin (ok. 1572–1635), Anna Habsburżanka (1573–1598), Konstancja Habsburżanka (1588–1631), Zygmunt III (1566–1632), dwór królowej, pokojowa

Abstrakt

Artykuł ukazuje ewolucję roli Urszuli Meyerin na dworach królowych Anny i Konstancji Habsburżanek – od skromnej pokojowej pierwszej żony Zygmunta III do zastępczej matki dzieci monarszych i bliskiej doradczyni króla. Dowodzi, że formalne miejsce w dworskiej hierarchii nie musiało odzwierciedlać faktycznego znaczenia w otoczeniu władcy i jego rodziny. Z drugiej strony świadczy o niezmienności dworskich zwyczajów i konwenansów – Meyerin z uwagi na swoje pochodzenie społeczne nie mogła objąć funkcji ochmistrzyni, mimo że rzeczywiście zarządzała dworem królowej Konstancji, m.in. koordynując proces rekrutacji dworzan w Monachium. Artykuł omawia przyczyny jej wyjątkowej pozycji. Wynikała ona z jej wierności i lojalności wobec mocodawców, posiadanych zdolności adaptacyjnych, a także profesjonalizmu. Meyerin potrafiła odnaleźć się w różnych rolach: informatorki, korespondentki, pośredniczki, łączniczki, mentorki, promotorki.
Na jej osobiste dokonania patrzono często przez pryzmat jej cudzoziemskiego pochodzenia – jej obraz w źródłach (szczególnie w antydworskiej publicystyce) i starszej literaturze przedmiotu w dużej mierze ukształtowało myślenie stereotypowe – dla wielu była reprezentantką interesów habsburskich. Umniejszano jej sprawczości, szukając genezy jej wpływu na króla w seksualnej atrakcyjności. Za życia Meyerin życzliwy jej portret malowali jedynie regaliści, członkowie rodziny monarszej, dynastii Habsburgów i Witellsbachów, austriaccy, bawarscy oraz papiescy dyplomaci.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

  • Aleksandra Barwicka-Makula - Uniwersytet Śląski w Katowicach

    Dr Aleksandra Barwicka-Makula – doktor nauk humanistycznych, historyczka, pracuje w Instytucie Historii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

    Zainteresowania naukowe: polityka zagraniczna i dynastyczna Zygmunta III Wazy, życie dworskie w dobie panowania Wazów, losy polskich królowych z dynastii Habsburgów.

Bibliografia

Bayerisches Hauptstaatsarchiv (Monachium).Kasten Schwarz 6612, 6613, 6614

Haus-, Hof- und Staatsarchiv (Wiedeń) [HHStA]. Familienkorrespondenz A, Karton 8, poszyt 33; Karton 41, poszyt 18; Karton 44, poszyt 8

Tiroler Landesarchiv (Innsbruck). Alphabetisches Leopoldinum, I /722 A. L. Serie I Karton 29

The House of Vasa and The House of Austria. Correspondence from the Years 1587 to 1668, part I (The Times of Sigismund III, 1587–1632), vol. II, ed. R. Skowron, Katowice 2024.

Kobierzycki S., Historia Władysława, królewicza polskiego i szwedzkiego, wyd. J. Byliński, W. Kaczorowski, przekł. M. Krajewski, Wrocław 2005.

Listy Anny Wazy (1568–1625), wyd. K. Łopatecki, J. Dąbrowski, W. Krawczuk, W. Walczak, Warszawa 2022.

Listy ks. Piotra Skargi T. J. z lat 1566–1610, wyd. J. Sygański, Kraków 1912.

Ossoliński J., Pamiętnik, oprac. W. Czapliński, Warszawa 1976.

Pisma polityczne z czasów rokoszu Zebrzydowskiego 1606–1608, t. I (Poezya rokoszowa), wyd. J. Czubek, Kraków 1916.

Pisma polityczne z czasów rokoszu Zebrzydowskiego 1606–1608, t. II (Proza), wyd. J. Czubek, Kraków 1918.

Protokół i regesty kancelarii szwedzkiej ekspedycji niemieckiej króla Zygmunta III z lat 1597–1600. Riksregistraturet vol. 87 Riksarkivet w Sztokholmie, wyd. W. Krawczuk, Kraków 2020.

Radziwiłł A. S., Pamiętnik o dziejach w Polsce, t. I (1632–1636), oprac. A. Przyboś, R. Żelewski, Warszawa 1980.

Relacye nuncyuszów apostolskich i innych osób o Polsce od roku 1548 do 1690, wyd. E. Rykaczewski, t. II, Berlin–Poznań 1864.

Sechsundvierzig Briefe der Erzherzogin Maria an ihren Sohn Ferdinand aus den Jahren 1598 und 1599. Sprachlich erneuert herausgegeben von Dr. Ferdinand Khull, Graz 1898.

Barwicka-Makula A., Królowe – Habsburżanki jako panie dworu. Proces rekrutacji na dwory żon Zygmunta III Wazy, „Perspektywy Kultury” 2022, t. XXXIX, nr 4, s. 127–140. https://doi.org/10.35765/pk.2022.3904.11

Barwicka-Makula A., Tacierzyństwo i samotne ojcostwo. Zygmunt III i jego dzieci w latach 1593–1605, „Wieki Stare i Nowe” 2023, t. XVIII, s. 1–20. https://doi.org/10.31261/WSN.2023.23.06

Hegedüs O., „Wie es finster bey uns stedt, schreibt die Urschl”, Die Kontakte zwischen den Höfen in München und Warschau im ersten Drittel des 17. Jahrhunderts, [w:] Monarchie und Diplomatie. Handlungsoptionen und Netzwerke am Hof Sigismunds III. Wasa, Hrsg. K. Lichy, O. Hegedüs, Paderborn 2023, s. 22–61. https://doi.org/10.30965/9783657705887_003

Hurter F., Geschichte Kaiser Ferdinands II. und seiner Eltern, bis zu dessen Krönung in Frankfurt. Personen-, Haus- und Landesgeschichtes, Bd. I, IV, Schaffhausen 1850–1851.

Januszek-Sieradzka A., Plotki, nieporozumienia i konflikty we fraucymerach żon króla Zygmunta Augusta, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2024, z. 116, s. 59–74.

Jarmiński L., W sprawie drugiego małżeństwa Zygmunta III Wazy. Zabiegi dyplomatyczne i spekulacje (1599 – lipiec 1604), [w:] Kultura staropolska – kultura europejska. Prace ofiarowane Januszowi Tazbirowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. S. Bylina et al., Warszawa 1997, s. 225–233.

Juszyński M. H., Dykcyonarz poetow polskich, t. I, Kraków 1820.

Keller K., Frauen – Hof – Diplomatie. Die höfische Gesellschaft als Handlungsraum von Frauen in Außenbeziehungen, [w:] Das Geschlecht der Diplomatie. Geschlechterrollen in den Außenbeziehungen vom Spätmittelalter bis zum 20. Jahrhundert, Hrsg. C. Bastian, Ch. Windler, E. V. Dade, H. Thiessen, Köln 2014, s. 33–50. https://doi.org/10.7788/boehlau.9783412216719.33

Kupczewska M., O roli kobiet w życiu publicznym XVII-wiecznej Rzeczypospolitej (w świetle korespondencji Katarzyny z Ostrogskich Zamoyskiej), „Czasopismo Naukowe Instytutu Studiów Kobiecych” 2018, nr 2(5), s. 24–51. https://doi.org/10.15290/cnisk.2018.02.05.02

Leitsch W., Das Leben am Hof König Sigismunds III. von Polen, Bd. I, III–IV, Wien 2009. https://doi.org/10.1553/0x0018c376

Leitsch W., Piekarskis Versuch, König Sigismund III. zu töten, „Acta Poloniae Historica” 1997, t. LXXV, s. 57–83.

Litwin H., Duda P., Nuncjusz, królowa i inne damy. Obraz kobiet w korespondencji Antonia Santa Crocego, „Kronika Zamkowa. Roczniki” 2019, nr 6(72), s. 113–132.

Marchwińska A., Królewskie dwory żon Zygmunta Augusta. Organizacja i składy osobowe, Toruń 2008.

Mroczek K., Tytulatura w korespondencji staropolskiej jako problem stosunku między nadawcą a odbiorcą, „Pamiętnik Literacki” 1978, R. LXIX, z. 2, s. 127–148.

Nowak-Dłużewski J., Okolicznościowa poezja polityczna w Polsce. Zygmunt III, Warszawa 1971.

Opaliński E., Zaufani Zygmunta III, „Kwartalnik Historyczny” 2011, R. CXVIII, z. 4, s. 707–724.

Scholz B. W., Erzherzog Karl von Österreich (1590–1624). Bischof von Breslau am Vorabend und zu Beginn des Dreißigjährigen Krieges, Wien–Köln 2021. https://doi.org/10.7788/9783412519223

Siarczyński F., Obraz wieku panowania Zygmunta III, Lwów 1828.

Skowron R., Królewicza Aleksandra Karola Wazy peregrynacja po Italii (1633–1634), [w:] Sic erat in fatis. Studia i szkice historyczne dedykowane Profesorowi Bogdanowi Rokowi, t. I, red. E. Kościk, R. Żerelik, P. Badyna, F. Wolański, Toruń 2012, s. 443–451.

Smoleński M., Róża złota. Fragment historyczny, Lwów 1896.

Szenic S., Ochmistrzyni i faworyty królewskie. Portrety trzech dam warszawskich, Warszawa 1961.

Wisłocki W., Urszula ochmistrzyni Łabędzianka i jej korespondencya polska z Piotrem Gembickim w r. 1627, „Przegląd Polski” 1877, R. XII, t. 46, z. 4, s. 94–122.

Żukowski J., Listy Władysława Wazy i inne nieznane źródła do jego europejskiej peregrynacji z archiwów szwedzkich i niemieckich, „Kronika Zamkowa. Roczniki”, Seria Nowa 2015, nr 2(68), s. 59–122.

https://cbhist.eu/pl/zrodla-i-opracowania/sredniowiecze-i-nowozytnosc/regesty-anny-wazowny-i-ursuli-meyerin/ (dostęp: 6 VII 2026).

https://fwb-online.de/lemma/meier.s.0m (dostęp: 6 VII 2026).

https://www.dwds.de/wb/dwb/meierin (dostęp: 6 VII 2026).

https://www.dwds.de/wb/etymwb/Meier (dostęp: 6 VII 2026).

Pobrania

Opublikowane

2026-11-19

Jak cytować

Barwicka-Makula, Aleksandra. 2026. “Czy Pokojowa może zarządzać Dworem królowej? Rola Urszuli Meyerin Na Dworach żon Zygmunta III Wazy”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica, no. 121 (November): 97-119. https://doi.org/10.18778/0208-6050.121.06.